Ts 126/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 grudnia 2020 r. Pozycja 388 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2019 r. Sygn. akt Ts 126/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P. B. w sprawie zgodności: 1 ) art. 659 § 1 w związku z art. 662 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Ko- deks cywilny (Dz . U . z 2018 r. poz. 1025 , ze zm.) w zakresie , w jakim: a) uznaje, ż e ważność i skuteczność umowy najmu nie zależy od tego czy wynajmującemu przysługuje jakiekolwiek prawo rzeczowe lub prawo ob- ligacyjne do rzeczy, która ma być oddana najemcy do używania, b) nie nakłada na wynajmującego obowiązku posiadania prawa d ysponowa- nia nieruchomością przez cały okres trwania umowy najmu, c) nie nakłada na wynajmującego obowiązku zapewnienia najemcy rzeczywi- stej możliwości używania nieru chomości z wyłączeniem osób trzecich przez cały okres trwania umowy najmu z art. 64 ust. 1 , art. 76 w związku z art. 81 w zw iązku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 398 2 § 2 pkt 1 w związku z art. 398 9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postę powania cywilnego ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie , w jakim mimo wprowadzenia procedury przedsądu wyłącza możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie o czynsz najmu, bez względu na wartość przedmiotu sporu , występujące w sprawie istotne zagad- nienie prawne, istniejącą potrzebę wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zach odzącą nieważność postępowania lub oczywiście uzasadniony charakter skargi kasacyjnej z art . 45 ust . 1 w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konsty- tucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. OTK ZU B/2020 Ts 126/18 poz. 388 2 UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 sierpnia 2018 r. (data nadania ) skardze konstytucyjnej P. B. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: S karżący , w ramach prowadz onej działalności gospodarczej , zawarł 30 marca 2012 r. umowę najmu nieruchomości terenu użytkowego na czas nieokreślony. K orzystał z wynaj- mowanej nieruchomości przez okres 2,5 miesiąca, prowadząc na niej skup palet. Następnie uzyskał informację o braku tytułu prawnego wyna jmującego do nieruchomości i uznając, że umowa jest nieważna, odstąpił od korzystania z nieruchomości oraz zmierzał do jej wypo- wiedzenia. Wynajmujący wezwał skarżącego do zapłaty należności z tytułu zawartej umowy najmu. W konsekwencji został złożony pozew o zapłatę . Wyrokiem z 22 czerwca 2017 r. Sąd Rejonowy w K. V W ydział Gos podarczy (sygn. akt […] ) zasądził od skarżącego żądaną kwo- tę wraz z odsetkami. Skarżący w następstwie złożył apelację , która została oddalona wyro- kiem z 5 kwietnia 2018 r. Sąd u Okręgowego w Ł. , XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy (sy gn. akt […] ). W zarządzeniu z 19 grudnia 2 018 r. (doręczonym 2 stycznia 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do uzupeł nienia braków formalnych skargi . Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie procesowym złożonym 9 stycznia 2019 r. (data nadania ) . Zdaniem skarżącego, zakwestionowane przepisy naruszyły jego konstytucyjne wolno- ści lub prawa, przez: pozbawienie ochrony najemcy w sytuacji zawarcia przez niego umowy z wynajmującym, któremu nie przysługuje prawo do rzeczy, która ma być oddana najemcy do używania (art. 64 Kon stytucji); nieproporcjonalne ograniczenie prawa najemcy i bezpodstaw- ne uprzywilejowanie drugiej strony umowy przez przyznanie jej większej ochrony (art. 76, art. 81 i art. 31 ust. 3 Konstytucji); pozbawienie ochrony najemcy co skutkuje niepewnością co do j ego statusu jako strony umowy (art. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje posta nowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podsta wie którego sąd lub organ administracji publicznej orze- kły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. 3. