Ts 129/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lipca 2020 r. Pozycja 199 POSTANOWIENIE z dnia 18 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 129/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. J. w sprawie zgodności: 1) art. 118 § 5 i 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460) z art. 32 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art . 2, art . 10 ust. 2 i art. 176 ust. 2 oraz z art. 77, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 394 § 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „nie obejmuje on ochroną orzeczeń w których Sąd I I inst ancji po raz pierwszy orzeka w przedmiocie wskazanym w Art. 394 § 1 KPC”, z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZA SADNIENI E 1. 23 sierpnia 2019 r. wpłynęło do Trybunału Ko nstytucyjnego pismo M. J. (dalej: skarżący) datowane na 21 sierpnia 2019 r. (data nadania) i opatrzone tytułem „Skarga Konsty- tucyjna”. Cztery pierwsze strony te go pisma były zadrukowane n a odwrocie tekstem innego pisma proces owego, z 22 grudnia 2016 r. opatrzonego tytułem : „Pismo procesowe” i adre- sowa nego do Sądu Rejonowego K. Z. Wydział VII Karny ( […] ). Prezes Trybunału Konstytucyjnego, nie skorzystawszy z przewidzianej w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK ) możliwości zwrotu pisma n a- dawcy, w drodze zarządz enia z 2 września 2019 r. zarządził wpisanie skargi kons tytucyjnej skarżącego do repertorium po d sygnaturą Ts 129/19 oraz skierowanie jej w celu wstępnego rozpoznania do Sędziego Trybunału Konstytucyjnego Piotra Pszczółkowskiego. OTK ZU B/2020 Ts 129/19 poz. 199 2 2. Skarżący wystąpił w skardze konstytucyjnej z żądaniem na tle następującego stan u faktycznego: 2.1. Na mocy postanowi enia z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Ł. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w związku ze sprawą o ustalenie istnienia stosunku pracy. 12 czerwca 2019 r. pełnomocnik sporządził opi nię, w której stwierdził brak podstaw formalny ch wniesienia w tej sprawie skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika, sądy obu instancji słusznie nie uwzględniły roszczenia powoda o ustalenie istnienia stosunku pracy. W piśmie z 20 czerwca 2019 r. skarżący wniósł do sądu wniosek o stwierdzenie nie- rzetel ności pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W piśmie z 16 lipca 2 019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Ł. poinformował skarżącego, że sąd nie podziela jego zastrzeżeń względem profesjonalizmu pełnomocn ika wyznaczonego z urzędu. Jednocześnie sąd wskazał, że o swoich zastrzeżeniach do rzetelności pracy pełnomocnik a skarżący może powiadomić Okręgową Izbę Rad ców Prawnych w Ł. i wystąpić o ocenę tej pracy. W odpowiedzi na pismo sądu ska rżący wniós ł pismo procesowe, w którym podtrzy- mał swój wniosek o wydanie przez sąd postanowienia na podstawie art. 118 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460; dalej: k.p.c.). W piśmie z 5 sierpnia 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w Ł. poinformował skar- żącego, że art. 11 8 § 6 k.p.c. nie zobowiązuje sądu do wydania jakiegokolwiek postanowie- nia, a jedynie do zawiadomienia organu samorządu zawodowego o braku zasad należytej sta- ranności. Takiego brak u sąd jednak nie stwierdził. Zdaniem skarżącego, ostatecznym orzeczeniem o je go prawach je st pismo Sądu Okrę- gowego w Ł. z 5 sierpnia 2019 r. 2.2. Na mocy postanowienia z 27 maj a 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. ustanowił dla skarżąceg o pełnomocnika z urzędu w związku ze sprawą o naruszenie dóbr osobistych. 8 sierpnia 20 19 r. pełnomocnik przedstawił opinię, w której stwierdził brak podstaw sporządzenia skargi kasacyjnej. Opinia ta została doręczona skarżącemu 12 sierpnia 2019 r. Zdani em skarżącego, ostatecznym orzeczeniem o jego prawach jest opinia pełnomoc- nika z 8 sierpn ia 2019 r. 3. Skarżący uważa, że art. 118 § 5 i 6 k.p.c. narusza art. 10 ust. 2 w związku z 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ „nie przewiduje żadnej obligatory jnej drogi sądowej do rozpoznania «sprawy» o wydanie prejudykatu ” . O prawach strony do takiego pre judykatu decyduje ponad- to osoba nie mająca statusu niezawisłego sądu, a sąd zaś może, ale nie musi dokonać oceny „zgodności czynności prawnej z prawem”. W ten sposób, z naruszeniem art. 77 ust. 2 Konsty- tucji, zamyka się skarżącemu drogę sądową. Zdaniem ska rżącego, art. 118 § 5 k.p.c. narusza istotę funkcji pełnomocnika strony, ponieważ jego obowiązkiem jest reprezentowanie strony przed organem orzekaj ącym bez względu na własne poglądy, czy też interes prawny, a nie ocena poglądów mandanta. Przepis ten, umoż liwiając dokonanie prawomocnej oceny roszczenia, wynikającego z art. 77 ust. 1 Konstytucji, przez osoby nie mające statusu niezawisłego i właściwego sądu, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pozbawia także prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego i zamyka drogę sądową ustawą zwykłą. OTK ZU B/2020 Ts 129/19 poz. 199 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Warunkiem skuteczności skargi konstytucyjnej j est spełnienie wymagań wynikają- cych