Ts 166/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 lutego 2021 r. Pozycja 52 POSTANOWIENIE z dn ia 3 września 2020 r. Sygn. akt Ts 166/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E. Ł. i A. P. w spra wie zgodności: art. 394 1 § 1, 1 1 , 2 lub 3 w związku z art. 398 21 w związku z art. 397 § 2 w zwią - zku z art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania c ywil- nego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 oraz z art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Tr ybunału Konstytucyjnego 5 listopada 2019 r. (data nadania) E. Ł. oraz A. P. (dalej: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle nastę- pującego stanu faktycznego. Sąd Najwyżs zy w postanowieniem z 7 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ) w sprawie, w której orzekał o sporze o dział spadku, w punkcie pierwszym odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w punkcie drugim zasądził od uczestników (tj. skarżących) na rzecz wniosk odawczyni kwotę 5400 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Od rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego zawartego w punkcie drugim wyżej wskazanego orzeczenia skarżący wnieśli zażalenie do Sądu Najwyż- szego, który postanowieniem z 29 lipca 2019 r. (sygn. jak wyżej) odrzucił je w całości. Powyższe rozstrzygnięcie – wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – doręczone zostało skarżącym 6 sierpnia 2019 r., zaś skargę konstytucyjną wnie- siono do Trybunału 5 lis topada 2019 r. Zarządzeniem z 15 stycznia 2020 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skar- żących do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) doręczenie oryginału lub poświad- czonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa szczególnego upoważniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżących w postę- OTK ZU B/2021 Ts 166/19 poz. 52 2 powaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, z dokładnym wskazaniem sprawy, do której zostało udzielone wraz z czterema kopiami; 2) udokumentowanie daty doręc zenia ostateczne- go rozstrzygnięcia; 3) poinformowanie, czy od ostatecznego rozstrzygnięcia wniesiony został nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) sprecyzowanie, w jaki sposób art. 394 1 § 1, 1 1 , 2 lub § 3 w związku z art. 398 21 w związku z art. 397 § 2 w zwią zku z art. 370 ustawy z dnia 17 listo- pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) naruszają wymienione w skardze konstytucyjnej wolności lub prawa skarżących wraz z uzasadnieniem. Pismem procesowym z 23 s tycznia 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkowali się do wezwania w sprawie usunięcia braków formalnych skargi. Przedłożyli stosowne pełno- mocnictwo, udokumentowali datę doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia oraz poinformo- wali, że nie wnieśli od niego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Mimo że z petitum skargi wynika, że skarżący kwestionują konstytucyjność art. 394 1 § 1, 1 1 , 2 lub 3 w związku z art. 398 21 w związku z art. 397 § 2 w związku z art. 370 k.p.c., to jednak argumentacja przedstawiona w je j uzasadnieniu wskazuje, że intencją skarżących jest skupienie się na badaniu konstytucyjności jedynie art. 3941 § 3 k.p.c. Skarżący uważają, iż powyższa norma prawna narusza: a) zasadę równości oraz zakaz dyskryminacji „poprzez pozbawienie ich prawa do r ównego traktowania przez władzę sądowniczą w sytuacji, gdy po raz pierwszy zostaje się obciążonym kosztami procesu przez Sąd Najwyższy (…). O ile bowiem obywatel obciążony kosztami procesu po raz pierwszy przez niższe instancje sądowe ma prawo do weryfikac ji tego orzeczenia przez wniesienie zażalenia, o tyle prawa tego całkowicie jest pozbawiony obywatel, którego kosztami procesu obciążył po raz pierwszy Sąd Najwyższy (art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji)” (skarga konstytucyjna, s. 2); b) art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „zamyka [s]karżącym drogę sądową do dochodzenia ich naruszonych praw i wolności (majątkowych) w postaci obciążających ich kosztów sądowych, o których Sąd Najwyższy rozstrzygnął po ra z pierwszy” (skarga konstytucyjna, s. 8). „Sąd Najwyższy przed wydaniem postanowienia (…) nie umożliwił skarżącym przedstawienia swoich racji i nie wysłuchał ich, co jest zasadniczym elementem sprawiedliwości proceduralnej. Ponadto z zasady tej wynika, adresowany do sądu, nakaz ujawnienia w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia. Elementów tych zabrakło w jej sprawie (pismo, s. 2); c) art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji „poprzez wyeliminowanie prawa do zaskarżania orzeczeń sądowych oraz naruszenie pozostającej w związku z tym prawem zasady dwuinstancyjnego postępowania, w związku z prawem do sądu” (skarga konstytucyjna, s. 2). Zdaniem skarżących, ustawodawca powinien zamieścić w art. 394 1 § 3 k.p.c. zwrot „z tym, że zażalenie na postanowienie co do kosztów procesu, które były przedmiotem roz- strzygnięcia po raz pierwszy w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, przysługuje do in- nego – równor zędnego składu Sądu Najwyższego (…). Brak takiego przepisu pozbawia oby- watela, któr y po raz pierwszy został obciążony kosztami procesu przez Sąd Najwyższy, prawa do zaskarżenia takiego orzeczenia” (pismo, s. 2). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po stępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu już w początkowej fazie postępowania spraw, które nie mogą być przedmiotem OTK ZU B/2021 Ts 166/19 poz. 52 3 merytorycznego rozstrzygania. Uzależnione jest ono od spełnienia licznych przesłanek, wyni- kających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów u.o.t.p.TK. Po pierwsze, przepis zaskarżony w skarze konstytucyjnej powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący musi uprawdopodobnić naruszenie wskazanych w skardze konstytucyjnej wolności lub praw. Po trzecie, źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowanych przepisów, zaś sposób naruszenia musi zostać określony przez skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Po czwarte, skarga nie jest oczywiście bezzasadna oraz nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK (jedną z nich jest zbędność orzekania). Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunkuje możliwość skutecznego wniesienia, a następnie mery- torycznego rozpatrzenia skargi konstytucyjnej przez Trybu nał. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga nie spełnia powyższych wymagań. Trybunał Konstytucyjny przypomina , ż e w wyroku z 13 października 2015 r., sygn. SK 63/12 (OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 146) stwierdził, że „[a]rt. 394 1 § 3 ustawy z dnia 17 li- stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) w za- kresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia orzeczenia o kosztach postępowania wydanego po raz pierwszy przez Sąd Najwyższy, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji”. Uprzednie rozpoznanie kwestii konstytucyjności określonego przepisu (normy praw- nej) z tymi samymi wzorcami kontroli nie jest prawnie irrelewantne. W takim wypadku ak- tualizuje się bowiem nakaz płynący z zasady ne bis in idem (czyli zakaz ponownego orzeka- nia o tym samym), rozumianej z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (zob. np. postanowienia TK z: 4 maja 2006 r., sygn. SK 53/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 60; 29 maja 2006 r., sygn. P 29/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 61; 23 paź- dziernika 2006 r., sygn. SK 66/05, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 139; 24 października 2006 r., sygn. SK 2/06, OTK ZU nr 9/A/ 2006, poz. 141; 24 października 2006 r., sygn. SK 27/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 143; 9 stycznia 2007 r., sygn. SK 21/06, OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 4). Ujemna przesłanka procesowa w postaci ne bis in idem ma miejsce w sytuacji, gdy analizowane przepisy zos tały już wcześniej zakwestionowane przez inny podmiot w kontek- ście tych samych zarzutów niekonstytucyjności, a inicjator ich ponownej kontroli nie przed- stawił innych – niż powołane dotychczas – argumentów, okoliczności bądź dowodów uzasad- niających merytory czne rozpoznanie sprawy. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytu- cyjnego w takiej sytuacji orzekanie staje się zbędne (zob. postanowienie TK z 4 maja 2006 r., sygn. SK 53/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 60). W przedmiotowej sprawie skarżący – w zakresie uzasadnian ia niekonstytucyjności art. 394 1 § 3 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji – powołują argumenty tożsame z tymi, które były przedmiotem rozważań Trybunału w sprawie o sygn. SK 63/12. Z tego względu zasada ne bis in idem stoi więc na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy w kwestii zgodności zaskarżonego przepisu z powołanymi wzorcami. Ustalenie na etapie wstępnej kontroli, że zachodzi prze- słanka ne bis in idem (art. 59 ust. 3 pkt 3 u.o.t.p.TK) – skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał zauważa również, że – pomimo stosownego wezwania do usunięcia braków formalnych w zakresie argumentacji popierającej żądanie skargi – skarżący nie wyjaśn ili, w jaki sposób treść kwestionowanych przez nich przepisów wpłynęła na naruszenie ich kon- stytucyjnych praw i wolności określonych w art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konsty- tucji. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, iż prawidłowe OTK ZU B/2021 Ts 166/19 poz. 52 4 wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wol- ności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, polegać musi nie tylko na wskazaniu postano wień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, ale również na precyzyjnym przedstawieniu treści praw lub wolności, wywodzo- nych z tych postanowień, a naruszonych przez ustawodawcę. Powinna temu towarzyszyć szczegółowa i precyzyjna argumentacja uprawdopodobniająca stawiane zarzuty (zob. posta- nowienia TK z: 8 maja 2009 r., sygn. Ts 242/07, OTK ZU nr 5/B/2009, poz. 373; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17). Przesłan ka odpowiedniego uzasad- nienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie (zob. wyrok TK z 1 9 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78; postanowienie TK z 25 lutego 2015 r., sygn. Tw 37/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 3). Tym samym poprze- stanie przez skarżącego na lakonicznym lub zdawkowym uzasadnieniu zarzutu lub na całko- witym nieuzasadnieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawo- wej (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skutkuje to odmową nadania dalszego biegu skardze na eta pie wstępnego rozpoznania. Niedopuszczalne jest bowiem przenoszenie na Trybunał cięża- ru precyzowania – jedynie ogólnikowo sform ułowanych – zarzutów, a tym bardziej ich uza- sadnienia (por. np. postanowienia TK z: 4 lutego 2009 r., sygn. Ts 256/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 138 oraz 17 grudnia 2018 r., sygn. Ts 173/17, OTK ZU B/2019, poz. 59, a także wyrok TK z 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11). W konsekwencji Trybunał stwierdza, że nieusunięcie bra ków formalnych skargi sta- nowi – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u .o.t.p.TK skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.