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie speł- nia t ego warunku . 4. W skardze zakwestionowany został art. 659 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm., dalej: k.c.) w brzmieniu : „ Przez umo- wę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas ozna- c zony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz”, w związku z art. 662 § 1 k.c. w brzmieniu: „Wynajmujący powinien wydać najemcy OTK ZU B/2020 Ts 126/18 poz. 388 3 rzecz w stanie przydatnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez czas trwania najmu”. Skarżący wskazał, że przepisy te „ umożliwiają zawarcie umowy najmu przez wynaj- mującego, który nie ma żadnego związku prawnego czy faktycznego z rzeczą (…) . Zatem w ynajmujący znajduj ący się w takiej sytuacji prawnej , nie ma żadnej możliwości zapewnienia najemcy rzeczywiste j możliwości uż ywania nieruchomości z wyłączeniem osób trzecich przez cały okres trwania umowy najmu. Nie ma żadnej możliwości dochodzenia dla siebie albo dla najemcy ochrony prawnej ” . 5. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, istota zarzutu sprowadza się do zakwestio- nowania takiej normy prawnej, której – jak twierdzi skarżąc y – zaskarżone przepisy nie za- wierają. Argumentacja skargi sprowadza się do sformułowania zarzutu nieistnienia regulacji, której treścią by łoby uzależnienie ważności i skuteczności umowy najmu od tego , czy wy- najmującemu przysługuje jakiekolwiek prawo rzeczowe lub prawo obligacyjne do rzeczy, która ma być oddana najemcy do używania. W tym sensie zakwestionowane przepisy nie mogły stanowić pod stawy wydania osta- tecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie wskazywał, że funkcją skargi konstytucyjnej, jako środ- ka ochrony praw i wolności konstytucyjnych, jest doprowadzeni e do usunięcia z systemu obowiązującego prawa tych regulacji normatywnych, które prowadzą do wydawania przez organy władzy publicznej orzeczeń naruszających sferę praw lub wolności o charak terze kon- stytucyjnym. Oczywiste zatem jest, iż funkcja ta nie może być realizowana w sytuacji, w któ- rej przedmiotem skargi jest brak konkretnej regulacji prawnej, gwarantujące j, zdani em skar- żącego, ochronę i nienaruszalność jego praw lub wolności. Przedmiotem skargi nie może być – jak ma to miejsce w skardze stanowiącej przedmiot wstępnego rozpoznania – brak regulacji, która zdaniem ska rżące go powinna być wprowadzona do porządku prawnego. Reasumując, stwierdzić należy, że fakt wysunięcia we wniesionej skardze zarzutów w przedmiocie braku konkretnej regulacji u stawowej, których rozpoznanie wykracza poza granice kognicji Trybunału Konstytucyjnego, nakazuje przyjąć, iż nie zostały spełnione prze- słanki skargi konstytucyjnej warunkujące jej merytoryczne rozstrzygnięcie. S twierdzenie ponadto przez skarżącego, że zas karżone przepisy nie nakłada ją na wy- najmującego obowiązku posiadania przez cały okres trwania umowy najmu oraz nie zapew- niają rzeczywistej możliwości używania nieruchomości z wyłączeniem osób trzecich jest bezzasadne, gdyż według art. 659 § 1 k.c. przez um owę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a zgodnie z art. 662 k.c. wynajmujący powinien wydać najemcy rzecz w stanie przydatnym do używa- nia i utrzymać ją w takim stanie przez czas trwania najmu. Wobec obligacyjnego charakteru tej umowy jej ważność nie zależy od tego, czy wynajmującemu przysługuje własność rzeczy, która ma być oddana najemcy do używania (zob. wy rok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1961 r., III CR 806/60, OSN 1962, nr 3, poz. 101, z omówieniem J. Pietrzykowskiego, Prze- gląd orzecznictwa , NP 1963, nr 7 - 8, s. 872). Niemniej w ynajmujący powinien jednak móc spełnić swoje świadczenie, tj. oddać rzecz naje mcy w terminie i zapewnić mu jej spokojne używanie w czasie trwania stosunku najmu. Jeżeli wynajmujący wskutek tego, że nie jest właścicielem rzeczy stanowiącej przedmiot najmu lub uprawnionym do dysponowania nią z innego tytułu, nie odda rzeczy