Ts 153/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 lutego 2021 r. Pozycja 47 POSTANOWIENIE z dnia 19 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Ts 153/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niej awnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. w spra- wie zgodności: 1) art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie; art. 10 ust. 2 w związ ku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5; art. 77 ust. 1 i 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej; 2) art. 117 3 ustawy powołanej w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2, art. 2 Konstytucji; 3) art. 244 § 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospoli- tej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1265, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji; 4) art. 29 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim stano- wi, że „wyłącznym do rozpoznania powództwa jest [s] ąd, z którego działa- niem wiąże się powództwo” z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 5) art. 2 § 1a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustro ju sądów po- wszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji; p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 października 2018 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 47 2 Pozwem z 6 maja 2015 r., skierowanym przeciwko Skarbowi P aństwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w K. , skarżąca wystąpiła o odszkodowanie za bezpodstawne i niezgodne z prawem działania organów sądowych , polegające na wydaniu orzeczenia niezgodnego z prawem w spra wie o sygnaturze akt […] . Sprawa została wpisana do repertorium pod sy- gnaturą […] . Wyrokiem z 14 li stopada 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. II Wy- dział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił powództwo, natomiast apelacja została oddalona w yrokiem Sąd u Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r. (sygn. akt […] ). R ozstrzygnięcie Sądu Apela- cyjnego zostało doręczone skarżącej 28 sierpnia 2017 r. 9 listopada 2017 r. (co Trybunał ustalił z urzędu) skarżąca wystąpiła do Sądu Rejono- wego w T. IX Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem (doręczonym prokurentowi skarżącej 16 kwietnia 2018 r.) wezwano prokurenta skarżącej do przedłożenia – w terminie tygodnia pod rygorem oddalenia wniosku – odpisu orzeczenia , w związku z któ- rym miała być złożona skarga. Zarządzenie nie zostało wykonane , dlatego postanowieniem z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej . W uzasadnie- niu wskazał, że choć sytuacja majątkowa skarżącej uz asadnia ła uwzględnienie jej żądania , to jednak potrzebę ustanowienia pełnomocnika należy oceniać także przez pryzmat tego, czy jego udział w sprawie jest potrzebny. Skoro jednak, mimo wezwania , skarżąca nie przedłoży- ła orzeczenia, z wydaniem którego zamierzała wystąpić ze skargą konstytucyjną , to tym sa- mym uniemożliwiła ocenę tego, czy rozstrzygnięcie to w ogóle zostało wydane, a w związku z tym, czy istnieje potrzeba ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na postanowienie to skar- żąca wniosła zażalenie, w któr ym domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzu cając nieważność postępowania z uwagi na rozpoznanie wniosku przez asesora sądowego. Postanowieniem z 31 lipca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgow y oddali ł zażalenie. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone skarżącej 4 września 2018 r. Zarządzeniem z 18 listopada 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 2 grud- nia 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do usunięcia braków for- malnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz udokumentowanie dat: doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia; wystąpienia przez skarżącą do Sądu Rejonowego z wnioskiem o ustanowienie pełno mocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r. (sygn. akt […] ) oraz doręczenia skarżącej postanowienia Sądu Okręgowego z 31 lipca 2018 r. (sygn. akt […]). Skarżąca została także zobowiązana d o poinformowania, czy od orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji , wniosła nadzwyczajny środek zaskarżenia, do uzasadn ienia zarzutu niezgodności art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczy- pospolitej Polskiej (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1265, ze zm.; dalej: ustawa o prokuratorii) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, a także do doręczenia kompletu orzeczeń