Ts 285/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 marca 2024 r. Pozycja 52 POSTANOWIENIE z dnia 14 grudnia 2022 r. Sygn. akt Ts 285/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 50 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 394 3 ustawy wymienionej w p unkcie 1 z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 Kon - stytucji ; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca „ 2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i po - stę powaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ( Dz. U. 2004 r. Nr 1 79 poz. 1843 )” , z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , lub alternatywnie całej ustawy wymienionej w p unkcie 3 w zakresie , w jakim „ nie przewiduje możliwości: a ) zaskarżenia postanowienia Sądu o : odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych , b) (…) wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania ”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 2, art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 7, art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w zw iązku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w zw iązku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w zw iązku z art. 7 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 52 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 listopada 202 1 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wybor u, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego : Skarżący wskazał dwa postępowania, w związku z którymi złożył skargę konstytucyjną . W pierwszym z nich, p ostanowieniem z 8 lipca 2021 r. Sąd Apelacyjny w K. odrzucił jego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nie uzasadnionej zwłoki w związku z postępowaniem przed Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt […] ) oraz umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych (sygn. akt […] ). Sąd podniósł, że postępowanie, którego dotyczył zarzut przewlekłości, zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, brak więc jest przedmiotu rozpoznania. Postanowieniem z 1 września 2021 r. (sygn. ak t […] ) Sąd Apelacyjny w K. odrzucił zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie. W uzasadnieniu podniósł, że nie zostało ono przewidziane w przepisach ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym i nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nie uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75 , dal ej: u.s.n.p.; w skardze konstytucyjnej omyłkowo wskazano rok ustawy – 2021 oraz adres publikacji – D z. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843 ). Sąd podniósł następnie, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem sądu odwoławczego. Przepis zaś, który reguluje zaskarżalność tego typu orzeczeń (art. 394 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania. W drugim postępowaniu s karżący złożył skargę na przewlekłość postępowania w związku z e sprawą o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego , toczącą się przed Sądem Okręgowym w P. pod sygn. akt […] . Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w P. z 26 l utego 2021 r. (sygn. akt […] ) skarga na przewlekłość została odrzucona jako nieopłacona. Zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie zostało odrzucone przez Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z 29 marca 2021 r (sygn. akt jw. ). Skarżący złożył wniosek o uza sadni enie tego rozstrzygnięcia, który został odrzucony postanowieniem Sądu Apelacyjnego w P. z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt jw. ) jako niedopuszczalny. Następnie, p ostanowieniem z 31 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny (sygn. akt jw. ) odrzucił wniosek o uzasadnie nie orzeczenia z 19 kwietnia 2021 r. jako niedopuszczalny . Skarżący złożył w sprawie o sygn. akt […] skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym . Postanowieniem z 21 września 2021 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy odrzucił skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w odniesieniu do postępowania w sprawie, którego przedmiotem była skarga na przewlekłość postępowania, jako niedopuszczalną . 2. Zarządzeniem Prezes a Trybunału Konstytucyjnego z 29 grudnia 2 021 r. ( doręczonym 11 stycznia 2022 r.) skarżący został wezwany do: podania, czy od wskazanych w skardze konstytucyjnej ostatecznych orzeczeń zostały wniesione nadzwyczajne środki zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) oraz doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną. Pismem z 14 stycznia 2022 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania. OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 52 3 3. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 11 lipca 2022 r. ( doręczonym 25 lipca 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: okre - ślenie, które z orzeczeń wskazanych w złożonej skardze konstytucyjnej skarżący uznaje za ostatecznie przesądzające o jego wolnościach i prawach w rozumieniu art. 79 Konstytucji; po wykonaniu powyższego, udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia (doręczenie np. poświadczonych za zgodność z oryginałem kopert wraz z moni - toringiem przesyłki Poczty Polskiej, w których doręczone zostały te orzeczenia lub poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii zwrotnych potwierdzeń odbioru tych prze - syłek albo wydruku z portalu informacyjnego sądu); dokładne wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego – wynikające z przepisów Konstytucji przywołanych w skardze konstytucyjnej – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy w sprawie, w której zostało wydane orzeczenie, określone przez skarżącego jako ostateczne; wskazanie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają konstytucyjne wol - ności lub prawa skarżącego, a także uzasadnienie tych zarzutów; doręczenie o d pisu albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowie nia Sądu Apelacyjnego w P. z 31 maja 2021 r. (sygn. akt […] ), wraz z czterema kopiami. Pismem z 1 sierpnia 2022 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania. Poinformował także o zmianie pełnomocnika z wyboru oraz przesłał stosowne umocowanie go do działania w sprawie złożonej skargi konstytucyjnej. 