Ts 67/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 stycznia 2020 r. Pozycja 13 POSTANOWIENIE z dnia 18 lipca 2019 r. Sygn. akt Ts 67/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M .J. w sprawie zgodności: art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.) z art. 79 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie 2, art. 31 ust. 2 zdanie 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 2 zdani e 2 oraz w związku z art. 2, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 maja 2019 r. (data nadania) M.J. (dalej: s karżący), wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji ni- niejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Sąd Najwyższy, postanowieniem z 27 lipca 2016 r. (sygn. akt [ … ]) odrzu cił, jako nie- dopuszczalną, s kargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w K. z 8 kwietnia 2014 r. (sygn. akt [ … ]). W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie spełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 424 5 k.p.c. o raz, że nie uprawdopodobnił szkody wyrządz onej przez wydanie wyroku z 8 kwietnia 2014 r. W skardze konstytucyjnej z 24 lipca 2017 r. skarżący wniósł o stwierdzenie, że art. 424 8 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), w zakresie, w jakim „uniemożliwia zamierzającemu wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesienie środka zaskarżenia na postanow ienie wydane w ramach wstępnej kontroli ska r gi, skutkujące odrzuceniem skargi” jest niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej. OTK ZU B/2020 Ts 67/19 poz. 13 2 Postanowieniem z 11 lipca 2018 r. (sygn. Ts 147/17) Trybunał od m ówił nadania dal- szego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu podniósł, że „skarżący de facto nie dys- ponuje orzeczeniem, w którym sąd rozstrzygnąłby o prawie do zaskarżenia postanowienia Sądu Najwyższego z 27 lipca 2016 r. ” . Trybunał podniósł też, ż e skarżący nie wykazał ist nie- nia związku pomiędzy zarzucanym naruszeniem wskazanych w skardze wolnośc i konstytu- cyjnych a określonym jako ostateczne postanowieniem Sądu Najwyższego. S twierdził rów- nież, że zarzuty skarżącego dotyczące niewłaściwego zastosow ania art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. odnoszą się do stosowania prawa, a Trybunał nie ma kompetencji do badania zgodności z konstytucją lub ustawami indywidualnych aktów stosowania prawa. Przepis ten nie został poza tym wskazany do badania konstytucyjności. Trybu nał zwrócił też uwagę, że zarzuty stawiane przez skarżącego dotyczą de facto art. 424 8 § 1 k.p.c., nie zaś całego artykułu i tylko ten fragment był podstawą prawną orzeczenia wskazanego jako ostateczne. Post anowieniem z 8 kwietnia 2019 r. Trybunał ni e uwzględnił zażalenia skarżącego na postanow ienie z 11 lipca 2018 r. W uzasadnieniu stwierdził, że z akwestionowanie braku moż- liwości zaskarżenia określonych decyzji lub orzeczeń wymaga wykazania, że droga sądowa w da nym przypadku została wyłączona. W tym celu konieczne jest uzyskanie orzeczenia po- twierdzającego taki stan rzeczy, ponieważ w przeciwnym wyp adku brakuje ostatecznego orzeczenia potwierdzającego naruszenie konstytucyjnego prawa do sądowej kontroli wyda- n ych w sprawie decyzji. Trybunał wskazał, iż skarżący nie wystąpił z żadnym środkiem za- sk arżenia, w którym domagałby się sądowej kontroli wydaneg o w jego sprawie orzeczenia i na skutek tego nie dysponuje on ostatecznym orzeczeniem w sprawie, co stanowiło sa mo- dzielną podstawę odmowy nadania skardze k onstytucyjnej dalszego biegu. Niezależnie od powyższego skarżąc y występował jako strona w postępowani ach przed Sądem Okręgowym w K . (dalej: Sąd Okręgowy). W sprawie o sygn. akt [ … ] Sąd Okręgowy po stanowieniem z 23 stycznia 2017 r. od- rzucił skargę skarżąceg o o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyro- kiem Sądu Okręgowego z 5 października 2010 r. (sygn. akt [ … ] ) ze względu na złożenie jej po upływie 5 lat od uprawomocnienia się w yroku. Równolegle Sąd Okręgowy postanowieniem z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt [ … ]) od- rzucił skargę skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyro- kiem Sądu Okręgowego z 2 sierpnia 2013 r. (sygn.. akt [ … ] ) wskazując, że podstawą mate- rialnoprawną orzeczenia z 2 sierpnia 2013 r. nie były przepisy uznane pr zez Trybunał za nie- konstytucyjne. W skardze konstytucyjnej (sygn. Ts 62/17) wniesionej do Trybunału 13 marca 2017 r. (data nadania) skarżący wystąpił z żądaniem uznania , że art. 406 oraz art. 394 § 1 k.p.c są