Ts 185/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 marca 2023 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z dnia 14 lipca 2020 r. Sygn. akt Ts 185/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K . P . J . w sprawie zgodności: art. 117 3 i art. 118 § 5 ustaw y z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji, c) art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji, d) art. 79 ust. 1 Konstytucji, e) art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASAD NI ENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konst ytucyjnego 9 grudnia 2019 r. (data nadania), małoletni K . P . J . (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego umocowanego przez przedstawicieli ustawowych skarżącego, wystąpił z żąd aniem przyto - czonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. Matka skarżącego, w jego imieniu, złożyła do Sądu Rejonowego w K . wniosek o do puszczenie skarżącego do udziału w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego po stronie M . J . i o us tanowienie dla niego kuratora. Sąd Rejonowy w K . Wydział III Rodzinn y i Nieletnich posta nowieniem z 27 lutego 2017 r. (sygn. akt […] ), mając na uwadze treść art. 510 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.), odmówił dopuszczenia skarżącego do udz iału w postępowaniu w charakterze uczestnika oraz oddalił wniosek o ustanowi enie dla niego kuratora. Sąd Okręgowy w K . XI Wydział Cywilny - Rodzinny Sekcja ds. Odwoławczych (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 12 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ) oddalił za żalenie mało letniego, reprezentowanego przez matkę, na wymienione wyżej postanowienie Sądu Rejonowego. OTK ZU B/2023 Ts 185/19 poz. 72 2 2. Pismem z 27 czerwca 2017 r. matka skarżącego złożyła wniosek do Sądu Rejo nowego w T . o ustanowienie pełnomocnika, celem wniesienia skargi konstytucyj nej w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego z 12 czerwca 2017 r., podając, że przepisy k.p.c. zamykają małoletniemu prawo do drogi sądowej oraz naruszają istotę prawa określoneg o w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w K . pełnomocnik z urzędu wydał opinię, w której stwierdził brak podstaw do wniesienia skargi. 3. Pismem z 8 stycznia 2018 r. (data nadania) skarżący wniósł do Trybunału Konstytucyj nego skargę konstytucyjną, w której wystąpił o uznanie art. 117 3 k.p.c. za n ie - zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz o uznanie art. 118 § 5 k.p.c. za niezgodny z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 45 u st. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 190 ust. 5, art. 190 ust. 5 w związku z art. 2, art. 190 ust. 5 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. T rybunał Konstytucyjny postanowieniem z 2 października 2019 r., sygn. Ts 8/18 ( OTK ZU B/2020, poz. 44), na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty - tucyjnej. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w sprawie nie został spełnion y podstawowy warunek dopuszczalności skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z a rt. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK. W ocenie Trybunału skarżący błędnie przyjął, że – sporządzona na podstawie art. 118 § 5 k.p.c. – opinia pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej może być uznana za orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał wyjaśnił, ż e obowiązek udzielenia stronie pomocy prawnej spełniony jest zarówno przez sporządzenie i wniesienie skargi, jak i opinii o braku podstaw do wniesienia tego środka prawnego. Obie czynności realizuj ą cel us tanowion y w art. 117 i art. 118 k.p.c., którym jest zapewnienie stronie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu. Pismem z 12 października 2019 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 2 października 2019 r. 4. P ostanowieni em z 6 listopada 2019 r., sygn. Ts 8/18 ( OTK ZU B/2020, poz. 45) Trybunał Konstytucyjny odmówił uwzględnienia zażalenia skarżącego wniesionego na postanowienie Trybunału z 2 października 201 9 r., podzielając stanowisko Trybunału w nim wyrażone, zgodnie z którym złożona przez skarżącego skarga konstytucyjna nie spełniła wymogów wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanych w art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK. Odwołując się do art. 79 ust. 1 Konsty tucji i art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK Trybunał stwierdził, że zastosowanie przepisu będącego przedmiotem skargi bezwzględnie musi mieć podstawę w orzeczeniu sądu lub organu administracji publicznej. Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucy jnej, z którą skarżący łączył naruszenie swych praw, nie jest żadnym z rozstrzygnięć, o których mowa w podanym przepisie u.o.t.p. TK, ponieważ ustano - wiony przez sąd adwokat albo radca prawny nie może być utożsamiany ani z „sądem”, ani z „o rganem administra cji publicznej”. Sporządzona przez niego opinia nie jest „orzeczeniem” władczo rozstrzygającym o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. OTK ZU B/2023 Ts 185/19 poz. 72 3 5. Wnosząc 9 grudnia 2019 r. (data nadania) skargę konstytucyjną, skarżący jako ostateczne orzeczenie wydane w sprawie wskazał postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2019 r. o sygn. Ts 8/18 ( OTK ZU B/2020, poz. 45), doręczone stronie 18 li - stopada 2019 r. „Uzasadniając podstawę faktyczną wniesienia skargi” skarżący podał, że „orze - czeniem kończącym postępowanie «w sprawie» możliwości rozpoznania skargi konstytu - cyjnej było postanowienie wydane pr zez Trybunał Konstytucyjny w dniu 6 listopada 2019 r. pod [s]ygn. [a ]kt Ts 8/18”. W peti t um skargi konstytucyjnej skarżący wniósł o uznanie art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c. za niezgodne z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem sędzie go Trybunału Konstytucyjn ego z 27 stycznia 2020 r. skarżący został wezwany, na pod stawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie pos tępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.), do usunięcia braków formalnych skarg i konstytucyjnej m.in. poprzez wyjaśnienie, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 oraz z art. 1 90 ust. 5 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżone w skardze konsty - tucyjnej przepisy oraz uzas adnienie sformułowanego zarzutu. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 stycznia 2020 r., skarżący w piśmie pr ocesowym z 17 lutego 202 0 r. (data nadania) wyjaśnił, że zaskarżone normy prawne tworzą procedurę postępowania niepo dlegającą ocenie i kontroli sądu powszechnego, „ustanawiają formę postępowania nie podlegającą żadnej rzeczywistej kontroli merytorycznej niezawisłego [s]ądu” oraz „nie przewidującą możliwości wydania prawomocnego orzeczenia uprawniającego do skorzystania z uprawnienia określonego w [a]rt. 79 ust. 1 Konstytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. p oz. 2393, dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaj e postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymogów lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. W rozpoznawanej sprawie orzeczeniem, z którego wydaniem skarżący wiąże narusz e nie wolności i praw konstytucyjnych, jest postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2019 r., sygn. Ts 8/18 ( OTK ZU B/2020, poz. 45), którym nie uwzg lędniono zażalenia na postanowienie Trybuna łu z 2 października 2019 r. , sygn. Ts 8/18 (OTK ZU B/2020, poz. 44) o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . Postanowienia te zostały wydane na etapie wstępnej kontroli ska rgi konstytucyjnej uregul owanej w art. 61 ust. 1 - 4 w związku z art. 53 oraz art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p . TK, określającym procedurę zaża - leniową na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Postanowienie o nieuwzględnieniu zażalenia kończy postępowanie przed Trybunałem K on - sty tucyjnym i nie przysług uje na nie zażalenie (art. 61 us t. 8 u.o.t.p. TK). Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2019 r. o sygn. Ts 8/18 zostało podane w skardze konstytucyjnej jako ostateczne orzeczenie w sprawie . OTK ZU B/2023 Ts 185/19 poz. 72 4 Wskazane orzeczenie nakazuje ustalić, czy przedm iotowa skarga konstytucyjna speł nia wymagania formalne, w tym konstytucyjne warunki dopuszczalności jej wniesienia, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych praw jednostki. Istotne elementy skargi konstytucyjnej reguluje art. 79 ust. 1 K onstytucji. Zgodnie z tym przepisem każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie , wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub pr awach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przepis ten wskazuje podwójną kwalifikację skargi konstytucyjnej. Składa się na nią nie tylko przesłanka naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego, ale także przesłan ka uzyskania ostate cznego rozstrzygnięcia