Ts 128/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 grudnia 2022 r. Pozycja 228 POSTANOWIENIE z dnia 16 marca 2022 r. Sygn. akt Ts 128/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. N r 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapo- bieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji; 4) § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w spra- wie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 Konstytucji, art. 233 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 sierp nia 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, sformułował swoje żądania na tle następujących spraw. Prezydent m. W. decyzją z 17 sierpn ia 2020 r. (nr […] ) , na podstawie art. 14 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 631, ze zm.; dalej: pr awo o zgromadzeniach ), zakazał skarżącemu organizacji zgromadzenia zwołanego na 22 sierpnia 2020 r. z przewidywanym udziałem do 1000 osób. Skarżący wniósł od powyższej OTK ZU B/2022 Ts 128/20 poz. 228 2 decyzji odwołanie , w którym zażądał jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Sąd Okręg owy w W. II Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 1 9 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił odwołanie, omyłkowo stwierdzając w sentencji , że oddal a „ wniosek”. W związku z tym skarżący wystąpił o uzupełnienie postanowienia o orzeczenie w przedmiocie odwołania od zakazu zgromadzenia . P ostanowien iem z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy oddalił wniosek o uzupełnienie postanowienia (pkt 1) oraz sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji tego postanowienia w ten sposób, że w miejsce słowa „wniosek” wpisał „odwołanie” (pkt 2) . W zażaleniu na powyższe orzeczenie skarżący zarzucił, że postanowienie z 19 sierpnia 2020 r. nie zawierało rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania od zakazu zgromadzenia, a brak ten wymagał uzupełnienia orze- czenia w trybie art. 351 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego ( obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 , ze zm. ; dalej: k.p.c. ) i nie podlegał sprostowaniu w trybie art. 350 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny w W. V Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny) postanowieni em z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił złożony przez skarżącego śro- dek odwoławczy . Powyższe orzeczenie zostało wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumie- niu art. 79 ust. 1 Konstytucji. D ecyzją z 25 sierpnia 2020 r. (nr […] ) Prezydent m. W. , na podstawie art. 14 pkt 2 pr awa o zgromadzeniach , zakazał skarżącemu organizacji zgromadzenia zwołanego na 29 sierpnia 2020 r. z przewidywanym udziałem do 1000 osób. Sąd Okręgowy p ostanowie- niem z 27 sierpni a 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił odwołanie skarżącego od powyższej decy- zji , orzekł także o kosztach postępowania . Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie Sąd Apela- cyjny w W. I Wydział Cywilny oddalił postanowieniem z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ). Powyższe orzeczenie zostało także wskazane przez skarżącego jako ostateczne w ro- zumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 1 5 września 202 0 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 września 202 0 r.), na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), wezwał skarżącego do doręczeni a jednego odpisu złożonej skargi oraz odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem d ecyzji Prezydenta m. W. z 25 sierpnia 2020 r. (nr […] ) oraz postanowie ń Sądu Okręgowego z 2 7 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) , a także Sądu Apelacyjnego z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) . Skarżący został także zobowiązany do doręczeni a odpisu lub poświadczonej za zgo - dność z oryginałem kopii postanowień Sądu Okręgowego z 19 i 2 0 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) oraz Sądu Apelacyjnego z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) wraz z czterema kop iami . Skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia 29 września 2020 r. (data na- dania). Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 17 listopada 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 listopada 2020 r.), na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, wezwał skarżącego do uzasadnieni a zarzutu niezgodności: art. 350 § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konsty- tucji ; art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm. ) w skardze błędnie określonego jako art. 46b ust. 1 z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji; wyjaśnieni a – wobec braku w § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie usta- nowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epi- demii ( Dz. U. poz. 1356, ze zm. ; dalej: rozporządzenie ) jednostki redakcyjnej w postaci „punktu 1” – czy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest § 25 ust. 1 , czy też inny przepis roz- porządzenia . Skarżący został także zobowiązany (po udzieleniu wyjaśnienia w zakresie OTK ZU B/2022 Ts 128/20 poz. 228 3 przedmiotu skargi) do uzasadnienia zarzutu niezgodności zakwestionowanego przepisu roz- porządzenia z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji. W piśmie procesowym