Ts 82/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 czerwca 2020 r. Pozycja 188 POST A NOWIEN I E z d nia 26 września 2 01 9 r. Sygn. akt Ts 82/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R. O. w sprawie zgodności: art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admi nistracyjnymi (Dz. U. z 2017 r . poz. 1369 , ze zm. ) w zakresie , w ja- kim odnosi się do zwrotu „orzeczenie oparte na skazującym wyroku karnym , na- stępnie u chylonym” z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji R zeczypo- spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNI E NI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 22 maja 2019 r. (data nadania) R. O. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata u stanowionego z wy- boru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: Rozkazem personalnym z 12 stycznia 2012 r. (nr [ … ] ) Komendant Wojewódzki Poli- cji w S. zwolnił R. O. z e służby w Policji ze względu na długotrwałą absencję chorobową utrudniającą wykonywanie przez Policję zadań ustawowych. Skarżący złożył odwołanie od tego rozkazu do Komendanta Główneg o Policji, który decyzją nr [ … ] z 16 kwietnia 2012 r. utrzymał rozkaz w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 29 stycznia 2013 r. (sygn. […] ) oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 17 października 2014 r. (sygn. akt […] ) oddalił skargę kasacyjną . NSA argumentując swoje stanowisko podkreślił, że „ (…) zgromadzony materiał dowodowy, oprócz absencji skarżącego wskazuje na inne oko- liczności, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wypełniają normę art. 41 u st. 2 pkt. 5 ustawy o Policji i powodują, że sprawa zwo lnienia skarżącego ze służby [z] uwagi na ważny interes służby nie zdezaktualizowała się i nie stała się bezprzedmiotowa. Należy mieć na uwadze, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komendant Główny Policji powołuje, poza licznymi zwolnienia mi lekarskimi skarżącego, które dezorganizowały służbę, takie okoliczności jak nadużywanie przez skarżącego określonych upr awnień (niepodejmo- OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 2 wanie służby mimo zdolnośc i do służby), przerywanie okresu zwolnień lekarskich w celu uniknięcia z wolnienia na podstawie art. 41 u st. 2 pkt . 7 ustawy, burzeniu wizerunku Policji, pomawianie przełożonych o popełnianie przestępstw, kwestionowanie działań przełożonych oraz niewłaściwy stosunek do nich. Skarżący (…) został uznany winnym popełnienia prze- stępstwa pomówienia jednostki Poli cji, które mogło spowodować utratę zaufania wobec tej formacji. (…) zastosowanie przez Sąd wobec skarżącego warunkowego umorzenia postępo- wania, z uwagi na charakter czynów przypisanych skarżącemu (skierowanych przec iwko Policji), może kolidować z ważnym in teresem służby” (s. 22 wyroku NSA). W dalszej części NSA wskazał , że tym samym „ [z] achowanie skarżącego budzi wątpliwości co do gwarancji godnego, odpowiedzialnego i etycznego pełnienia przez niego służby. Analiza treści pism kierowanych przez skarżącego d o przełożonych świadczy o ich lekceważeniu, ingerowaniu w ich prawa (…). Elementem nieodłącznie związanym z interesem służby jest aby policjant posiadał zaufanie przełożonych. Na gruncie tej sprawy zaufania tego niewątpliwie brak. Nie może cieszyć się zauf aniem policjant, który jest skonfliktowany z przełożonymi i który ich lekceważy. Na kanwie niniejszej sprawy pojęcie ważnego interesu służby (…), które prze- mawia za zwolnieniem skarżącego zostało wypełnione przez naganne zachowanie skarżące- go wobec przełoż onych oraz utratę zaufania, niezbędnego do dalszej służby” (wyrok NSA , s. 27). 1 października 2017 r., skar żący złożył skargę do NSA o wznowienie postępowania zakończonego wyżej wymienionym wyrokiem. Podniósł w niej , że wyrok oparto na skazują- cych go wyrok ach karnych : Sądu Rejonowego w S. z 29 kwiet nia 2011 r. (sygn. akt […] ) warunkowo umarzającym postępowanie karne wobec niego, utrzymanym w mocy wyrok iem Sądu Okręgowego w S. z 2 marca 2012 r. (sygn. akt […] ) – które mocą wyroku Sądu Naj- wyższego z 29 czerwca 2017 r. (sygn. a kt […] ) zostały uchylone z uwagi na brak skargi uprawnionego podmiotu. W ocenie ska rżącego, okoliczność ta – na podstawie art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj- nym i (ówcześnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; obecnie: Dz. U . z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – stanowi przesłankę do wznowienia postę powania sądowoadminist r a- cyjnego w jego sprawie . Sąd ocenił przywołane przez skarżącego okoliczn ości pod kątem wznowienia postę- powania w oparciu o wskazany przez ni ego przepis i doszedł do wniosku, że przedłożony wyrok S ądu N ajwyższego nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania sądowo admi- nistracyjnego. Orzeczenia , które wy rok ten uchylił , nie miały wpły wu na rozstrzygnięcie podjęte przez NSA. K westionowany przez skarżącego wyrok nie został oparty na skazują- cym wyroku karnym za popełn ienie przestępstwa pomówienia (p ostępowanie karne wobec skarżącego zo stało warunkowo umorzone). Zauważył także, iż skład or zekający NSA w spornym orzeczeniu – uzasadniając swoje stanowisko – wskazał na różne elementy nie- wła ściwego zachowania skarżącego, w tym m.in. na konflikt z przełożonymi, lekceważenie oraz ingerowanie w ich prawa. W związku z powyższym, NSA postanowieniem z 22 lutego 2019 r. (sygn. akt […] ) odrzucił skargę. Trybunał Konstytucyjny ex officio ustalił, że przedmiotowe postanowienie wraz z uza sa dnieniem doręczone zostało skarżącemu 29 marc a 2019 r. Orzeczenie to wskazano w skardze jako ostateczne w rozumieniu a rt. 79 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono do Trybunału 22 maja 2019 r. (data nadania). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych wniesionej skargi (sygn. Ts 82/19) przez doręczenie : a) oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem oraz 4 kopii : rozkazu personalnego Komendanta Wo jewódzkiego Policji w S. z 12 stycznia 2012 r. (nr […] ), decyzji Komendanta Głównego Policji z 16 kwiet nia 20 12 r. (nr […] ), wy- roku Sądu Rejonowego w S. z 29 kwiet nia 2011 r. (sygn. akt […] ), wyr oku Sądu Okręgowe- OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 3 go w S. z 2 marca 2012 r. (sygn. akt […] ), wyroku Wojewódzkiego Są du Administracyjnego w W. z 29 stycznia 2013 r. (sygn. akt I I […] ); wyroku S ądu Najwyższego z 29 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ); pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Kon- stytucyjnym; b) oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem: wyroku Na- czelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r. (sygn. akt […] ), postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2019 r. ( sygn. akt […] ) oraz c) przez wska- zanie w jaki sposób , zawarty w art. 273 § 1 pk t 1 p.p.s.a. zwrot „orzeczenie oparte na skazu- jącym wyroku karnym, następnie uchylonym” – narusza wymienione w skardze konstytucyj- nej wolności lub prawa skarżącego wraz z uzasadnieniem zarzutów tych niezgodności. Pismem procesowym z 11 lipca 2019 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego usu- nął częściowo braki formalne, a w pozostałym zakresie wniósł o przedłużenie do 30 dni ter- minu do złożenia oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem wraz z czte- rema kopiami wyroku Wojewódzkiego Są du Admin istracyjnego w W. z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt […] . Uczynił to ponownie pismem z 6 sierpnia 2019 r. (data nadania) , wnosząc o w ydłużenie terminu łącznie do dwóch miesięcy. Tego samego dnia skarżący złożył także pismo, w którym osobiście wyjaśnia, co sk łoniło go do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Pismem z 19 sierpnia 2019 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego przedłożył po- wyższy wyrok wraz z czterema kopiami. W ocenie skarżącego, zawarty w art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrot „ orzeczenie oparte n a skazującym wy roku karnym , następnie uchylonym ” rozumiany „w orzecznictwie sądowo- admini st r a cyjnym (a w szczególności w ostatecznym postanowieniu Naczelnego Sądu Ad- ministracyjnego z dnia 22 lutego 2019 r., o sygnaturze akt: […] ) w ten sposób, że nie obej- mu je swoim zakresem wyroków warunkowo umarzających postępowanie, albowiem nie są one skazującymi wyrokami karnymi w rozumieniu tegoż przepisu jest niezgodny z artykułem 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niczym nieu- zasadnione różnicowanie sytuacji skarżącego w zależności od rodzaju uchylanego wobec niego wyroku karnego, a tym samym uchyleniu jego odpowiedzialności karnej za czyn, który stał się podstawą rozstrzygn ięcia sprawy sądowoadministracyjnej” (s. 1 - 2 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywn e nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępow ania przed Trybunałem K onstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji , przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostateczn ego orzecze- nia o prawach skarżącego, co determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest koniecz- ne dla stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Art. 197 Konstytucji odsyła do przepisów u.o.t.p. TK, która w art. 53 określa zasady wnoszenia sk arg konstytucyjnych, w t ym warunki formalne, jakim muszą one odpowiadać, w pozostałym zakresie – na mocy art. 36 u.o.t.p. TK – odsyłając do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (Dz. U z 2019 r. poz. 1460 , ze zm.; dal ej: k.p.c. ) . Jeśli skarga konstytu- cyjna nie odpowiada wymogom formalnym, sędzia TK, działając na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p. TK, wzywa skarżącego do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarzą- dzenia. Nieusunięcie braków w terminie, stanow i – na mocy art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – przesłankę do odmowy nadania jej dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 4 Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo- z naniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po- stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu- nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. Formułując zarzut niezgodności z Konstytucją skarżący ma obowiązek wykazania, że jest on podmiotem konkretnych konstytucyjnych wolności lub praw. Musi uprawdopodobnić, że zostały one faktycznie naruszone, a naruszenie to wynika z treści kwestionowanych prze pi- sów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował jego sytuację prawną. