Ts 35/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 lipca 2023 r. Pozycja 219 POSTANOWIENIE z dnia 29 września 2021 r. Sygn. akt Ts 35/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w T . w sprawie zgodności: art. 373 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.), w brzmieniu ustalonym na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) w zakresie, w jakim „przepis ten stanowi podstawę odrzucenia przez sąd drugiej instancji apelacji, która nie została przez stronę opłacona z uwagi na podjętą przez tę stronę próbę zaskarżenia wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji postanowienia o odmowie zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji” , z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) odmówić nadania dals ze go biegu skardze konstytucyjnej; 2) pozostawić bez rozpoznania wniosek o wstrzymanie wykona nia wyroku Sądu Okręgowego w K . z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ). UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lutego 20 21 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. z siedzibą w T . (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełno- mocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycz- nego. 1. Powód – s yndyk masy upadłości […] Sp. z o.o. w upadłości z sie dzibą w M . (dalej: Spółka ) w ystąpił do Sądu Okręgowego w K . z powództwem przeciwko skarżącej o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną . Wyrokiem z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w K . IX Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) uznał za bezskuteczn ą w stosunku do masy upadłości S półki umowę sprzedaży z 30 grudnia 2014 r., zawartą przed notariuszem pomiędzy skarżącą i Spółką , gdyż zdziałana została z pokrzywdzeniem powoda. OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 2 2. Pismem z 5 lutego 2020 r. skarżąca wniosła apelację od powyższe go wyroku Sądu Okręgowego , do której załączyła wnios ek z tego samego dnia o zwolnienie od kosztów sądo- wych w postaci opłaty od apelacji w kwocie 200 000 zł. Postanowieniem z 20 lutego 2020 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w K . I Wydział Cywilny (dalej: Są d Apelacyjn y) oddalił wniosek skarżącej . P ostanowieniem z 16 marca 2020 r. (sygn. akt jw. ) Sąd Apelacyjny odrzu- cił wnios k i skarżącej o sporządzenie uzasadnień: postanowienia z 20 lutego 2020 r. oraz za- rządzenia wzywającego do wniesienia opłaty od apelacji , stwierdzając ich niedopuszczalność. Poinformował, że do rozpoznania środka odwoławczego wniesionego przez skarżącą od orze- czenia sądu pierwszej instancji, wydanego przez Sąd Okręgowy 20 grudnia 2019 r ., zastoso- wanie mają przepisy ustawy z dnia 17 listopad a 1964 r. – K odeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), obow iązującym od 7 listopada 2019 r. W uzasadnieniu postano- wienia Sąd orzekł , że zgodnie z art. 371 k.p.c. s ąd pierwszej instancji po wniesieniu apelacji przedstawia ją niezwłocznie Sądowi Apelacyjnemu. W konsekwencji do tego s ądu, działają- cego jako sąd drugie j instancji, należą wszystkie czynności zmierzające do usunięcia ewentu- alnych braków apelacji, w tym jest on właściwy do wyda nia rozstrzygnięcia po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty od apelacji) złożonego przez stronę skar- żącą wr az z apelacją . Podkreślił, że Sąd Apelacyjny jako sąd drugiej instancji, w składzie jed- noosobowym, wydał w sprawie postanowienie w przedmiocie powyższego wniosku. Powołu- jąc się na art. 394 2 § 1 i § 1 1 pkt 1 - 7 k.p.c. wyjaśnił, że r ozstrzygnięcie dotyczące z wolnienia od kosztów sądowych (obowiązku pokrycia opłaty od apelacji) oraz zarządzenie w przedmio- cie określenia wysokości opłaty od apelacji nie są wymienione we wskazanym przepisie . 3. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 29 maja 2020 r. (sygn. akt […] ), na podstawie art. 373 k.p.c., odrzucił apelację skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego z 20 grudnia 2019 r . W uzasadnieniu podkreślił, że pomimo prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi skarżącej wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego apelacji , w terminie tygod niowym pod rygorem jej odrzucenia, opłata nie została uiszczona. Stwierdził, że nastąpił upływ terminu do usunię- cia wady fiskalnej apelacji , co oznacza, że środek odwoławczy skarżącej nadal jest nią obar- czony. W związku z tym uznał, że apelacja podlega odr zuceniu na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Pismem z 14 lipca 2020 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie , które Sąd Apelacyjny postanowieniem z 19 l istopada 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił. 4 . W skardze konstytucyjnej skarżąca, celem wypełnienia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2329; dalej: u.o.t.p.TK), wskazał a, że kwestionowanym prz episem ustawy, w stosunku do którego wnosi o stwierdz enie nie- zgodności z Konstytucją , jest art. 373 § 1 k.p.c. w zakresie opisanym w komparycji niniejsze- go postanowienia. Wskazała jednocześnie, że na podstawie zakwestionowanego w sk ardze przepisu Sąd Apelacyjny , postanowieniem z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […] ) , „oddalając zażalenie Spółki na postano wienie o odrzuceniu apelacji z uwagi na jej nieopłacenie w termi- nie, orzekł ostatecznie o prawach skarżące[j] określonych w Konstytu cji i w stosunku do któ- rego skarżąc[a] domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją” (s. 2 skargi konstytu- cyjnej). Powołując