Ts 74/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 maja 2021 r. Pozycja 97 POSTANOWIENIE z dnia 29 stycznia 202 1 r. Sygn. akt Ts 74 /20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . J . w sprawie zgodności: art. 398 23 § 2 z danie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm. ) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospo litej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. U Z A S A D N I E N I E 1. W skardze konstytucyj nej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 15 kwietnia 2020 r. (data nadania) M . J . (dalej: skarżący ), reprezentowany przez pełnomocnika ustano wio - nego z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący wnioskiem z 29 si erpnia 2019 r. wniósł o zo bowiązanie dłużnika do złożenia wykazu swojego majątku oraz do złożenia przyrzeczenia przed wyjawieniem majątku . D oma- gał się jednocześnie zasądzenia od dłużnika na swoją rzecz kosztów postępowania oraz zasto- sowania środków przymus u w przypadku odmowy z łożenia oświadczenia lub ni euza sadnio- nego niestawiennictwa na rozprawie . Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K . (dalej: Sąd Rejonowy) postano wie- niem z 27 lutego 2019 r., (sygn. akt [ …] ) umorzył postępowani e w zwi ązku ze śmiercią dłuż- nika. P ismem z 6 m arca 2019 r. skarżący wniósł o uzupełnienie powyższego orzeczenia o roz strzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania, tj. o zwrot uiszczonej opłaty od wniosku z uwagi, iż nie doszło do wyjawienia majątku . Postanow ieniem z 13 marca 2019 r. (sygn. jw. ; da lej: postanowienie referendarza są- dowego ) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym oddalił wniosek skarżącego. W uza sad- nieniu wskazał, ż e ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych OTK ZU B/202 1 Ts 74/20 poz. 97 2 (Dz. U. z 2019 r. poz. 785, ze zm.) , nie przewi du je możliwości zarządzenia zwrotu opłaty sądowej w razie umorzenia postępowania . W skardze z 19 marca 2019 r. , zatytułowan ej „ z ażalenie na postanowienie” , skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznani a jego skarg przez Trybunał Konsty- tucyjn y (sygn. SK 6/13, SK 13/18 oraz T s 51/17) , a po ich rozpoznaniu : rozpatrzenie zażale- ni a , uchylenie zakwestionowanego postanowienia i skierowanie go do ponownego rozpozna- nia lub zmianę postanowienia przez zasądzeni e kosztów sądowych na rzecz skarżącego lub – alternatywnie – zarządzenie zwrotu wpisu oraz o wyłączenie wszystkich referendarzy z S ądu R ejonowego od orzekania w przedmiocie kosztów postępowania . Postanowieniem z 28 maja 2019 r. Sąd Rejonowy ( sygn. akt jw. ) zmienił postanowie- nie r eferendarza sądowe go w ten sposób, i ż uzupełni ł jego postanowienie z 27 lutego 2019 r. obciążając kosztami postępowania skarżącego; obciąży ł Skarb Państwa kosztami postępowa- nia skargowego od uiszczenia których skarżący został zwoln iony; oddali ł wniosek o zawie- szenie postępo wania . Zażalenie na powyższe orzeczeni e , zostało odrzucone postanowieniem Sądu Rejono- wego z 7 sierpnia 2019 r. (sygn. akt jw.). W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżone postano- wienie jest orzeczeniem sądu drugiej i nstancji i skarżącemu nie przysługuje zażal enie na to rozstrzygnięcie . Skarżący wni ósł zażalenie na powyższe orzeczenie. Postanowieniem z 18 października 2019 r. Sąd Rejonowy ( sygn. akt [ …] ) odrzucił za- żalenie wskazując, że skarżący – mimo wezwa ni a go do tego – nie uiścił opłaty sądowej od zażalen ia . Sąd Okręgowy w O . p ostanowieniem z 13 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ …] ; dalej: po- stanowienie SO ) , doręczonym skarżącemu 31 stycznia 2020 r., oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Rejonowego z 7 sierpnia 2019 r. (sygn. akt [ …] ). O rzeczenie t o zosta- ło wskazane przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie , w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji . 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2020 r. (doręczo- nym 13 lipca 2020 r. ) skarżąc y został wezwan y do u sunięcia braków formalnych skargi kon- stytucyjnej przez : 1) doręczenie oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem odpis u doku- mentu (do skargi dołączono niepoświadczoną kopi ę) potwierdzającego datę otrzymania przez skarżącego postanowienia SO ; 2) doręczenie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów postanowienia: a) SO , b) Sądu Rejonowego o sygn. akt [ …] z: 7 sierpnia 2019 r., 28 maja 2019 r., 27 lutego 2019 r ., 13 marca 2019 r. ; 3) wyjaśnienie, czy: a) po wydaniu postanowienia SO , w sprawi e tej zapadły jeszcze jakieś inne rozstrzy- gnięcia, a jeżeli tak, to doręczenie ich odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem wraz 4 kopiami, b) od postanowienia SO zos tał wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) wskazanie, jakie wolności lub pra wa skarżącego, wyrażone w art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, ar t. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji zostały naruszo ne przez zakwestionowany w skardze przepis , i w jaki spo- sób. W piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. (data nadania; dalej: pismo procesowe ) skar- żący wyjaśnił, że w myśl art. 176 ust. 1 Konstytucji postępowanie sądowe jest dwuinstancyj- ne, a nie dwuetapowe. Stosownie natomiast do art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do rozpoznania swoj ej sprawy przez właściwy sąd. Wskazał on , że prawo to polega na „prawie OTK ZU B/202 1 Ts 74/20 poz. 97 3 do rozpoznania sprawy (środka odwoławczego) przez [są]d który faktycznie jest sądem wyż- szej instanc ji niż ten, który procedował w sprawie jako [s] ąd I instancji”. Zdaniem skarżące- go, u stawodawca „zamienił postępowanie dwuinstancyjne na postępowanie dwuetapowe przed tym samy m sądem”. Podkreślił przy tym, że ustawodawca przyznał uprawnienie sądu pierwszej instancji referendarzowi sądowe mu , a wi ę c osobie fi zycznej, która nie ma cech nie- zaw isłego i bezstronnego sądu, ponieważ jest wyłącznie urzędnikiem sądowym. Stanowi to – w ocenie skarżącego – naruszeni e praw a do „instytucji bezstronnego i niezawisłego sąd u (jako takiej) ale także narus zeni e prawa do właści wego sąd u , bo urzędnicy sądowi ni e są przecież sądem mian owanym przez Prezydenta RP do sprawowania wymiaru sprawiedliwo- ści” . W konkluzji stwierdził, że stanowi t o naruszenie art. 10 ust. 1 w związku z art . 45 ust. 1 Konstytucji. Niezależnie od powyższego, skarżący wyjaśnił, że kwestionuj e art. 398 23 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w brzmieniu przed wejście m w życie ustawy z dni a 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innyc h ustaw (Dz. U. poz. 1469). Do pisma procesowego skarżący dołączył poświadczon y za zgodność z oryginałem odpis postanowie nia SO oraz odpisy postanowień Sądu Rejonowego o sygn. akt [ …] z: 7 sier - pnia 2019 r. , 28 maja 2019 r., 13 marca 2019 r., 27 lutego 2019 r. oraz z 18 października 2019 r. o sygn. akt [ …] . 3. Skarżący wyjaśnił w skardze, że „zasadniczy problem stanowiący podstawę wnie- sienia skargi sprowadza się do problemu sprawowania wymiar[u] sprawiedliwości a dokład- nie rzecz ujmując orzekania o prawach strony (prawie do kosztów sądowych lub ich zwrotu) przez osoby nie mające statusu nieza wisłego i bezstronnego sądu”. Zarzuc ił , że wbrew art. 176 ust. 1 Konstytucji ustawodawca zastąpił postępowanie dwuinstancyjne formą postę- powania w tej samej instancji sądu. Wskazał również, że „o ile nie budzi wątpliwości kwestia dokonywania procesowych czynności technicznych przez referendarzy, która była już przed- miotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie pod sygn. ak t P 38/08, to dokonywa- nie czynności z zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości budzi istotne wątpliwości natury konstytucyjnej o ile połączone jest [z] orzekaniem o prawach lub wolnościach konsty- tucyjnych”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyj nym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym , podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej spraw ie uczyniono art. 398 23 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r . o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cy wilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469) , w myśl którego wniesienie skargi na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz na postanowienie o odmowie u stanowienia adwokata lub radcy prawnego wst rzymuje wykonalność tego postanowienia. Sąd rozpoznaje skargę na powyższe postanowienia, w składzie jednego sędziego, jako sąd dru giej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu OTK ZU B/202 1 Ts 74/20 poz. 97 4 3 . Trybunał stwierdza, że zarzuty skarżącego są oczywiście bezzasa dne. Skarżący zarzuca, że o jego konstytucyjny ch wolnościach oraz prawach orzek ł refe- rendarz sąd owy , który nie ma statusu niezawis łego i bezstronnego sądu . Odnosząc się do powyższej argumentacji, Trybunał wskazuje , że Sąd Rejonowy w K . (w składzi e znajdował się sędzia tego sądu) postanowieniem