o wolnościach lub pr awach skarżącego określonych w Konstytucji. Art. 79 ust. 1 Konstytucji jako jeden z istotnych elementów skargi konstytucyjnej wskazuje jej subsydiarny charakter, pozwalający na wniesienie skargi dopiero w sytuacji , gdy skarżący nie dysponuje już w swojej sprawie żadną proceduralną możliwością urucho mienia dalszego postępowania przed sądem bądź organem administracji publicznej. Zatem naruszenie praw lub wolności skarżącego musi nastąpić w wyniku orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, podjętego na podstawie aktu normatywnego, którego doty czy zarzut niezgodności z Konstytucją stanowiący przedmiot skargi. Zawsze więc wcześniej musi toczyć się – przed jednym z wymienionych organów – postępowanie w indywidua lnej sprawie skarżącego, zakończone wydaniem ostatecznego orzeczenia. Przesłankę ostate czności orzeczeń konkretyzuje art. 77 ust. 1 u .o.t.p TK, przewidując warunek „ wyczerpania drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana”. Skarga przysługuje więc po wy czerpaniu wszystkich środków prawnych przewidzianych w procedurze sądo wej lub administr acyjnej. Jak wskazano powyżej , w niesienie skargi konstytucyjnej musi poprzedzać – zastoso- wany przez sąd lub organ administracji publicznej – akt indywidualno - k onkretny kończący postępowanie, na podstawie którego dochodzi do rozstrzygnięcia spraw (spo r ów ) cywilnych lub karnych podmiotów in dywidualnych, jak również spraw administracyjn ych . Akt o takim charakterze nie wiąże się z postępowaniem toczącym się przed Try bunałem Konstytucyjnym , wszczętym na skutek skargi konstytucyjnej. Istotą skargi konstytucyjn ej jest bowiem kontrola konstytucyjności tych aktów normatywnych, które stanowiły podstawę orzeczenia przez sąd lub organ administracji publicznej o prawach i wolnościach skarżącego, a nie aktów norma- tywnych określających postępowanie przed Trybunałem Kons tytucyjnym ( postanowienie Trybunału Kons tytucyjnego z 28 listopada 2001 r., sygn. SK 12/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 267). Przedstawione stanowisko Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do wniosku, że po- stanowienie z 6 listopada 2019 r. , sygn. Ts 8/18 o nieuwzględnieniu zażalenia nie ma – w ro - zumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – charakteru ostatecznego orzeczenia , rozstrzygającego o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarż ącego, otwiera jącego drogę do w niesienia skargi konstytucyjnej. N ie może zatem stanowić podstawy skargi konstytucyjnej, co przesą- dza o niedopuszczalności niniejszej skargi. 3 . Niezależnie od powyższego stwierdzenia należy zauważyć , że zakwestionowane prze z skarżącego w skardze konstytucyjnej przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 , ze zm.) nie stanowiły podstawy normatywnej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 201 9 r . , sygn. Ts 8/18 , albowiem zostało ono wydane w oparciu o art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK . Jego treścią było bowiem nieuwzględnienie zażalenia skarżącego na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 2 października 201 9 r. (sygn. OTK ZU B/2023 Ts 185/19 poz. 72 5 Ts 8/18) o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Zasadność stanowiska o powołaniu przez skarżącego nieprawidłowych przepisów, na podstawie których orzeczono ostatecznie o jego wolnościach lub prawach określonych w Konstytucji, znajduje potwier - dzenie w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 25 stycznia 2005 r. w ydanego w sprawie o sygn. Ts 109/04 (OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 38) . Stwierdzono w nim, że w przypadku naruszenia prawa do skargi konstytucyjnej w wyniku pos tanowienia wyda - nego przez Trybunał Konstytucyjny, przedmiotem badania zgodności z Konstytucją, w tryb ie skargi konstytucyjnej, byłyby przepisy regulujące postępowanie przed Trybunałem Kon - stytucyjnym, w tym zasady wnoszenia i rozpatrzenia skargi konstytucyj nej. Rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia więc podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust . 1 Konstytucji, doprecyzowanego w a rt. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Biorąc powyższe po d uwagę, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie ar t. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – posta nowił, jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK sk arżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.