z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia. Ustanowiona w art. 79 Konstytucji instytucja skargi konstytucyjne j została przewi- dziana jako forma kontroli konkretnej. W konsekwencji przyjęcia takiego modelu skargi kon- stytucyjnej przedmiotem zaskarżenia może być tylko taki przepis, który stanowił podstawę ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publiczn ej o prawach lub wolnościach wnoszącego skargę konstytucyjną . Obowiązki skarżącego związane z wniesieniem skargi konstytucyjnej określa art. 53 u.o.t.p. TK. Skarżący jest przede wszystkim zobligowany do określenia przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub inny organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konsty- tucji. Tak więc istnieje zarówno konstytucyjny, jak i ustawowy wymóg powiązania naru- szenia konstytucyjnych praw podmiotowych skarżącego z ostatecznym rozstrzygnięciem w jego sprawie wydanym na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego. 2. W skardze konst ytucyjnej skarżący zakwestionował art. 118 § 5 i 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460; dalej: k.p.c.), uzasadniając zarzuty niekonstytucyjności tym, że zaskarżony przepis nie przewiduje żadnej obl igatoryjnej drogi sądowej w celu weryfikacji opinii pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, co w wypadku skargi o stwierdzenie nie- zgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zamykać miałoby możliwość uzyskania pre- judyka tu warunkującego dochodzenie odszkodowania, o którym mowa w art. 77 ust. 1 Kon- stytucji. Innymi słowy, art. 118 § 5 i 6 k.p.c. nie przewiduje obligatoryjnej drogi sądowej „do rozpoznania «sprawy» o wydanie prejudykatu”. Trybunał stwierdził, że ujęte w taki sposób zarzuty skarżącego względem art. 118 § 5 i 6 k.p.c. są oczy wiście bezzasadne. Ratio legis art. 118 § 5 k.p.c. jest zapewnienie profesjonalnej pomocy prawnej z urzę- du stronie, która rozważa skorzystanie z nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Niemniej zadaniem wyznaczonego w tym celu pełnomocnika nie jest przygotowa nie określonego pisma procesowego zgodnie z życzeniem strony, lecz jest nim właśnie udzielenie pomocy prawnej, która może obejmować zarówno sporządzenie takiego środka, jak i wyjaśnienie przy czyn, które przemawiają – zdaniem pełnomocnika – przeciwko temu. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie ma więc obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego, jeśli byłoby to sprzecz ne z wymaganiami fachowej wiedzy (zob. uchwała siedmiu sędziów Są du Najwyższego z 21 wrze śnia 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, www.sn.pl; zob. t akże: J. Gutowski, komen- tarz do art. 118, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie ro z- poznawcze , red. T. Ereciński, Warszawa 2016; M. Sieńko, komentar z do art. 118, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1 - 505[38] , red. M. Manowska, Warszawa 2015). W konsekwencji stronie nie przysługuje żadne „prawo” żądania sporządzen ia i wnie- sienia skargi przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Sąd, dokonując na podstawie art. 118 § 6 k.p.c. oceny dochowania przez pełnomocnika zasad należytej staranności, nie rozstrzyga o żadnej „sprawie” strony. Nie wydaje również żadnego orzeczen ia w przedmiocie dochowania zasad należytej staranności przez pełnomocnika. „Orzeczeniem” o prawach stro- ny nie jest też oczywiście opinia pełnomocnika o braku podstaw wniesienia skargi. OTK ZU B/2020 Ts 129/19 poz. 199 4 Trybunał stwierdził zatem, że zakwestionowany przez skarżącego art. 11 8 § 5 i 6 k.p.c. nie był podstawą żadnego orzeczenia k ształtującego sytuację prawną skarżącego. Nie zamykał też, sam w sobie, drogi do wniesienia przez skarżącego nadzwyczajnego środka za- skarżenia w celu dochodzenia później odszkodowania, o którym mowa w a rt. 77 ust. 1 Kon- stytucji. Tr ybunał dostrzegł jednocze śnie, że skarżący nie podją ł działań mogących prowadzić do wyznaczenia przez sąd innego pełnomocnika z urzędu. W tych okolicznościach Trybunał uznał, że skarga konstytucyjna w zakresie dotyczą- cym art. 118 § 5 i 6 k.p.c. nie spełniała wymogów konstytucy jnych i ustawowych, warunku- jących nadanie jej dalszego biegu. 3. W petitum skargi konstytucyjnej skarżący zakwestionował również art. 394 § 1 k.p.c. „w zakresie, w jakim nie obejmuje on ochroną orzeczeń w których Sąd II instancji po raz pierwszy orzek a w przedmiocie wskazanym w [a]rt. 394 § 1 [k.p.c.] ”. Jednakże w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący w ogóle do tego przepisu już się nie odniósł. Nie przedstawił dowodu, że przepis ten stanowił podst awę jakiegokolwiek orzeczenia kształtującego jego sytuacją prawną. Nie wyjaśnił też, w jaki sposób treść tego przepisu miałaby prowadzić do naruszenia przysługujących mu wolności i praw konstytucyj- nych, ani nie uprawdopodobnił, że w związku z treścią tego przepisu do takiego naruszenia w ogóle doszło. W tym zakresie skarga konstytucyjna również nie spełniała wymogów konstytucyj- nych i ustawowych, warunkujących nadanie jej dalszego biegu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentenc ji. POU CZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.