Ts 168/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 maja 2023 r. Pozycja 184 POSTANOWIENIE z dnia 23 czerwca 202 2 r. Sygn. akt Ts 168/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej . […] Spółka z o.o. z siedzibą w L. w sprawie zgodności: 1) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 3 ustaw y z dnia 28 listo- pada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektó- rych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924) w zakresie, w jakim „ przewiduje , że spółki nieprzerejestrowane z rejestru handlowego do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 r . ” : a) „ utraciły byt prawny (…) ”, z art. 22 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) „ utraciły byt prawny bez jakiegokolwiek postępowania zapewniającego możliwość obrony praw tych spółek oraz bez uprzedniego jej ostrzeżenia ( … ) ”, z art. 45 ust. 1, art. 61 ust.1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, c) „ utraciły byt prawny i przez to utraciły one nieodpłatnie także całe swoje mienie ( … )”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 2 Konstytucji, d) „ utracił y byt prawny i przez to utracił y one nieodpłatnie także całe swoje mienie ( majątek ), przy czym zastosowana w tym wypadku sankcja w po- staci utraty podmiotowości prawnej i praw majątkowych jest sprzeczna z deklarowanym przez ustawodawcę celem tej regulacji , j aką było zapew- nienie jawności życia gospodarczego (…)”, z art. 64 ust. 1 i 3, art. 22 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji ; 2) art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze oraz art. 9 ust. 2b ustawy wymienionej w punk- cie pierwszym w zakresie, w jakim przepisy te przewiduj ą : a) „ nacjonalizację majątków (ogółu praw majątkowych) spółek nieprzereje- strowanych do rejestr u przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sąd owego przed 1 stycznia 2016 r. (…) – również w takim zakresie, w jakim wyłą- czają możliwość obrony praw tych spółek w postępowaniach administra- cyjnych i sądowych przed przejściem ich majątków (ogółu składników majątkowych) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłąc zają w tym zakresie OTK ZU B/2023 Ts 168/18 poz. 184 2 prawo do skargi konstytucyjnej ”, z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji , b) „ wywłaszczenie ex lege majątków spółek nieprzerejestrowanych do reje- stru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przed 1 stycznia 2016 r. (…) [ i ] w takim zakresie, w jakim wyłącza ją możliwość obrony praw tych spółek w postępowaniach administracyjnych i sądowych przed przejściem ich majątków ( ogółu składników majątkowych ) na rzecz Skar- bu Państwa oraz wyłączają w tym zakresie prawo do skargi konstytucyj- nej ”, z art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji , c) „ swoistą konfiska tę majątków (przepadek ogółu praw majątkowych) spó- łek nieprzerejestrowanych (…) bez orzeczenia sądowego (…) również w takim zakresie, w jakim wyłączają możliwość obrony praw tych spółek (…) przed przejściem ich majątków (…) na rzecz Skarbu Państwa oraz wyłąc zają w tym zakresie prawo do skargi konstytucyjnej ”, z art. 46 oraz art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 Kon- stytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalsz ego bieg u . U ZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 listopada 2018 r. (data nadania) […] Spółka z o.o. z siedzibą w L. (dalej: skarżąca) , reprezentowana przez pełnomocnik a z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego sta- nu faktycznego . Nieistniejąca obecnie skarżąca spółka została ujawniona w rejestrze handlowym pro- wadzonym prz ez Sąd Rejonowy w Z. pod nr […] . Jak wynika z kopii orzeczeń dołączonych do skargi, osoby podające się za aktualny zarząd spółki złożyły 14 marca 2018 r. , po raz kolejny , wniosek o wpis do Krajowego Reje- stru Sądowego. Postanowieniem z 12 kwietnia 2018 r. (s ygn. akt […] ) referendarz S ądu Re- jonowego w Z. odrzucił powy ższy wniosek. Stwierdził on – na podstawie m.in. art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: u.p.w.KRS) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopad a 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektó- rych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924) – brak zdolności sądowej po stronie wnioskodawców. Orzeczenie to zostało zaskarżone przez skarżącą, która domagała się ponownej rejestracji spółki. Sąd Rejonowy w Z. VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego posta- nowieniem z 7 czerwca 2018 r. (sygn. akt […] ) stwierdził, że 1 stycznia 2016 r. skarżąca utraciła zdolność sądową , ponieważ nie złożył a wniosku o wpis do KRS. W konsekwencji tego sąd uznał, że skarga na czynności referendarza jest niezasadna i odrzucił wniosek o reje- strację. Postanowieniem z 20 sierpni a 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w P. oddalił za- żalenie na powyższe postanowienie Sądu Rejonowego. W uzasadnieniu stwierdzono, że wniosek o przerejestrowanie spółki z Rejestru Handlowego B i dokonanie jej wpisu do Kra- jowego Rejestru Sądowego został złożony przez skarżąc ą po terminie przewidzianym w art. 9 ust. 2a u.p.w.KRS, w związku z czym spółka utraciła byt prawny. W złożonym zażaleniu , jak OTK ZU B/2023 Ts 168/18 poz. 184 3 stwierdził sąd, nie kwestionowano zastosowania art. 9 ust. 2a u.p.w.KRS , a skoncentrowano się na zarzutach wobec skutków wykreślenia spółki z rejestru – wskazanych w art. 9 ust. 2b u.p.w.KRS. Sąd wskazał, że przepis ten nie był p odstawą orzekania sądu pierwszej instancji. Odmówił też wniesienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zgodności art. 9 ust. 2 - 2c u.p.w.KRS z Konstytucją. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 8 października 2021 r. (doręczo- nym pełnomocnikowi skarżącej 8 listopada 2021 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braku for- malnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisu albo kopii poświadczonej za zgod- ność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 12 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […] ), odrzucającego wniosek skarżącej z 14 marca 2018 r. w przedmiocie wpisu do Krajowe- go Rejestru Sądowego (wraz z czterema kopiami). W piśmie procesowym z 15 listopada 2021 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej usunął wskazany brak. Od orz eczenia Sądu Okręgowego, wskazanego w skardze jako ostateczne, skarżąca wniosła skargę kasacyjną , w związku z czym, postanowieniem z 30 października 2019 r. , Trybunał Konstytucyjny zawiesił postępowanie w sprawie. Skarga kasacyjna została oddalona przez Sąd Najwyższ y postanowieniem z 4 września 2020 r. (sygn. akt […] ). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 8 października 2021 r. podjął zawieszone postępowanie. Skarżąca zarzuciła niekonstytucyjność art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze u.p.w.KRS. Pod- niosła, że przepis ten w zakresie, w jakim z mocy prawa uznaje podmioty nieprzerejestrowane do KRS za wykreślone z rejestru , ogranicza wolność gospodarczą bez wystąpienia ważnego interesu publicznego (art. 22 Konstytucji). Stwierdziła, że narusza on również zasady: demo- kratycznego państwa prawnego i ochrony zaufania do państwa (art. 2 Konstytucji), jawności działania organów pa ństwa i dostępu do informacji publicznej (art. 61 Konstytucji) oraz pro- porcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) , a także prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpa- trzenia sprawy przez właściwy, niezależny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i do złożenia skargi konstytucyjnej (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Z kolei art. 9 ust. 2a oraz art. 9 ust. 2b u.p.w.KRS skarżąca zarzuciła naruszenie prawa własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji) oraz zasady równej ich ochrony (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W konsekwencji, zdaniem spółki, niedotrzymany został zakaz nacjonalizacji, tj. konfiskaty majątku bez orzeczenia sądowego (art. 21 ust. 1 i 2 i art. 46 Konstytucji). W jej opinii jest to środ ek legislacyjny niewspółmierny do zamierzone- go celu, co narusza zasadę przyzwoitej legislacji (art. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 , ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpozn aniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom . Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. W myśl z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przy- sługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wy- dania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że prawa konstytucyjne, których ochrony chce się dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej , muszą przysługiwać bezpośrednio podmiotowi, który wystę puje do Trybunału Konstytucyj- OTK ZU B/2023 Ts 168/18 poz. 184 4 nego z tym środkiem prawnym. Legitymowaną do wniesienia skarg i konstytucyjnej jest za- tem wyłącznie ta osoba, która jest podmiotem naruszonego prawa lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Skarga konstytucyjn a stanowiąca przedmiot wstępnego rozpoznania nie spełnia, w ocenie Trybunału, wskazanej powyżej przesłanki. Podmiotem występującym ze skargą jest bowiem […] Spółka z o.o. (dalej: skarżąca), która – jak wynika z dołączonych do skargi orze- czeń – z dniem 1 stycznia 2016 r. została z mocy prawa wykreślona z rejestru sądowego. Oznacza to, że jako podmiot nieistniejący nie może być beneficjentem wolności i praw okre- ślonych w Konstytucji. Utrata podmiotowości prawnej przez skarżącą spółkę spowod owała, że w rozpatrywanej sprawie wolności i prawa przysługują jedynie jej wspólnikom i to oni są podmiotami legitymowanymi do wystąpienia ze skargą konstytucyjną (por. postanowienia TK z 25 września 2018 r. i 20 stycznia 2021 r., sygn. Ts 62/18, OTK ZU B/ 2021, poz. 68 i 69). Okoliczność ta uniemożliwia zatem merytoryczn e rozpoznanie skargi oraz przekłada się na odmowę nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji. POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.