art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK , skarżąca wskazała na naruszenie art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstyt ucji . Wyjaśniła, że naruszonymi prawami skarżącej są „ 1) określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu, naruszone przez Sąd Apelacyjny w K . w ten sposób, że poprzez odmowę skarżącemu weryfikacji postanowienia OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 3 oddalają cego złożony przezeń wniosek o z wolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od apelacji, stanowiące jedną z gwarancji prawa do sądu w ogóle, odebrano mu moż- liwość poddania prawidłowości ww. postanowienia kontroli, a więc pozbawiono go możliwo- ści skorzystania z mechanizmu, któ re wzmacnia prawo jednostek do sądu (prawo do zaskar- żenia orzeczenia wzmacnia prawo do sądu, ponieważ gwarantuje kontrolę przebiegu i rezulta- tu postępowania sądowego); (…) 2) określone w art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji prawo do dwuinstancyjnego postępowania sądowego, naruszone przez Sąd Apelacyjny w K . w ten sposób, że odmówiono skarżącemu prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające jego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji, co w konsekwencji do- prowadziło do odrzuceni a tejże apelacji przez Sąd Apelacyjny w K . z powodu uznania jej za nieopłaconą w terminie” (s. 2 - 3 skargi konstytucyjnej). W związku z powyższym skarż ąca wniosła o stwierdzenie, że art. 373 § 1 k.p.c., w brzmieniu ustalonym na mocy ustawy z dnia 4 lipca 20 19 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) w zakresie wskazanym w petitum skargi jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji . Skarżąca poinformowała , że od postanowienia Sądu Apelacyjnego w K . z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […] ) nie został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W skardze konstytucyjnej, na podstawie art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarżąca wniosła o wydanie przez Trybunał Konstytucy jny postanowienia tymczasowego w sprawie wstrzy- mani a wykona nia wyroku Sądu Okręgowego z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ) . 5 . Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 57 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarżąca z ostała wezwana do usunięcia, w zakreślonym terminie, braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (z wyjątkiem odpisu KRS i glosy). 6 . Pismem z 19 kwietnia 2021 r. (data nadania) ustanowiony w sprawie pełnomocnik z wyboru poinformował o wypowiedzeniu pełnomocnictwa udzielonego mu 1 lutego 2021 r. przez skarżącą. U stanowiony w sprawie nowy pełnomocnik z wyboru złożył 27 kwietnia 2021 r. (data nadan ia) oświadczenie o wstąpieniu do sprawy, załączając wymagane pełno- mocnictwo. Wykonał jednocześnie zarządzenie Preze sa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwie tnia 2021 r., którego odpis doręczono uprzedniemu pełnomocnikowi 20 kwietnia 2021 r., przedkładając poś wiadczone za zgodność z oryginałem załączniki złożone wraz ze skargą konstytucyjną . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowieni e o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gd y nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wo lności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej o rzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady korzy- OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 4 stania ze skargi konstytucyjnej zostały rozwinięte i sprecyzowane w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym , w tym w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, nakładającym na skarżącego obowiązek określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu- blicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określo- nych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. W rozpoznawanej skardze konstytucyjnej przedmiotem zaskarżenia jest art. 373 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), zgodnie z którym s ąd drugiej instancji od- rzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona n ie usunęła w wyznaczonym terminie. Podany powyżej przepis był podstawą prawną postanowienia z 29 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) wydanego przez Sąd Apelacyjny w K . I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny), którym odrzucono apelację skarżącej. N a postanowieni e to skarżąca wniosła zażalenie , które Sąd Apelacyjny postano- wieniem z 19 listo pada 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił. Powyższe p ostanowienie uprawomoc- niło orzeczenie odrzucające apelację. Nadało ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzy- gnięciu o prawach lub wolnościach skarżącej, wydanemu na podstawie przepisu zakwestio- nowanego w skardze. Stwierdziwszy, że został spełniony wymóg zawarty w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny prz e analizo- wał , czy w s prawie został spełniony warunek określony w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK w postaci obowiązku uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżące- go, z pow ołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. W świetle tego przepisu skarżąca była związana nakazem wykazania bezpośredniego związku pomiędzy treścią za- skarżonego przepisu a naruszeniem podanych praw i wolności konstytucyjnych, czyli upraw- dopodobnienia , że naruszenie to było wynikiem określonego sformułowania kwestionowanej regulacji ustawowej, której zarzucana jest niekonstytucyjność. Na skarżącej c iążył