z 28 maja 2019 r. ( sygn. akt [ …] ; dalej: postanowienie SR) uwzględni ł skargę skarżącego na postanowienie referendarza sądowego tego sądu z 13 marca 2019 r. , i to właśnie ten Sąd uzupełnił orzeczenie referenda- rza sądowego o rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania. Z arzut skarżącego, że w jego sprawie, to referendarz sądowy, a nie niez a wisły i bezstronny sędzia orzekł o jego konstytucyjnych wolnościach oraz prawach (kosztach postępowania) ni e znajduje tym samym uzasadnienia w świetle zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć. Należy ponadto zauważyć, że zakwestionowany przez skarżącego prz epis w ogóle nie reguluje tego , w jakich sprawach referendarz sądowy może orzekać. Przepis ten odnosi się j edynie do rozpoznawania skargi na orzeczenie referendarza sądowego. Nawiązując do pozostałych zarzutów , tj. dotyczących dwuinstancyjn ości postepowa- n ia , należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 listopada 2019 r. , s ygn. SK 6/18 (OTK ZU A/2019, poz. 62) orzekł, że art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r., w zakresie, w jakim wskazuje, że sąd rozpoznający skargę na postanowienie referendarza sądowego o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy pra wnego w postępowaniu przed Trybunałem K onstytucyjnym działa jako sąd drugiej instan- cji, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Wyrok ten do tyczył zatem zbliżonej kwe- stii co podnoszon a w niniejszej sprawie. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że : „P o pierwsze , wbrew twierdzeniom skar żącej, referendarze nie muszą cechować się « niezawisłością » ” i « niezależnością » . Art. 45 ust. 1 Konstytucji odnosi te cechy wyłącznie do sądu (tj. sędziów sprawujących wymiar sprawiedliwości), natomiast art. 178 ust. 1 i 3 przypi- suje cechę „niezależności” sądom, a „niezawisłości” – sędziom. Jak ustalono wyżej, referen- darze ani nie są sędziami, ani podczas rozstrzygani a w sprawie pomocy prawnej z urzędu nie sprawują wymiaru sprawiedliwości, wobec czego omawiany najwyższ y standard się do nich nie odnosi, a je go wymaganie przez skarżącą nie ma podstaw konstytucyjnych . P o drugie , art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. w kwest ionowanym brzmieniu zapewnia kontrolę postanowień referendarzy o odmowie ustanowienia pełnomocnika prze z niezależny sąd, w którym zasiadają ni ezawiśli sędziowie. Przepis ten wyraźnie poddaje wszystkie tego typu rozstrzygnięcia (także wydane w stosunku do o sób zainteresowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej) kognicji sądów rejonowych, które orzekają w skł adzie jednego sędziego za- wodowego, a wi ęc na zasadach przewidzianych w art. 45 ust. 1 Konstytucji” . Trybunał wskazał , że zastrzeżenia skarżącej w powyżs zym zakresie są oczywiście bezzasadne . Skarżący ‒ jako prokurent skarżącej spółki w sprawie o sygn. S K 6/18 ‒ wnosząc skargę w niniejszej sprawie , z dużym prawdopodobieństwem , miał wiedzę na temat zapadłe- go wyroku. Wynika to również z jego pism procesowyc h wnoszonych w toku postępowań sądowych, które były podstawą wniesieni a niniejszej skargi konstytucyjn ej, a w których wno- sił o ich zawieszenie w związku z wymienioną powyżej sprawą. Mimo to w skardze w żaden sposób nie odniósł się do przedmiotowego wyrok u. Dlatego też , w ocenie Trybunału , pogląd wyrażony w sprawie o sygn. SK 6/18 pozostaje aktualny również w stosunku do zarzutów podniesionych w niniejszej skardze. 4. Niezależnie od powyższego skarżący nie usunął wszystkich braków formalnych skargi kons tytucyjnej do czego został wezwany zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytu- cyjnego z 26 czerwca 20 20 r. OTK ZU B/202 1 Ts 74/20 poz. 97 5 Skarżący został wezwany m.in. do wskazania jakie wolności lub prawa wyrażone w art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art . 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze przepis, i w jaki sposób. W piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. odniósł się wyłącznie do art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, po mijając resztę wzorców kontroli . Okoliczność ta jest również pod stawą odmowy nadania skardze da lszego biegu , w za- kresie zarzutu niezgodności art. 398 23 § 2 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji ( art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK). W związku z powyższym Tryb unał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyżs ze postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.