Ts 102/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 kwietnia 2023 r. Pozycja 80 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 2021 r. Sygn. akt Ts 102/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Gminy Wolin w sprawie zgodności: art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 , ze zm. ) „ w brzmieniu obowiązującym do dnia 3 sierpnia 2015 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2015 r. poz. 942) , (…) w zakresie, w jakim przepis ten przewiduje finansowanie przez gminę oświe - tlenia znaj dujących się na terenie gminy części dróg krajowych, stanowiących drogi ekspresowe w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, przebiegających poza granicami terenu zabudowy , które nie są przeznaczone do ruchu pieszych lub rowerów i nie stanowią dodatkowych jezdni obsługujących ruch z terenów przyległych do pasa drogowego drogi krajowej ” , z art. 2, art. 165 ust. 2, art. 163 w związku z art. 7, art. 166 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 kwietnia 2021 r. (data nadania) Gmina Wolin (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 19 l istopada 2019 r. (sygn. akt I C 686/17) zasądził od skarżącej na r zecz Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (dalej: GDDKiA) kwotę 82 706,42 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego . Kwotę zasądzono tytułem zwrotu poniesionych przez GDDKiA , za okres od grudnia 2012 r. do sierpnia 2015 r. , kosztów dystrybucji oraz dostawy energii elektrycznej do odcinka drogi krajowej znajdującej się na terenie Gmin y Wo- lin, w ramach zrealizowanej przez GDDKiA inwestycji drogowej . OTK ZU B/2023 Ts 102/21 poz. 80 2 Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 24 lis topada 2020 r. (sygn. akt I ACa 288/20) częściowo uwzględnił apelację skarżącej od orzeczenia Sądu Okręgowego , zmienia- jąc je w ten sposób, że zasądził na rz ecz GDDKiA kwotę 81 701,94 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Skarżąca zakwestionowała art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 kw ietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, ze zm. ) w brzmieniu, zgodnie z którym do zadań własnych gminy w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną , ciepło i paliwa gazowe należy finansowanie oświetlenia ulic, placów i dróg publicznych znajdujących się na terenie gminy. Jej z daniem „[ z ] askarżony przepis w rozumieniu przyjętym przez sądy powszechne orzekające w sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku stanowiącego podstawę do złożenia niniejszej skargi faktycznie ubezwłasnowolniał Gminę czyniąc z niej biernego płatnika zobowiązań zaciąganych przez Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych. Organ administracji publicznej najpierw zaprojektował – bez realnego udziału Gminy – węze ł dro- gowy na drodze ekspresowej, wyposażył go w punkty świetlne, zawarł umowy na dostawę energii elektrycznej i w końcu kosztami zużytej energii obciążył Gminę” (s. 12 skargi) . Skar- żąca „nie mogła bowiem, inaczej niż w wypadku dróg gminnych, wyłączyć tam o świetlenia, ani ograniczyć jego natężenia. Kompetencje do zarządzania oświetleniem posiadał Generalny Dyrektor Dróg Pu blicznych, a odpowiedzialność finansową za jego działania ponosiła wy- łącznie Gmina ” (s. 13 skargi). Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gd y nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2 . W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga kwestia dopuszczalności skargi kon- stytucyjnej złożonej przez Gminę Wolin z punktu widzenia legitymacji gminy – jako jednost- ki samorządu terytorialnego – do wniesienia skarg i . Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę konstytu- cyjną do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta- tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkac h określonych w Konstytucji. Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że w zak resie użytego w tym przepisie pojęcia „każdy” mieszczą się zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne tworzone przez osoby fizyczne w ramach korzystania z gwarantowanej konstytucyjnie wolno- ści zrzeszania się. Jednakże osoby prawne mogą wnieść skargę konstytucyjną tylko wówczas, gdy mają zdolność bycia podmiotem wolności i praw konstytucyjnych, na kt órych naruszenie się powołują, o ile zarzucają naruszenie praw lub wolności, z których istoty wynika, ż e są również do nic h adresowane ( zob. postanowienia TK z: 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05 , OTK ZU nr 6/A /2007 , poz. 60; 12 października 2004 r., sygn. Ts 35/04, OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 25; 26 października 2001 r., sygn. Ts 72/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 298 i 18 marca 2010 r., sygn. Ts 163/09 , OTK ZU nr 2/B/2010, poz. 126 ) . Jednostki samorządu terytorialnego , w tym gminy, są wprawdzie osobami prawnymi, ale mają całkowicie odmienny charakter niż osoby prawne tworzone przez osoby fizyczne w ramach korzystania z gwarantowanej konstytucyjnie wolności zrzeszania się. O ich utwo- OTK ZU B/2023 Ts 102/21 poz. 80 3 rzeniu nie rozstrzyga bezpośrednio wola członków wspólnoty samorządowej (zob. powołane wyżej postanowienie TK z 12 paździ ernika 2004 r., sygn. Ts 35/04), a p odstawą przysł ugują- cej im osobowości prawnej jest przepis Konst ytucji (art. 165 ust. 1 zdanie 1). U stawodawca konstytucyjny powołał s amorząd terytorialny do uczestniczenia w spraw owaniu władzy pu- blicznej przez wykonywanie zadań publicznych, o który ch mowa w art. 16 ust. 2 i art. 163 Konstytucji. Dla realizacji tego właśnie celu przyznał jednostkom samorządu terytorialnego osobowość prawną, która stanowi gwarancję prawidłowego wykonywania zadań publicznych, umożliwiając tym samym efektywne sprawowanie w powierzonym zakresie władzy publicz- nej. Samorząd terytorialny stanowi zatem strukturę służebną wobec wspólnoty samorzą- dowej, utworzoną w celu zaspokajania potrzeb tworzących ją mieszkańców oraz urzeczywist- niania ich wolności i praw. Natomiast wolności i prawa konstytucyjne pełnią rolę ochronną i mają zapobiegać nadmiernej ingeren cji organów władzy publicznej w sytuację jednostki. Wynika z tego, że jednostki samorząd u terytorialnego , w tym gminy, z natury rzeczy nie są adresatami uprawnień wynikając ych z poszczególnych wolności i praw konstytucyjnych przypisanych podmiotom prywatny m. Są one adresatami obowiązków związanych z reali za- cją praw innych podmiotów. T ym samym nie mogą korzystać ze skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z: 26 października 2001 r., sygn. Ts 72/01, 12 października 2004 r., sygn. Ts 35 /04, 26 marca 20 09 r., sygn. Ts 202/08, OTK ZU II/B/2014, poz. 768). Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – postanowił, jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.