zatem ob- owiązek skonfrontowania treści zaskarżonego w skardze konstytucyjnej art. 373 § 1 k.p.c., n a podstawie którego odrzucono apelację skarżącej , obarczoną nieusuniętą wadą fiskalną w po- staci braku wniesienia wymaganej opłaty sądowej od tego pisma procesowego , ze wskazanym w petitum skargi prawem do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Trybunał uznał , że skarżąca n ie dopełniła tego warunku. W ypo- wiedziane przez nią stanowisko w sprawie sprowadza się do wyrażenia braku akceptacji dla obowiązujących od 7 listopada 2019 r., na skutek nowelizacji przepi sów ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, rozwiązań legislacyjnych ograniczających , zdaniem skarżącej, pra- wo procesowe strony postępowania poprzez brak możliwości wniesienia środka odwoławcze- go niezbędnego do weryfikacji niekorzystnego rozstrzygnięcia. P rzedmiotem rozważań w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej w odniesieniu do wskazanych wzorców konstytucyj- nych jest de facto jednoinstancyjne postępowanie prowadzone przed sądem drugiej instancji w ramach wstępnego , a jednocześnie ostatecznego rozpoznania zł ożonego wniosku o zwol- nienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od apelacji . Wywody uzasadnienia skargi doty- czące ograniczenia pra wa do sądu , o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji , zostały po- wiązane z zarzutem pozbawienia skarżącej możliwości kontro li postępowania w przedmiocie kosztów sądowych , w trakcie którego zostaje wydane niepomyślne dla wnioskodawcy posta- nowienie o oddaleniu wymienionego powyżej wniosku, stanowiące odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w podanym zakresie. Argumentacja skargi s kupia się na wykazaniu nie- prawidłowości w obowiązującym stanie prawnym w postaci braku możliwości wniesienia zażalenia na wymieniony powyżej rodzaj rozstrzygnięcia z poczynionym równocześnie za- strzeżeniem, że „ [z] zagwarantowaniem prawa do sądu w rozumieni u art. 45 ust. 1 Konstytu- OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 5 cji immanentnie wiąże się instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ” (s. 11 uzasadnienia skargi konstytucyjnej). Należy podkreślić, że p ostępowanie prowadzone w zakresie kosztów sądowych , za inicjowane wnioskiem o zwolnienie od opł aty od apelacji , nie jest tożsame przedmiotowo z postępowaniem wszczętym w wyniku wniesienia środka odwoławczego w postaci apelacji, która na wstępie podlega kontroli w zakresie spełnienia warunków formalnych i fiskalnych, zachowania wymaganego terminu do jej wniesienia , a także dopuszczalności. Każde z tych postępowań kończy się innym orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon sty - tucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Powołane w uzasadnieniu skargi konstytu - cyjnej argumenty, których zadaniem miało być uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestio - nowanego przepisu ze wskazanym prawem konstyt ucyjnym, zostały wywiedzione z nega - tywnej oceny postępowania o charakterze wpadkowym , na etapie którego wyda no postano - wienia na podstawie innych przepi sów. Wypowiedź krytyczna została zatem skierowana pod adresem postępowania, na poziomie którego nie doszło do zastosowania art. 373 § 1 k.p.c. W świetle powyżs zego należy stwierdzić, że wymienione przez skarżącą konsekwenc je postępowania zażaleniowego – po dję tego przez stronę wbrew obowiązującym przepisom Kodeksu postępowania cywilnego w postaci próby zaskarżenia wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji postanowienia o odmowie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji – nie s pe łnia ją warunku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Dokonana kontrola uzasadnienia rozpoznawanej skargi konstytucyjnej nakazuje podkreślić, że zgodnie z art. 67 ust. 1 i 2 u.o.t.p.TK Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia ( przedmiotem kontroli w postaci kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części oraz wzorcem kontroli) wskazanym w skardze konstytucyjnej. Stąd kontrola konstytucyjności ogranicza się do przepisu wyraźnie określonego przez skarżącą jako przedmiot kontroli . W niniejszej sprawie s karga powinna zatem zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przez skarżącą art. 373 § 1 k.p.c. ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 5 3 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Będąc związany m granicami skargi, Trybunał Konstytucyjny nie może rozszerzać lub modyfikować istoty zarzutu skargi. Analiza stanowiska skarżącej zaprezentowanego w uzasadnieniu skargi, w odniesieniu do art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t .p.TK, każe stwierdzić, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia określonego w nim warunku. Wskazana okoliczność stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 3. Trybunał Konstytucyjny uznał, że z uwagi na nied opełnienie warunku formalnego skargi konstytucyjnej, które przesądza o braku możliwości nadania jej dalszego biegu, bez- przedmiotowe stało się orzekanie co do zasadności wydania postanowienia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym wnios ek skarżącej o tymczasowe wstrzymanie wykona nia wyroku Sądu Okręgowego w K . IX Wydział Gospodarczy z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ) pozostawi on o bez rozpoznania . Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t .p.TK, postanowił, jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 6 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.