z 2 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że prze - dmiotem skargi jest m.in. § 25 ust. 1 rozporządzenia . Zarządze niem z 17 listopada 2020 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 6 9 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 1 u.o.t.p.TK, zwrócił się do Sądu Apelacyjnego w W. o udzielenie informacji o dacie doręczenia skarżącemu odpisów postanowień tego s ądu z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) oraz 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ). W piśmie z 23 listopada 2020 r. poinformowa no , że odpis postanowienia z 28 sierpnia 2020 r. został doręczony skarżącemu 3 września 2020 r. listem poleconym , natomiast w pi- śmie z 2 7 listopada 2020 r. wskazano , że odpis postanowienia z 21 sierpnia 2020 r. został doręczony skarżącemu elektronicznie w dniu jego wydania . Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lip- ca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.) narusza zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd. Przewidziana w zaskarżonym przepisie instytucja delegowania sędziego do pełnienia obowiązków w sądzie wyższej instancji przez Ministra Sprawiedliwości lub Pre- zesa Sądu Apelacyjnego narusza zasady demokratycznego państwa prawnego, ponieważ sta- nowi ingerencję w wyłączne uprawnienia Prezydenta do powoływania sędziów. W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 350 § 1 k.p.c. skarżący podniósł, że zawarta w tym przepisie „dyspozycja «oczywiste omyłki» zbyt szeroko obejmuje zakres normatywny przedmiotu jaki reguluje” (s. 3 pisma z 2 grudnia 2020 r.). Stwarza to możliwość zmiany zarówno treści, jak i zakresu orzeczenia. Zaskarżony przepis narusza zatem istotę prawa do rzetelnej procedury sądowej, pozbawia stronę postępowania prawa do zaskarżenia zapadłego rozstrzygnięcia, a także godzi w zaufanie do sądu i wydawanych przez niego orze- czeń. Zakwestionowane w skardze art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) i § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.) naruszają Konstytucję w ten spo- sób, że stanowią podstawę do ograniczania prawa do pokojowych zgromadzeń. Jak zauważył skarżący, „[u]strojodawca nie przewidział dla Rady Ministrów takiej kompetencji i to jest istota zarzutu jaki skarżący kieruje wobec zaskarżonej normy prawnej. Organ wydający Roz- porządzenie przekroczył zakres uprawnień regulowany Konstytucją”. Zakwestionowane przepisy „limitują ilość uczestników zgromadzenia” i tym samym naruszają art. 57 Konstytu- cji, który zapewnia „każdemu” wolność pokojowych zgromadzeń. Skarżący zwrócił uwagę także na to, że dopuszczając w art. 57 Konstytucji ograniczenie wolności zgromadzeń ustro- jodawca użył zwrotu „ustawa” (w liczbie pojedynczej). Taka konstrukcja prawna oznacza – jak dowodzi skarżący – że ograniczeni a prawa do zgromadzeń „mogą znajdować się wyłącz- nie w jednym, ściśl e określonym akcie prawnym, a nie szeregu ustaw lub rozporządzeń. Co jednak najistotniejsze prawo do pokojowego zgromadzenia się może być ograniczone wy- łącznie aktem prawnym rangi ustawy, czyli nie może być ograniczone aktem prawnym niż- szego rzędu niż ustawa i to w sposób naruszający istotę tego prawa” (s. 3 pisma z 2 grudnia 2020 r.). OTK ZU B/2022 Ts 128/20 poz. 228 4 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wy- nikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone , ma prawo , na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normat ywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Warunki wniesienia skargi zostały doprecyzowane w przepisach u.o.t.p.TK. Stosow- nie do a rt. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna zawiera określenie kwestionowane- go przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trzeba przy tym zaznaczyć, że zgod- nie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału musi być to przepis, który spełnia tzw. po- dwójną kwalifikację , tzn. będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w spra - wie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, musi on prowadz ić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw (zob. po- stanowienia TK z: 17 maja 2017 r., sygn. SK 7/16, OTK ZU A/2017, poz. 42; 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28 i 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44). Z kolei art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u. o. t.p.TK zobowiązują skarżącego do wskazania, które jego wolności l u b prawa i w jaki sposób zostały naruszone w związku z wydaniem orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także uzasadnienia zarzutu niezgodności z K onstyt u cją kwestionowanego przepisu (stanowiącego podstawę osta- tecznego orzeczenia) ze wskazaną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu- mentów lub dowodów n a jego poparcie. Trybunał Konstytucyjny zauważa, że w skardze konstytucyjnej skarżący zakwestio- nował przepisy, które były podstawą dwóch orzeczeń, zapadłych na tle różnych stanów faktycznych. Oba orzeczenia wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, de facto sformułował więc w jednym piśmie procesowym dwie skargi konstytucyjne. 