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunku- je możliwość skutecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpatrzenia skargi kon- stytucyjnej przez Trybunał. W ocenie Trybunału, n a konieczność odmowy przekazania niniejszej skargi konstytu- cyjnej do dalszego rozpoznania, miały wpływ następujące okoliczności: Po pierwsze – nieuzupełnienie braków formalnych. Trybunał stwierdza, że okoli czności faktyczne, które uniemożliwiły skarżącemu usunięcie braków formalnych skargi konstytucyj- nej, nie mają znaczenia dla biegu terminu wykonania zarządzenia sędziego Trybunału Kon- stytucyjnego. Wydłużenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi kon stytucyjnej nie jest bowiem środkiem znanym w postępowaniu przed Trybunałem (zob. postanowienie TK z 19 marca 2012 r., sygn. Ts 87/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 213). Postępowanie to, jako szczególnego rodzaju instrument konstytucyjnej ochrony praw i wolno ści jednostki, prowa- dzone jest na podstawie przepisów u.o.t.p. TK z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.c. (art. 36 u.o.t.p. TK). Złożony więc przez skarżącego wniosek nie mógł w tym zakresie odnieść żadnego skutku prawnego i w związku z tym stwierdzić należy, iż zarządzenie sę- dziego TK nie zostało wykonane w wyznaczonym w terminie w całości. Konsekwencją nie- dotrzymania terminu jest natomiast odmowa nadania biegu, o czym skarżący został pouczony w chwili doręcz enia przedmiotowego zarządzenia. Przesłanka ta – na mocy art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.tp. TK – stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę, aby odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, niemniej Trybunał odniesie się również do pozostałych przy- czyn. Po drugie, przedmiotem zaskarżenia skar żący uczynił dokonaną przez NSA wykładnię przepisu art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówcześnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; obecnie: Dz. U . z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej : p.p.s.a.) w zakresie , w jakim odnosi się do zwrotu „orze- czenie oparte na skazującym wyroku karnym , następnie uchylonym”, a więc odnoszącym się do stosowania prawa. P rzedmiotem zaskarżenia może być natomiast tylko i wyłącznie przepis ustawy lub innego akt u normatywnego, stanowiący podstawę ostatecznego orzeczenia o wol- nościach i prawach skarżącego. Do kompetencji Trybunału należy bowiem badanie przepisów będących podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, a nie ich wykładnia dokonana przez sąd lub organ admini stracji publicznej w indywidualnej sprawie. Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa”, a nie „sądem faktów” (zob. postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). Skarga konstytucyjna jest „zawsze »skargą na przepis«, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowan ie, nawet jeśli to prowadziłoby do niekonstytucyjnego skutku. Kontrola stosowania prawa przez sądy – choćby nawet błędnego – pozostaje poza kog nicją Trybunału Konstytucyjnego” (postanowienie TK z 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10, O TK ZU n r 10/A/2010, poz. 131) . Wyjątek w tym zakresie stanowi jedynie sytuacja, w której dochodzi do utrwalenia , ustabilizowania i upowszechnie nia określonego sposobu rozumienia danego przepisu w praktyce , tj. do nadania mu określonego zna czenia przez orga- ny stosujące prawo (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 200 0 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 15 grudnia 2015 r., sygn. Ts 325/14, OTK ZU nr 6 / B/2015, poz. 641) . OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 5 Skarżący domaga się natomiast stwierdzenia przez Trybunał, że p rzyjęta przez NSA wykład- nia art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pozostaje w sprzeczności z Konstytucją. Nie wykazał przy tym, że taka właśnie wykładnia jest utrwalona, ustabilizowana i powszechna. To, w jaki sposób NSA interpretuje przepis i uzasadnia swo je orzecz enia , zależy wyłącznie od poszczegól nych składów orzekających tego s ądu, a zatem stanowi sferę stosowania prawa, która nie podlega kognicji kontroli konstytucy jnej (por. postanowienie TK z 7 października 20 14 r., sygn. Ts 220/13, OTK ZU n r 1/B/2015 poz. 35 ) . P o trzecie, skarżący zażądał zbadania zgodności zakwestionowanego przep isu z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Normy te nie mogą jednak stanowić samo istnych wzorców kontro- li dla zakwestionowanych w skardze przepisów . Nie formułują one bowiem samodzi elnych konstytucyjnych praw ani wolności, których ochronie służy – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konsty- tucji – skarga konstytucyjna. Mogą być powoływane jako wzorce kontroli w postępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostaną odniesione do treści innych norm ko nstytucyjnych chroniących poszczególne wolności i prawa na ruszone kwestionowaną w skardze regulacją. Dopiero wtedy bowiem wyznaczają konstytucyjny status jednostki, który przez unormowanie ustawowe lub podustawowe został naruszony. O takim ich charakterze Trybunał w ypowiadał się już wielokrotnie (zob. postanowienia TK z : 12 grudnia 2000 r. , sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 59; 23 stycznia 2002 r. , sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; 24 października 2001 r., sygn. SK 10 /01, OTK ZU nr 7/200 1, poz. 225 ) . Wskazane wyżej okoliczności stanowią więc, w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK, podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZ ENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.