niegodne z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 u st. 2 w związku z art. 176 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie wskazanym przez skarżące- go. Postanowieniem z 25 października 2018 r. Trybu nał odmówił nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu. W uzasadnieniu Trybunał s twierdził, że zakwestionowane przez skarżącego przepisy, w zakresie określonym w skardze, nie były podstawą wydania żadnego ze wskazanych przez niego orzeczeń. Podniesiono, iż skarżący, przed wystąpieniem ze skargą konstytucyjną, nie wyko rzystał ponadto zwykłych środków zaskarżenia. W zażaleniu skarżący wniósł o nadanie skardze dalszego biegu. Wskazał, że – zgodnie z art. 31 ust. 2 w związku z art. 79 ust. 1 K onstytucji – nie można uzależniać prawa do skorzystania z okreś lonych praw i w olności (w tym z prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej) od wy konania czynności nieprzewidzianej przez prawo. Zdaniem skarżącego Trybunał domagał się wyczerpania nieistniejącej drogi prawnej, co jest działaniem contra legem . Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie p ostępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: OTK ZU B/2020 Ts 67/19 poz. 13 3 u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana. Niezależnie od tego skarżący podniósł, że w każdym z postępowań, które były podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej, wyczerpał „tryb międzyinstancyjny wnosząc środek zaskarżenia”. Trybunał Konstytucyjny p ostanowieniem z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17) nie uwzględnił zażalenia skarżącego na postanowienie z 25 października 2018 r. W uzasadnieniu stwierdził, że jako ostateczne rozstrzygnięcia w sprawie skarżący wskazał d wa postanowienia Sądu Okręgowego: z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt [ … ]) oraz z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt [ … ]). W obu spr awach Sąd Okręgowy odrzucił skargi o wznowienie postępowania. Następnie Trybunał podkreślił, że dopiero w zażaleniu skarżący przedstawił argumentację dotyczącą wyczerpania drogi prawnej w odni esieniu do każd ego ze wskazanych p rzez siebie orzeczeń. Trybunał stwierdził, że w przypadku postanowienia Sądu Okręgowego z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany przez ustawę, który następnie został odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 grudnia 2017 r. (sygn. a kt [ … ] ). Trybunał ocenił, że s karżący uzyskał ostateczne rozstrzygnięcie dopiero po wniesieniu skargi konstytucyjnej (13 marca 2017 r.) i uznał, iż w tym zakresie skarga była przedwcz esna. Odnośnie postanowienia Sądu Okręgowego z 24 stycznia 2 017 r. (sygn. akt [ … ]) stwierdzono , że skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany przez ustawę, który został odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 lutego 2017 r. (sygn. akt [ … ] ). Trybunał podkreślił pominięcie tego faktu w skardze ko nstytucyjnej i zaznaczył, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolności , a jeżeli skarżący nie dochował należytej staranności i nie dołączył do skargi konstytucyjnej orzeczeń potwierdzających spełnienie wymogów wynikających z art. 53 u.o.t.p. TK, to ponosi wówczas negatywne konsekwencje w postaci odmowy nadania skardze k onstytucyjnej dalszego biegu. Ustosunkowując się do przywołanego ponadto w treś ci skargi konstytucyjnej postanowienia Sądu Apelacy jnego w W. z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt [ … ]) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 5 października 201 5 r. (sygn. akt [ … ]) „ w przedmiocie wniosku powoda o ustanowienie pe łnomocnika z urzędu”, Trybunał uznał, że skoro skarżący kwestion uje brak możliwości zaskarżeni a postanowienia o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to zdaniem Trybunału do ewentualnego naruszenia konstytucyjnych wolności i praw skarżącego doszło w e wcześniejszym postanowieniu z 27 listopada 2015 r. (sygn. akt [ … ] ), nie zaś w postanowieniu z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt [ … ] ), ponieważ Sąd Apelacyjny wskazał w nim jedynie, że niedopuszczalne jest zażaleni e na postanowienie o odr zuceniu zażalenia, a nie zażalenie na postanowienie o odmowie ustanowienia pełnomocnik a z urzędu. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 maja 2019 r. wezwano skar żącego do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi (sygn. Ts 67/19) przez wskazanie: które z przywołanych i dołączonych do skargi orzeczeń jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: czy postanowieni e Trybunału Konstytucyjnego z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 147/17), czy też postanowie nie Trybunału Konstytucyjnego z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17); jakie wol ności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 79 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie 2, art. 31 ust. 2 zdanie 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie 2 i z art. 2 Konstytucji – i w jaki sposób – zostały na ruszone przez zakwestionowany w skardze art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego art. 77 u st. 1 u.o.t.p. TK z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, wraz z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Ponadto skarżącego wezwano do doręczenia: egzemplarza wniesionej skargi konstytucyjnej, egzemplarza pełnom ocnictwa z 23 kwietnia 2019 r., odpisu OTK ZU B/2020 Ts 67/19 poz. 13 4 albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem postanowienia Trybunału Konst ytucyjnego z 8 kwietnia 2019 r. (syg n. Ts 147/17) nie uwzględniającego zażalenia, odpisu albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17) nie uwzględniającego zażalenia, odpisu albo kopii poświa dczonej p rzez pełnomocnika za zgo - dność z oryginałem postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2018 r. (sygn. Ts 147/17) odmawiającego nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, odpisu albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 25 października 2018 r. (sygn. Ts 62/17) odmawiają cego nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W odpowiedzi na powy ższe skarżący w piśmie z 17 czerwca 2019 r. (data nadania) wskazał, że ostatecznym orzeczeniem w sprawie są postanowienia Trybunału z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 147/17) oraz z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17). Skarżący stwierdził również, że art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK „zawęża prawo do skargi [konstytucyjnej] w ten sposób, iż skarga konstytucyjna może być złożona po wyczerpaniu drogi prawnej w określonym terminie od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia” (s. 2 pisma proc esowego z 17 czerwca 2019 r.). Zdaniem skarżącego „ustawa zwykła definiuje i zawęża (ogranicza) możliwość wniesie nia skargi konstytucyjnej wyłącznie do sytuacji, w której istnieje droga prawna” (s. 2 pisma procesowego z 17 czerwca 2019 r.). Skarżący ocenił, że Konstytucja „nie wiąże i n ie definiuje prawa do skargi konstytucyjnej od wyczerpania jakiejkolwiek drogi pr awnej (…)” (s. 2 pisma procesowego z 17 czerwca 2019 r.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co nastę puje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ka żdy, czyje kon sty- tucyjne wolno ści lub prawa zostały naruszone ma prawo, na zasadac h określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub orga n administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjn ym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstęp nemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dal szego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub g dy jest oczywiście bezzasadna. Podkreślić należy, że przedmiotem skargi może być tylko ten przepis, który był nor- matywną podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wnie- siono skargę konstytucyjną. Dlatego u.o.t.p. TK zobowiązuje w ystępującego ze skargą do określenia przepisu, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) oraz dołączenia do niej wydanego na jego podstawie orzeczen ia (art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK). Skarżący zakwestionował art. 77 u st. 1 u.o.t.p. TK, zgodnie z którym skarga konstytu- cyjna może być wniesiona po wyc zerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżą cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decy- zji lub innego ostatecznego ro zstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego przepis ten ogranicza moż- liwość wniesienia skarg i konstytucyjnej poprzez wprowadzenie wymogu wyczerpania drogi prawnej. Jednocześnie skarżący jako ostateczne orzeczenie wskazał dwa postanowienia Try- bunału z: 8 kwietnia 2 019 r. (sygn. Ts 147/17) oraz 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17). OTK ZU B/2020 Ts 67/19 poz. 13 5 W zakresie, jaki m skarga odnosi się do postanowienia z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 147/17) Trybunał stwierdza, że zak westionowany przepis, tj. art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, nie był podstawą wydanego