3. Skarżący zakwestionował art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: p.u.s.p.). Trybunał zwraca uwagę, że zaskarżona regulacja dotyczy dwóch różnych trybów dele - gowania sędziego. Na podstawie art. 77 § 1 p.u.s.p. (i to tylko pkt 1), podmiotem który do - konuje delegacji jes t Minister Sprawiedliwości, natomiast w sytuacji przewidzianej w art. 77 § 9 p.u.s.p. delegacji może dokonać prezes sądu apelacyjnego. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że § 1 i § 9 zakwestionowanego przepisu nie mogły jednocześnie stanowić pod - stawy delegowania sędziego sądu rejonowego orzekającego w sprawie skarżącego. W zakre- sie, w jakim skarżący kwestionuje zgodność z Konstytucją art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. skarga konstytucyjna nie zawiera wskazania, czy do zarzucanego w skardze naruszenia prawa do s ądu doszło w jednym, czy obu postępowaniach, a także, czy w tych sprawach orzekał sędzia delegowany przez Ministra Sprawiedliwości, czy prezesa sądu apelacyjnego. 4. Skarżący poddał kontroli Trybunału art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2021 r. OTK ZU B/2022 Ts 128/20 poz. 228 5 poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu: „ Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki”. Naruszenie prawa do rzetelnej procedury łączy on z „ niejednoznaczn ym ” i „ blankietow ym ” sformułowani em „ inne oczywiste omyłki” (s. 4 skargi) . Trybunał zwraca uwagę, że wymóg właściwej określoności przepisów prawa wynika z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady prawidłowej legislacji. Trzeba jednak wskazać, że Trybunał w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, że stosowanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych, czy też tak jak w analizowanej sprawie „niejednoznacznych” , nie może per se prowadzić do formułowania zarzutów niekonstytucyjności przepisów, w których one występują. Tego typu zwroty stosowane są w wielu systemach prawnych i nie można podważać ich legalności tylko dlatego, że pozostawiają organom stosującym prawo określony zakres władzy d yskrecjonalnej. Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 16 stycznia 2006 r.: „Krytyka takich rozwiązań [legislacyjnych] powinna koncentrować się nie na samym posłu- giwaniu się przez przepisy prawa zwrotami niedookreślonymi, ale na tym, czy wprowadzając takie zwr oty do porządku prawnego, prawodawca przewidział czytelne, z punktu widzenia ewentualnych odbiorców rozstrzygnięć, mechanizmy kontroli (także pozaprocesowej) korzy- stania przez sądy z przyznanej im władzy dyskrecjonalnej” (sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). W sprawie, w związku z którą skarżący zainicjował postępowanie przed Trybunałem, ustawodawca umożliwił mu zakwestionowanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki. Sąd Apelacyjny rozpoznał zażalenie, zaś argumenty przemawiające za jego oddaleniem przedstawił w pisemnym uzasadnieniu postanowienia z 20 sierpnia 2020 r. ( sygn. akt […] ). Trybunał zauważa, że skarżący w piśmie procesowym z 2 grudnia 2020 r. podniósł natomiast, że zaskarżony przez niego art. 350 § 1 k.p.c. narusza „istot ę prawa do rzetelnej procedury sądowej albowiem umożliwia (…) zmianę zapadłego (prawomocnego) orzeczenia na odmienne od już istniejącego” (s. 4). P owyższy z arzut , jak stwierdza Trybunał, jest niezasadny dlatego, że po pierwsze w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o uzupełnienie postanowienia Sądu Okręgowego z 19 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) orzeczenie to nie było prawomocne. Po drugie, oddalenie wniosku skarżącego i sprostowanie przez Sąd Okręgowy oczywistej omyłki w sentencji jego postanowie nia z 19 sierpnia 2020 r. nie zmieniło jego treści merytorycznej. Wynika to wprost z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt jw.), a także Sądu Apelacyjnego z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) . Jeśli więc w tej sytuacji skarżący twierdzi, że sprostowanie przez Sąd Okręgowy oczywistej omyłki w sentencji postanowienia z 19 sierpnia 2020 r. zmieniło to rozstrzy - gnięcie, to w rzeczywistości jego zarzuty dotyczą tego rozstrzygnięcia , a nie treści za skar - żonego przepisu. 5. Skarżący nie uzasadnił także zarzutów niezgodności z Konstytucją art. 46 ust. 4 pkt 4 i art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) oraz § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.). W tym zakresie skarżąc y wytoczył ogóln e i przy tym niespójn e zarzut y naruszenia wol- ności do organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich . Z jednej strony s twierdzi ł bowiem , że posłużenie się przez u s trojodawc ę sformułowaniem „każd y” świadczy o tym , że żaden przepis ustawy i rozporzą dzenia nie może ograniczać ilości uczestników zgromadzenia. Zakwestionowane w skardze przepisy „wprowadzając limit uczestników niwe- czą zasadę iż w zgromadzeniu może wziąć udział «każdy»” (s. 2 pisma z 2 grudnia 2020 r.). Z drugiej strony zwr ócił uwagę, że art. 57 Konstytucji stanowi, iż ograniczenie tej wolności może określać ustawa . W sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału , źródłem ograni- OTK ZU B/2022 Ts 128/20 poz. 228 6 czeni a jego konstytucyjnego prawa jest natomiast ustawa i rozporządzenie (s. 3 pisma z 2 gru - dnia 2 020 r.) . Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skar- ga nie spełnia przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą od- mowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.