4. Zdaniem skarżącego treść art. 8 ust. 2 u. s.n.p. nie uprawnia do stwierdzenia , że od postanowienia o odrzuceniu skargi nie przysługuje możliwość wniesienia środka odwo - ławczego. Skarżący podniósł, że naruszono jego prawo do zweryfikowania przez sąd drugiej instancji kwestii zasadności odrzucenia środka zaskarżenia. S twierdza, że zastosowanie wykładni zwyczajowej art. 394 3 k.p.c. pozbawiło go prawa do sądu oraz skutkowało groźbą pozbawienia prawa do skargi konstytucyjnej. D opatruje się on również niekonstytucyjności art. 50 § 3 k . p . c . w zakresie , w jakim przepis przewiduje możliwość procedowania sądu w sytuacji złożenia i nierozpoznania wniosku o wyłączenie s ędziego. Jego zdaniem powyższe narusza praw o do rzetelnej procedury sądowej ora z podważa istotę zaufania do wymiaru sprawiedliwości jako organu rzetelnego i bezstronnego. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1 . Warunkiem skutecz nego wniesienia skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymogów wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po stę powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2 . Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo wnieść do Trybunału skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach określonych w Konstytucji. W konsekwencji, j edną z przesłanek wniesienia i merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie, że zaskar - żony przepis, będąc podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego , stanowi źródło naruszenia jego wolności lub praw (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p . TK) . W niniejszej sprawie s karżący domaga się badania konstytucyjności przepisów, które jego zdaniem były podstawą orzeczeń podejmowanych w dwóch odrębnych postępowaniach sądowych w jego sprawie. OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 52 4 2.1. W oparciu o przesłane dokumenty należy uznać, że w sprawie skarżącego za - kończonej postanowien iem Sądu Apelacyjnego w K. z 1 września 2021 r. (sygn. akt […] ) nie miały zastosowania: art. 50 § 3 i art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c. ) , ani też art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do roz - poznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym i nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nie uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, dalej: u.s.n.p. ). Błędem byłoby uznać, że przepisy te kształtowały wolności i prawa skar żą - cego w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem na orzeczenie sądu odwoławczego w przed - miocie skargi n a przewlekłość postępowania. W związku z tym skarga w zakresie, w jakim się do nich odnosi nie spełnia warunku formalnego z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p . TK, co jest samoistną podstawą odmowy nadania jej biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK). 2 . 2 . Nie można również stwierdzić , by zaskarżone przepisy były podstawą postanowienia Sąd u Najwyżs z ego z 21 września 2021 r. (sy gn. akt […] ) , odrzucając ego jako niedopuszczalną skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuza - sadnionej zwłoki w odniesieniu do postępowania w sprawie, którego przedmiotem była skarga na przewlekłość postępowania . Skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim odnosi się do postępowania zakończonego powyżej w skazanym orzeczeniem nie spełnia więc wyma - gania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, co stanowi samoistną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK). Na marginesie należy dodać, że postanowienie Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […] ) został o wydan e na podstawie art. 3 u.s.n.p. , który to przepis nie został jednak wskazany do badania konstytucyjności przez skarżącego. W piśmie z 1 sierpnia 2022 r. skarżący stwierdz ił natomiast, że powyższe postanowienie , podobnie jak orzeczni - ctwo sądów powszechnych , stoi w sprzeczności z treścią u.s.n.p., jako że w przepisach tej ustawy nie ma normy wykluczającej możliwość złoż enia skargi na przewlekłość wywołaną postępowaniem skargowym . W ocenie Trybunału takie odniesienie się do podstaw posta - nowienia Sądu Najwyższego , pomijając jego wartość merytoryczną, nosi cechy zarzutu zaniechania, nie wyczerpując tym samym warunku formalnego z art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK. 3 . Zgodnie z przepisami u.o.t.p.TK, j e że li złożona skarga konstytucyjna zawiera braki formalne możliwe do usunięcia, s ędzia Trybunału wskazuje je skarżącemu w celu uzyskania informacji lub argumentacji koniecznej do kompletnej oceny skargi konstytucyjnej w zakresie wymogów określonych w tej ustawie, Konstytucji oraz k.p.c. Odnosząc powyższe do t reś ci pisma procesowego z 1 sierpnia 2022 r. (data nadania) , Trybunał stwierdza, że nie jest ona wystarczająca by uznać , iż skarżący usunął braki złożonej skargi konstytucyjnej wskazane w