Ts 231/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 października 2020 r. Pozycja 324 POSTANOWIENIE z dnia 20 sierpnia 2019 r. Sygn. akt Ts 231/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej sp. z o.o. z sie - dzibą w T . w sprawie zgodności: 1) art. 998 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U . z 2016 r. poz. 1822 , ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji R zeczypospolitej Polskiej, 2) art. 767 4 § 1 ustaw y wymienionej w pkt. 1 niniejszej komparycji z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji , 3) art. 922 ustaw y wymienionej w pkt. 1 i 2 niniejszej komparycji z art. 2, art. 32 ust . 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybu nału Konstytucyjnego 1 3 grudnia 2017 r. (data nadania), sp. z o.o. z siedzibą w T . (dalej: skar żąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następując ą sprawą. W postępowaniu egzekucyjnym ( [ … ] ) , toczącym się przed Komornikiem Sądowym przy Sądz ie Rejonowym w T . (dalej: k omornik), skarżąca – będąca dłużnikiem – złożył a wniosek o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości stanowiące j przedmiot egzekucji. W piśmie z 31 lipca 2014 r. k omornik odmówił dokonani a dodatkowego opisu i oszacowania. W związku z tym, że decyzja nie przyjęła wymaganej w tej sytuacji form y postanowienia, Sąd Rejonowy w T . XI Wydział Cywiln y (dalej: Sąd Rejonowy ) zarządzeniem z 8 sierpnia 2014 r. (sygn. akt [ … ] ) – w trybie art. 759 § 2 k.p.c. – zobowiąz ał k omornika do wydania stosownego postanowi enia, które zostało wydane 12 sierpnia 2014 r. (sygn. akt [ … ] ). Skarżąca złożyła skargi na cz ynności komornika , zarówno dotyczące pisma z 31 lipca 2014 r. , jak również post anowienia z 12 sierpnia 2014 r. OTK ZU B/2020 Ts 231/17 poz. 324 2 Sąd Rejonowy postanowieni em z 16 września 2014 r. (sygn. akt [ … ] ) odrzucił jako n iedopuszczalną skargę na pismo k omornika z 31 lipca 2014 r. (pkt 1), oddal ił skargę na p ostanowienie z 12 sierpnia 2014 r. (pkt 2) o raz orzekł o kosztach sądowych (pkt 3). Postanowieniem z 26 września 2014 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy odrzucił wniosek skarżącej o uzasadnienie punktu 2 postanowienia z 16 września 2014 r. Następnie Sąd Okręgowy w T . VIII Wydział Cywiln y Odwoławcz y (dalej: Sąd Okręgowy ) posta no - wieniem z 24 kwietnia 2015 r. (sygn. akt [ … ] ) oddalił zażalenie na postanowienie z 26 wrze - śnia 2014 r. Postanowieniem z 7 października 2014 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy odrzucił zażalenie na postanowienie z 16 w rześnia 2014 r. w zakresie punktu 2, wskazując, że posta - now ienie sądu oddalające skargę na postanowienie komornika , w którym odmówił on doko - nania ponownego opis u i oszacowania , nie jest zaskarżalne. Postanowieniem z 24 kwietnia 20 15 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Postanowieniem z 24 kwietnia 2015 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy oddalił zażalenie skarżącej na punkt 1 i 3 postanowienia z 16 września 2014 r. Postanowienie m z 11 maja 2015 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy udzielił przybicia na rzecz wierzyciela prawa użytkowania wieczystego gruntów i prawa własności posadowionych n a tym gruncie budynków. Skarżąca złożył a zażalenie na to postanowieni e, które Sąd Okrę gowy oddalił postanowieniem z 25 lipca 2016 r. (sygn. akt [ … ] ). Postanowieniem z 17 listopada 2016 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejono wy udzielił przy sądzenia własności na rzecz licytan ta [ … ] , wskazując w uzasadnieniu , że postanowienie z 11 maja 2015 r. o przybiciu upraw om ocniło się 25 lipca 2016 r. a licyta nt wykonał warunki licytacyjne. Postanowieniem z 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy oddalił zaż alenie na powyższe orzeczenie . Zarządzeniem s ędzieg o Trybunału Kon stytucyjnego z 29 stycznia 2019 r. skarżąca został a wezwana do usunięcia braków formaln ych skargi konstytucyjnej m.in. przez dokładne wskazanie, w jaki sposób kwestionowane przepisy nar uszają prawa podmiotowe, które wywodzi ona z przyw ołanych w skardze wzorców kontroli oraz dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności zakwestionowanych przepisów ze wskazanymi wzorcami kontroli. Pismem procesowym z 22 lutego 2019 r. (data nadania) skarżąca odnio sł a się do powyższego z arządzenia. Zdaniem skarżącej art. 998 § 2 zdanie drugie, art. 767 4 § 1 i art. 922 k.p.c. naruszają takie konstytucyjne zasady, jak: demokratycznego państwa prawa, sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa oraz zasadę prawa do sądu. Skarżąca dodatkowo stwierdza, że w przypadku: – a rt. 998 § 2 zdanie drugie k.p.c. ograniczeniu ulega także zasada