orzeczenia. W postępowaniu o sygn. Ts 147/17 Trybunał jasno stwierdził, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 lipca 2016 r. nie orzekał o prawie (czy też o braku prawa) do zask arże- nia postanowienia o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku sądo- wego wydanego w sprawie skarżącego . P rzedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie było to, czy skarżący uprawdopodobnił zarzut, który miał być przesłanką stwierdzenia niezgodności wydanego wyroku z prawem. W przedmiotowej sprawie Trybunał o dm ówił nadania dalszego biegu, gdyż kwestionowany przepis, tj. art. 424 8 k.p.c., nie był podstawą wydania orzeczenia, wskazanego przez skarżącego jako ostateczne. Z tego względu podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu był art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t. p. TK. Skoro zaskarżony przepis nie był podstawą postanowienia Trybunału z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 147/17), w związku z którym skarżący wystąpił do Trybunału, to analizo- wana skarga nie spełnia w tym zakresie podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na- dania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. W pozostałym zakresie, w jakim podstaw ą wniesienia skargi konstytucyjnej było po- stanowienie z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17) Trybunał stwierdza, że skarżący uzupełnił braki formalne skargi, a zakwestionowany przepis b ył podstawą wydanego orzeczenia. W ocenie Trybunału skardze w tym zakr es ie należało odmówić nadania dalszego biegu ze względu na jej oczywistą bezzasadność. Zdaniem skarżącego przedmiotowy art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK ogranicza prawo do skargi przez wprowadzenie wymogu wyczerpania drogi prawnej, co jednocześnie w ocenie skarżą ce go skutkuje zawężeniem możliwości wniesienia skargi konstytucyjnej wyłącznie do sytuacji, w której istnieje droga prawna. Trybunał wskazuje, że wymóg wyczerpania drogi prawnej wynika w istocie wprost z art. 79 ust. 1 Konstytucji, zawierającego zwrot „na p odstawie którego sąd lub organ admini- stracji publiczne j orzekł ostatecznie”. Trybunał podkreśla, że „przesłanka ostateczności orze- czenia o konstytucyjnych wolnościach, prawach albo obowiązkach powinna być rozumiana (…) jako wyczerpanie dostępnych procedu ra lnie w ramach danego rodzaju postępowania zwyczajnych środków zaskarżania” (zob. postanowienie TK z 4 kwietnia 2012 r., sygn. SK 7/10, OTK ZU nr 4/ A/2012, poz. 43). Jednocześnie , zgodnie z orzecznictwem Trybunału , dopóki nie został wyczerpany tok instanc ji, nie można ocenić, czy mamy do czynienia z nie- konstytucyjnością aktu normatywnego jako podstawy orzeczenia, czy z wadliwością aktu stosowania prawa (zob. postanowienie TK z 4 lutego 1998 r., sygn. Ts 1/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 18). Nie można też pominąć, że w art. 79 ust. 1 Konstytucji ustawodawcy przyznano kompetencje do określenia trybu wnoszenia skargi konstytucyjnej w ustawie zwy- kłej. Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego, że art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK ogranicza możliwość wniesienia skargi ko ns tytucyjnej tylko do przypadków istnienia drogi prawnej wyjaśnić należy, iż wymóg wyczerpania drogi prawnej dotyczy jednak wyłącznie tych przy- padków, w których od orzeczenia przysługuje środek odwoławczy. Jeżeli więc w sprawie zapadło rozstrzygnięcie, od kt órego środek odwoławczy nie przysługuje, podmiot, który kwe- stionuje zgodność z Kon stytucją materialnej podstawy rozstrzygnięcia, nie musi wnosić nie- przewidzianeg o w ustawie środka odwoławczego aby otworzyć sobie drogę do skargi konsty- tucyjnej. Jednocześn ie, zdaniem Trybunału , skarżący nie dostrzega, iż odmiennie należy oce- nić sytuację, w której podmiot w drodze skargi konstytucyjnej chce zakwestionować sam brak drogi prawnej (sądowej) w określonej sprawie. W takiej sytuacji dany podmiot musi zaskar- OTK ZU B/2020 Ts 67/19 poz. 13 6 żyć wyd an e orzeczenie oraz uzyskać ostateczne rozstrzygnięcie o odrzuceniu wniesionego środka odwoławczego, gdyż dopiero ono rozstrzyga o prawie zaskarżenia danego orzeczenia. Wskazane powyżej okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK – pod- staw ą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim odnosi się ona do orzeczenia Trybunału z 9 kwietnia 2019 r. (sygn. Ts 62/17). Mając powyższe na względzie Trybu nał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe post anowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.