zarządzeniu s ędziego TK z 11 lipca 2022 r. Jest to podstawą odmowy nadania jej biegu ( art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK ) . Trybunał nadmieni a, że z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK , ustanawiającego przymus adwokacko - radcowski w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej , wynika oczekiwanie profe - sjonalnej staranności w formułowaniu zarzutów skargi i ich uzasadniania. Pisma doręczane w odpowiedzi na zarządzenie sędziego z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK powinny precyzyjnie odnosić się do wskazanych braków , a informacje w nich zawarte powinny być adekwatne do wezwania. Co więcej, zawierać winny treści nowe w odniesieniu do już złożonej skargi lub też porządkować jej uzasadnienie. P owyższego nie wyczerpuje w szczególności kopiowanie treści skargi (jak w niniejszej sprawie, zob. s . 4 i 5 pisma usuwającego braki) , czy przekazywanie sprzecznych informacji (jak w niniejszej skardze – w zakresie terminów doręczenia skarżącemu orzeczeń, określonych w skardze jako ostateczne; zob. s . 1 i 2 pisma usuwającego braki). OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 52 5 Trybunał dodaje, że w związku z treścią przesłanych pism skarżącego skarga konsty - tucyjna obarczona jest brakami, o których mowa w punkcie 4 niniejszego postanowienia. 4 . Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 skarga konstytucyjna winna określać wolnoś ci lub praw a, które zdaniem skarżącego wynikają ze wskazanych przez niego wzorców konstytu - cyjnych i to , w jaki sposób zostały naruszone, a także uzasadn iać zarzut niezgodności kwe - stionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżące go , z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji w skazanie sposobu naruszenia prawa wyma - ga powiązania naruszenia wskazanych praw podmiotowych z konkretnym orzeczeniem jako środkiem tego naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że zdawkowe uzasadnienie posta - wionego w skardze zarzutu albo całkowite jego nieuzasadnienie stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze na etapie wstępnego rozpoznania albo umorzeniem postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku przy rozpoznaniu merytorycznym (zob. postanowienie TK z 19 października 2022 r. , sygn. SK 59/19 i powołane tam orzecznictwo). Uzasadnienie nie może być również pozorne, a za takie Trybunał uznaje m.in. ograniczenie argumentacji do przytoczenia uzasadnień orzeczeń Trybunału (zob. wyrok z 13 grudnia 2017 r. , sygn. SK 48/15 i powołane tam orzecznictwo). S karżący wskazał szereg przepisów Konstytucji, samodzielnie lub związkowo, jako wzorce do badania zgodności określonych przepisów ustaw. Treść uzasadnienia złożonych pism nie pozwala jednak ustalić, jakie wolności i prawa z nich wywodzi . Powyższego obo - wiązku nie wyczerpują twierdzenia o charakterze ogólnym, z których można wnioskować, że zdaniem skarżącego określone rozwiązania proceduralne wynikające z przepisów k.p.c. oraz u.s.n.p są niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji . Należy w szczególności pod kreślić , że skarg a konstytucyjn a obejmując a odmienne, niezwiązane ze sobą spraw y cywiln e , zakończ one wydaniem różnych orzeczeń , w uzasadnieniu winna zawierać argumen - tację odrębną w odniesieniu do tych postępowań, w czytelny sposób wywodzącą, w jaki sposób kwestionowane przepisy doprowadziły do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego przez zdeterminowanie treści orzeczeń wskazanych jako ostatecznie o nich przesądzających . Brak powyższego, zarówno w złożonej skardze, jak i w piśmie skarżącego z 1 sierpnia 2022 r., będącym odpowiedzi ą na zarządzenie s ędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 li - pca 2022 r. wzywające do określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji, jak i do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie – stanowi ujemną przesłankę procesową w postępowaniu w trybie skargi kon - stytucyjnej (zob. wyrok TK z 19 lipca 2022 r., sygn. SK 20/19, OTK ZU A/2022, poz. 52). W skazane okoliczności przesądzają, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 - 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK. 5 . Odnosząc się do kwestii alternatywnego zaskarżenia wszystkich przepisów u.s.n.p. należy przypomnieć , że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz przepisami o charakterze uszczegółowiającym z u.o.t.p. TK (art. 53), skarżący ma obowiązek w yodrębnić zaskarżoną normę , na podstawie której podjęto w jego sprawie rozstrzygnięcie, prowadzące do naru - szenia jego praw i obowiązków. Wypełnienie tej powinności pozwala zbadać, czy zachodzi OTK ZU B/2024 Ts 285/21 poz. 52 6 powyższa zależność, a w konsekwencji czy skarżący jest uprawniony do złożenia skargi konstytucyjnej, będącej środkiem zaskarżenia o charakterze konkretnym (zob. postanowienie z 7 lipca 2006 r. , sygn. Ts 219/05, OTK ZU nr 1 / B/2007, poz. 27 i powołane tam orzecznictwo). 6 . Mając na uwadze wskazane przez skarżącego wzorce do badania konstytucyjności zaskarżonych przepisów Trybunał podnosi, że art. 7 Konstytucji statuujący zasadę legalizmu nie jest źródłem wolności ani praw, a zatem nie może być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu wszczętym wskutek wniesienia skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 29 kwie tnia 2020 r. , sygn. SK 24/19 OTK ZU A/2020, poz. 19 ). Jest to podstawą odmowy nadania biegu skardze w powyższym zakresie w oparciu o art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w termini e 7 dni od daty jego doręczenia.