zaskarżalności decyzji wydanej przez organ I instancji poprzez uniemożliwienie podnoszenia zarzutów sprzed postanowienia o przybiciu, w tym zarzutu nieważności postępowania; – art. 767 4 § 1 k.p.c. następuje ograniczenie zasady zaskarżalności decyzji wydanej przez organ I instancji oraz zasady dwuinstancyjności poprzez uniemożliwienie złożenia zażalenia na postanowienie sądu podtrzymujące postanowienie komornika o oddaleniu wnios ku o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania w trybie art. 951 k.p.c.; – art. 922 k.p.c. naruszenie następuje poprzez przyjęcie, że wierzyciele hipoteczni nie są zawiadamiani z urzędu o przebiegu postępowania egzekucyjnego, gdyż nie mają statusu stron y w tym postępowaniu. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. OTK ZU B/2020 Ts 231/17 poz. 324 3 TK) skarga k onstytucyjna p odlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. S łuży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania ska rdze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymag ań i jest oczywiście bezzasadna. 2. W niniejszej sprawie s karżąc a zakwestionował a konstytucyjność art. 998 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks pos tępowania cyw ilnego ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) , zgodnie z którym podstawą zażalenia na postanowienie co do przysądzenia własności nie mogą być uchybienia sprzed upra womocnienia się przybicia, oraz art. 767 4 k.p. c. o treści: ,, z ażalenie na p osta nowienie sądu przysługuje w wypadkach wskaza nych w ustawie”. Przedmiotem skargi uczyniono równi eż art. 922 k.p.c. o tre - ści: ,,u czestnikami po stępowania oprócz wierzyciela i dłużnika są również osoby, którym przysługują prawa rzeczowe ograniczone lub roszcz enia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości, a gdy przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, także organ, który zawarł umowę o użytkowanie wieczyste”. 3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, który spełnia określone przesłanki . Po pierwsze, musi być on podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą skarga konstytucyjna została złożona. Po drugie, wydane na je go podstawie ostateczne orzeczenie powinno prowadzić do naru szenia konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego. Po trzecie, to w normatywnej treści kwestionowanego przepisu tkwić winna bezpośrednia przyczyna takiego naruszenia. Dlatego skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, a także uzasa dnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego. 4. Skarżąca – jako orzeczenia naruszające jej prawa lub wolności konstytucyjne – wska zał a : 1) postanowienie Sądu Okręgowego w T. Wydział VIII Cywilny Odwoławczy z 25 sier pnia 2017 r., sygn. akt [ … ] , 2) posta nowienie Sądu Rejonowego w T. XI Wydział Cywilny z 17 listopada 2016 r., sygn. akt [ … ] , 3) postanowienie Sądu Rejonowego w T. XI Wydział Cywilny z 26 września 2014 r., sygn. akt [ … ] , 4) postanowienie Sądu Rejonowego w T. XI Wy d ział Cywilny z 7 października 2014 r., sygn. akt [ … ] , 5) postanowienie Sądu Okręgowego w T. VIII Wydział Cywilny Odwoławczy z 24 kwie tnia 2015 r., sygn. akt [ … ] , 6) postanowienie Sądu Okręgowego w T. VIII Wydział Cywilny Odwoławczy z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt [ … ] , 7) postanowienie Sądu Okręgowego w T. VIII Wydział Cywilny Odwoławczy z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt [ … ] , 8) postanowienie Sądu Okręgowego w T. VIII Wydział Cywilny Odwoławczy z 25 lipca 2016 r., sygn. akt [ … ] . OTK ZU B/2020 Ts 231/17 poz. 324 4 5. Mając powyższe na uwadze Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna w za - kresie , w jakim jej przedmiotem uczyniono art. 998 § 2 zdanie drugie k.p.c. , nie spełnia podstawowych przesłanek jej wniesienia wskazanych w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Po pierwsze, należy podkreślić, że przepis ten – określający zakres zażalenia na postanowienie co do przysądzenia własności – był podstawą wydania jedynie postanowienia z 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) , którym Sąd Ok ręgowy oddal ił zażalenie na postano - wienie o przysądzeniu własności z 17 listopada 2016 r. Nie był on natomiast podstawą wydania pozostałych orze czeń wskazanych przez skarżącą jako orzeczenia naruszające jej prawa lub wolności konstytucyjne. Po drugie, za rzut y skarżącej dotyczące art. 998 § 2 k.p.c. nie odnoszą się do jej praw lub wolności, dotyczą natomiast sytuacji prawnej wierzycieli. W związku z tym, że s karga konstytucyjna jest środkiem ochrony k onstytucyjnych praw i wolności to skorzystać z niej mogą jedynie osoby, których prawa lub wolnoś ci zostały naruszone. U czynienie aktu normatywnego przedmiotem skargi konstytucyjnej wymaga przy tym , a by skarżący uprawdopodobnił naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw. Naruszenie to musi dotyczyć praw skarżą cego, mieć indywidualny i aktualny charakter. Tymczasem zarzuty sformułowane przez skarżąc ą mają charakter abstrakcyjny . Chociaż skarżąca wskazuje na niekonstytucyjność przepisu, to jednak nie odnosi jej bezpośrednio do własnej sytuacji p rawnej , lecz wska z uje na naruszenie praw lub wolności konstytucyjnych przysługujących i nnym uczestnikom postępowania egzekucyjnego. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w z akresie , w jakim skarżąca uczyniła przedmiotem kontroli art. 998 § 2 zdanie drugie k.p.c. 6. Trybunał stwierdził, że skarga nie może zostać poddana kontroli merytorycznej także w zakresie , w jakim jej przedmiotem jest art. 767 4 k.p.c. Z arzu ty sformułowane w stosun ku do tego przepisu dotyczą braku możliwości zaskarżenia orzeczenia wydanego przez sąd rozpoznający skargę na czynności komornika w postaci odmowy sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Trybunał zwraca uwagę , że to na wcześniejszym etapi e postępowania egzekucyjnego – jeszcze przed przysądzeniem własności – sąd prawomocnie rozpoznawał liczne zarzuty podniesione przez skarżącą , w tym te dotyczące odmowy sporządzenia przez komornika dodatkowego opisu i oszacowania oraz możliwości ich dalszeg o zaskarżenia. P odstawą ich wydania był właśnie art. 767 4 § 1 k.p.c. i to z ich wydaniem można byłoby wiązać zarzut jego niekonstytucyjności. Mając jednak na uwadze, że skarga konstytucyjna została wniesiona 13 grudnia 2017 r. (data nadania), Trybunał wska zuje, że przekroczony został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej liczony od dor ęczenia stronom postanowień, których podst awę wydania stanowił art. 767 4 § 1 k.p.c . Z daniem Trybunału K onstytucyjnego , zakw estionowany przepis nie spełni a ponadto wskazanych na w stępie przesłanek kontroli w drodze skargi konstytucyjnej. O ile bowiem przepis ten stanowił – obok innych unormowań k.p.c. – podstawę prawną niektórych z wy - danych w sprawie skarżącej orzeczeń, o tyle nie można przyjąć, aby to w je go normatywnej treści tkwiła bezpośrednia przyczyna zarzucanego w skardze naruszenia konstytucyjnych praw skarżącej. Zakwestionowany art. 767 4 § 1 k.p.c. ustanawia jedynie generalną regułę, której uszczegółowienie następuje w innych przepisach k.p.c. Tym samym nie można przyjąć, aby wyłączenie możliwości złożenia środka odwoławczego od postanowienia sądu w prze - dmiocie skargi na odmowę sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieru chomości wynikało wyłącznie i w pierwszym rzędzie z treści art. 767 4 § 1 k .p.c. Wyłączenie takie wynika z treści przepisów k.p.c. konstruujących katalog wypadków, w których – zgodnie z d yspozycją ww. przepisu – złożenie z ażalenia jest dopuszczalne. Tak więc skarga kon sty - OTK ZU B/2020 Ts 231/17 poz. 324 5 tucyjna kierować się winna w swojej istocie przeciwko unor mowaniom, które wypadki te normują, a w szczególności przeciwko zaistniałemu w ich treści pominięciu, polegającemu na nieuwzględnieniu przypadku postanowienia w przedmiocie skargi na czynności komornika w postaci odmowy sporządzenia dodatkowego opisu i osz acowania nieruchomości . Tych zaś unormowań sk arżąca nie uczyniła przedmiotem skargi konstytucyjnej (zob. postanowienie z 8 maja 2009 r. , sygn. Ts 284/07 , OTK ZU 4B/2009, poz. 265). Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego b iegu w zakresie , w jakim skarżąca przedmiotem kontroli uczynił a art. 767 4 § 1 k.p.c. 7. Trybunał wskazuje, że z akwestionowan y w skardze art. 922 k.p.c. może być roz - patrywany jedynie jako podstawa wydania posta nowienia Sądu Okręgowego w T. z 25 sier - pnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) , ponieważ nie stanowił on podstawy wydania pozostałych orze czeń wskazanych przez skarżącą jako naruszające jej prawa . Trybunał stwierdził, że podobnie jak w przypadku art. 998 § 2 zdanie drugie k.p.c. , zarzuty odnoszą ce się do art. 922 k.p.c. dotyczą naruszenia praw lub wolności innych podmiotów , a nie skarżącej . Próbuje on a bowiem uzasadnić niekonstytucyjność tego przepisu argumentując, że narusza on prawa wierzycieli . Skut kuje to brakiem spe łnienia podstawowych przesłanek wniesienia skargi , przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego b iegu w zakresie , w jakim skarżąca przedmiotem kontroli uczynił a ar t. 922 k.p.c. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie. POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżąc ej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od da ty jego doręczenia .