najemcy w terminie, może ponieść konsekwencje przewi- dziane w art. 491 § 1 k.c. W myśl bowiem tego przepisu najemca może wtedy odstąpić od umowy. Jeżeli wynajmujący , pozbawiony uprawnienia do dysponowania rzeczą stanowiącą przedmiot najmu , mimo to oddał ją najemcy ponieważ dysponował nią faktycznie, a najemca później rzecz utracił w wyniku powództwa osoby trzeciej (art. 665 k.c. ), to występuje wada OTK ZU B/2020 Ts 126/18 poz. 388 4 prawna. W takiej sy tuacji dopiero n ajemca może wypowiedzieć najem bez zachowania termi- nu wypowiedzenia (art. 664 § 2 k.c. ). Zatem niezrozumiałe jest twierdzenie skarż ą cego , że „nie ma żadnej możliwości do- chodzenia dla siebie albo dla najemcy ochrony prawnej” oraz zarzut, ż e przepis „nie nakłada” obowiązku zapewnienia posiadania rzeczy przez najemcę skoro zobowiązaniem wynajmują- cego jest „wydać najemcy rzecz”. 6. W skardze zakwestionowany został również art. 398 2 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 li- stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) – zgodnie z którym w sprawach o czynsz najmu s karga kasacyjna jest niedopuszczalna – w związku z art. 398 9 § 1 k.p.c. , który wskazuje jakie warunki powinna spełniać skarga ka- sacyjna aby została przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy . 7. Skarżący zarzuca, że przepisy te wyłączają możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie czynszu najmu, mimo wprowadz enia procedury przedsądu , co w ocenie skarżące- go, jest niezgodne z prawem do sądu oraz związanego z nim prawa do ukształtowania proce- dury sądowej. 8. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 398 2 § 2 pkt 1 w związku z art. 398 9 § 1 k.p.c. nie stanowił y podstawy wydanego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon stytucji. Z tych względów badana skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 9. Trybunał wskazuje , że w sprawie skarżącego uzyskanie orzeczenia wydanego na podstawie kwestionowan ych przez ni ego przepisów byłoby możliwe tylko w razie złożenia skargi kasacyjnej . Z decydowanie odrzuca więc wyj aśnienie skarżącego , który usprawiedliwia zaniechanie wniesienia skargi kasacyjnej właśn ie treścią zaskarżon ego przepis u stanowiące- go, iż w sprawach o czynsz najmu nie dopuszcza się wniesienia tego środka. W p iś mie z 9 stycznia 2019 r. na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wnie- sionej skargi konstytucyjnej pełnomocnik skarżą cego argumentuje, że – wniesienie skargi kasacyjnej stanowiłoby „przejaw niezrozumienia jego roli procesowej [jako pełnomocnika], a o odrzuceniu skargi kasacyjnej niespełniającej podstawowych wymagań sąd drugiej instan- cji albo Sąd Najwyższy słusznie zawiadamia właściwy organ samorządu zawodowego” (s. 5 pisma skarżącego z 9 stycznia 2018 r. ). Argument ten nie przekonuj e, gdyż – zdaniem Trybu- nału – w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego , sąd drugiej instancji albo S ąd Najwyższy zawiadamia organ samorządu zawodowego tylko w w ypadku odrzucenia skargi kasacyjnej niespełniającej podstawowych wymagań art. 398 4 § 1 k.p.c., a nie z innych przy- czyn jej niedopuszczalno ści ( tj. kwestionowanego art. 398 2 § 2 pkt 1 k.p.c.) . W konsekwencji TK uznaje, że – wbrew stanowisku skarżącego – uzyskanie orzecze- nia wydan ego na podstawie kwestionowanych przez niego przepisów , tj. art. 398 2 § 2 pkt 1 w związku z art. 398 9 § 1 k.p.c. , w konkretnej sytuacji procesowej było możliwe bez naraża- nia pełnomocnika na zarzut braku profesjonalizmu, a ponadto – w perspektywie wniesienia skargi konstytucyjnej – było także niezbędne (zob. postanowienie z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) . 10 . Skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, dlatego Trybunał Kon- stytucyjny, na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK, od- mawia nadania jej dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 126/18 poz. 388 5 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.