sta- nowiących załączniki do skargi w postaci kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem. W piśmie procesowym z 9 grudnia 2019 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do za- rządzenia. Skarżąca twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 118 § 5 k.p.c. różnicuje sytua- cję osób występujących ze skargą konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego oraz skargą kasacyjną do Sądu Najwyższego. Kryterium różnicującym jest ich status materialny. Jak ar- gumentuje, osoba posiadająca odpowiednie środki może ustanowić pełnomocnika i wystąpić z jednym z tych środków prawnych, natomiast osoba, której nie stać na opłacenie adwokata lub radcy prawnego zostaje „skontrolowana” przez podmiot nie posiadający statusu właściwe- go, niezawisłego i bezstronnego sądu. P rzepis ten u możliwia więc „wstępne rozpoznanie” OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 47 3 poglądów mandanta, a także „wydawani e orzeczeń” przez osobę do tego nieuprawnioną. Prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd – jak twierdzi skarżąca – narusza także praktyka stosowania art. 117 3 k.p.c., która polega na zastępowaniu orzeczenia sądu (o usta- nowieniu i wyznaczeniu pełnomocnik a ) czynnością techniczną Okręgowej Rady Adwokac- kiej lub Okręgowej Izby Radców Prawnych. Zakwestionowany w skardze art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 33 § 2 ustawy o prokuratorii narusza natomiast zasad ę państwa prawnego i prawo do rzetelnej procedury sądowej , ponieważ „automatycznie” uznaje za wiarygodny każdy dokument urzędowy. Zaskarżony art. 29 k.p.c., według skarżą cej, narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ umożliwił wydanie orzeczenia przez sąd, „który winien był zostać wyłączony od orzekania zgodnie z zasadą nemo iudex causa sua ”. Jak pod- kreśliła skarżąc a , każdy sędzia sądu „przeciwko któremu wytoczono powództwo nie wydaje wyroków we własnym imieniu, ani też w imieniu wydziału lub referatu, w którym orzeka, lecz jako instytucja – Sąd Okręgowy, który jest samodzielną odrębną jednostką organizacyjną Skarbu Państwa”. Z kolei art. 2 § 1a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) narusza wskazane w petitum skargi postanowienia Konstytucji, ponieważ umożliwia sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osoby, które nie posiadają statusu sędziego, tj. osoby, które nie zostały nominowane do pełnienia tego urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Try- bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Konsekwencją określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji wymogó w jest art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try- bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK). Stanowi on , że skarga zawiera: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego okreś lonych w Konstytucji i w stosunku do które- go skarżący domaga się stwierdzenia niezgodnoś ci z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżą cego, i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naru- szone (pkt 2), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżące- go, z powołaniem argumentów i dowodów na jego poparcie (pkt 3). 2. Skarżąca poddała kontroli Trybunału: art. 29, art. 117 3 , art. 118 § 5 i art. 244 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1265, ze zm.; dalej: ustawa o prokuratorii), a tak że art. 2 § 1a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.; dalej: p.u.s.p.). 2.1. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2019 r. skarżą- ca został a wezwana m.in. do wskazania orzeczenia, w którym sąd lub organ administracji publicznej, na podstawie powyższych przepisów, orzekł ostatecznie o jej wolnościach lub prawach , których naruszenie podniosła w skardze. W odpowiedzi skarżąca podała, że „osta- tecznym orzeczeniem w sprawie, stanowiącym podstawę faktyczną skargi” jest wyrok Sądu OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 47 4 Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r. (sygn. akt […], w piśmie błędnie określony jako wyrok z 4 li - pca 2018 r.), zaś „w części zarzutów” postanowienie Sądu Okręgowego z 31 lipca 2018 r. (sygn. akt […]). Skarżąca nie wyjaśniła , co należy rozumieć przez „podstawę faktyczną skar- gi” , nie określiła także, kt óry z zakwestionowanych w skardze przepisów był podstawą praw- ną wyroku z 4 lipca 2017 r., a który postanowienia z 31 lipca 2018 r. Nie wyjaśniła również , w którym z orzeczeń doszł o do naruszenia jej wolności i praw wskazanych w skardze. Skar- żąca nie uprawdopodobniła więc, że w sprawie, w związku z którą wniosła skargę do Trybu- nału, w wyniku wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji doszło do naruszenia jej wolności lub praw. Analizowana skarga nie spełnia wię c warunków, o których mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.o.t.p. TK. 2.2. Trybunał stwierdza także, że skarżąca nie usunęła jednego z braków formalnych skargi, albowiem nie udokumentowała daty wystąpienia przez nią do Sądu Re jonowego w T. z wnioskiem, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK – podstawami odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 3. Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny zauważa, co następuje. 3.1. D o łączone do skargi orzeczenia rozstrzygają o odszkodowaniu od Skarbu Państwa za wydanie orzeczenia niezgo d nego z prawem, a także o odmowie ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej z powodu nieusunięcia przez skarżącą braków formalnych wniosku . Żadne z nich nie zostało więc wydane na podstawie zakwestionowanych w skardze art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c., gdyż przepisy te regulują zupełnie inne kwestie. Pierwszy określa sposób wyznacz enia – ustanowionego przez sąd – adwokata lub radcy prawnego przez organ samorz ądu zawodowego. Drugi natomiast stanowi o możliwości odmowy sporządzenia przez wyznaczonego pełnomocnika skarg (kasacyjnej, konstytucyjnej oraz o stwierdzenie niezgodności z pra wem prawomocnego orzeczenia), w sytuacji niestwierdzenia przez niego podstaw do ich wniesienia. 3.2. Skoro powyższe przepisy nie były podstawą żadnego z orzeczeń wydanych w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga, to analizowana skarga w zakresie, w jaki skarżąca podnosi ich niekonstytucyjność, nie spełnia podstawowego wymogu wynika - jącego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w ar t. 53 ust. 1 pkt 1 u.o. t. p. TK. 3.3. Zakwestionowane w skardze art. 29, art. 244 k.p.c. i art. 33 ust. 2 ustawy o pro - kuratorii kształtowały sytuację prawną skarżącej w post ę powaniu zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r . S kardze należy odmówić nadania dalszego biegu, po - nieważ została ona wniesiona z naruszeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 3.4. W myśl tego przepisu skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Orze- czenie Sądu Apelacyjnego zostało doręczone skarżącej 28 sierpnia 2017 r. , natomiast skarga została wniesiona do Trybunału 9 października 2018 r. 3.5. Zgodnie z art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK w razie niemożności poniesienia kosztów po- mocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wnio- sek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w celu sporządzenia OTK ZU B/2021 Ts 153/18 poz. 47 5 skargi konstytucyjnej. Złożenie wniosku wstrzymuje bieg terminu wniesienia skargi konsty- tucyjnej (art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p. TK). W znowienie następuje natomiast m.in. pierwszego dnia po dniu doręczenia skarżącemu postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 44 ust. 3 pkt 3 u.o.t.p. TK). 3.6. Skarżąca twierdzi, że z wnioskiem, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK, wystąpiła do właściwego sądu dwukrotnie (31 sierpnia i 31 października 2017 r.). 3.7. Jak ustalił Trybunał działając ex officio , wniosek skarżącej, który zainicjował po- stępowanie zakończone postanowieniem Sądu Okręgowego z 31 lipca 2018 r. , został złożony w Sądzie Rejonowym w T . 9 listopada 2017 r. i dotyczył ustanowienia pełnomocnika do spo- rządzenia skargi kon stytucyjnej w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 13 czerw- ca 2017 r. (sygn. akt […] ), a nie 4 lipca 2017 r. (sygn. akt […] ). 3.8. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że termin wniesienia skargi, w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 4 lipca 2017 r., upłynął 28 listopada 2017 r. 3.9. Odnośnie natomiast do zakwestionowanego w skardze art. 2 § 1a p.u.s.p., który kształtował sytuację skarżącej w postępo waniu zainicjowanym wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału z 20 listopada 2019 r. (sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62). W orzeczeniu tym Trybunał uznał, że orzekanie w sprawie przyznania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Trybunałem przez refe- rendarzy oraz kontrola tych postanowień przez sąd rejonowy działający jako sąd drugiej in- stancji nie narusza postanowień Konstytucji. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.