Ts 113/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 31 marca 2023 r. Pozycja 70 POSTANOWIENIE z dnia 16 lipca 2019 r. Sygn. akt Ts 113/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E .S. w sprawie zgodności: art. 97 § 2 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy ( Dz. U. Nr 24 poz. 141 , ze zm.) w zakresie, w jakim przepis ten: 1) „ pozbawia pracownika prawa do sprostowania świadectwa pracy na etapie sądowym po upływie siedmiodniowego terminu do wystąpienia z wnioskiem do pracod awcy o sprostowanie świadectwa pracy ” z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 24 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) „ nie przyznaje prawa do sprostowania świadectwa pracy w związku z podję- tymi czynnościami w sprawie p o upływie 7 dniowego terminu d o wystąpi enia z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy ” z art. 2 w związku z art. 37 ust. 1 i art. 24 Konstytucji, 3) „ poprzez zastosowaną nie pełną re gulację i zakres prze dmiotowy, w sposób niezasadny i nieproporcjonalny różnicuje sytuację prawną obywateli pozba- wiając p rawa pracownika do wystąpienia z roszczeniem o zbadanie prawi- dłowości wystawionego świadectwa pracy przez niezawisły sąd, oraz docho- dzenia wynagrodzenia szkody, jaka został a wyrządzona przez nie właściwe działanie pracodawcy o raz zamyk a drogę sądową dochodzenia praw” z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytu- cji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wni esionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 lipca 2018 r. (data nadania) E.S. (dalej: skarżąca ) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji ni- niejszego postanowienia. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle następującego stanu faktycznego. Skarż ąca w okresie od 12 do 18 października 2015 r. oraz od 17 stycznia 2015 r. do 18 paź dziernika 2015 r. była zatrudniana w spółce będącej agencją pracy tymczasowej (dalej: OTK ZU A/2023 Ts 113/18 poz. 70 2 pracodawca). W związku ze zmianą po stronie pracodawcy, 29 stycznia 2016 r. skarżącej wydane zostało świadectwo pracy, gdzie nie wyszczególnio no okresów pracy, którego pod- stawę stanowiło 11 następujących po sobie umów o pracę na czas określony, zawartych ze skarżącą jako pracownik iem tymczasowy m . Pismem z 31 marca 2017 r. skarżą ca zwróciła się do pracodawcy o sprostowanie świa- dectwa pracy poprzez wyszczególnienie każdego okresu zgodnie z zawieranymi umowami na czas określony. Pracodawca pismem z 21 kwietnia 2017 r. odmówił sprostowania świadectwa pracy skarżącej wskazując, iż między zawiera nymi umowami nie wystąpiły przerwy w zatrudnie- niu. W związku z tym 4 maja 2017 r. skarżąca złożyła pozew o zapłatę odszkodowania z tytu- łu wydania niewłaściwego świadectwa pracy i o jego sprostowanie. Wyrokiem z 8 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy w B . oddalił powództwo. Następnie skarżąca złożyła apelację, która została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w L . VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 marca 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) . S k arżąca zarzucił a, że art. 97 § 2 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (ówcześnie : Dz. U. z 2018 r. poz. 917 , ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1040, ze zm.; dalej: k.p. ) jest niezgodny z art. 2, art. 24 , art. 31 ust. 3, art. 37 ust. 1 i 2 i art . 77 ust. 2 Kon- stytucji, gdyż „ reguluje zbyt wąsko zakres zastosowania normy prawnej ograniczając przed- miotowo możliwość wszcz ęcia postępowania”. Z daniem skarżącej z askarżony przepis unie- możliwił dochodzenie sprostow ania świadectwa pracy przez sąd tak , a by odpowiadało ono rzeczywistemu charakterowi pracy, a nie wykazywało umowę o pracę na czas określony. W ocenie skarżącej orzeczenie wydane na podstawie zaskarżonego przepisu godzi w zasadę sprawiedliwości społecznej i zasadę demokratycznego państwa pra wnego (art. 2 Konstytucji ), a także zasadę uniwersalności korzystania z wszystkich konstytucyjnych wolności i praw (art. 37 ust . 1 Konstytucji). Zaskarżony przepis „ograniczył bez uzasadnienia i konieczności do terminu 7 dni prawa pracownika domag ania się naprawienia błędu w wydanym przez praco- dawcę dokumencie ” . Skarżąca został a „ ograniczona w dostępie do środków prawnych , za pomocą których mogłaby dochodzić zbadania faktu wystąpienia błędu w świadectwa ch pracy w postępowaniu sądowym ” (a r t. 4 5 Konstytucji) , co „ tworzy regulację w kształcie uniemoż- liwiającym jej rzetelne i sprawn e działanie, naruszając zasadę państwa prawa oraz racjonalno- ści u stawodawcy , sankcjonując błędy i nieprawidłowości” (art. 2 Konstytucji). W zarządzeniu z 23 października 2018 r. (dorę czonym 29 października 2018 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do uzupeł nienia braków formalnych skargi. W piśmie procesowym złożonym 5 listopada 2018 r. skarżąca odniosła się do zarządze- nia, przedkładając wyrok Sądu Rejonowego w B . IV Wydział Pracy z 8 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) wraz z czterema kopiami. Wskazała na naruszenie prawa podmiotowego „do zbadania sprawy przez sąd bez konieczności wynikających z demo kratycznego państwa, ta- kich jak bezpieczeństwo, por ządek publiczny czy prawa i wolności innych osób” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracj i publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Kon- stytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia prze- słanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji or az wymagania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.; dalej: u. o .t.p. TK), a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w a rt. 61 ust. 4 pkt 3 u. o .t.p. TK. OTK ZU A/2023 Ts 113/18 poz. 70 3 2. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie speł- nia tych warunków. 3. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że art. 24 Konstytucji, znajdujący się w rozdzia- le I: „Rzeczpospolita”, nie jest źród łem żadnyc h praw ani wolności jednostki, le cz jest adre- sowany do ustawodawcy, a zatem nie może być wzorcem kontroli w postępowaniu zainicjo- wan ym skargą konstytucyjną. Z art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika zaś, iż skarga konstytucyjna przysługuje tylko w wypadku, gdy zostały naruszone wolności lub prawa określone w Kon- stytucji. W odniesieniu do art. 37 Konstytucji należy przypomnieć, że przepis ten w ust. 1 sta- tuuje tzw. zasadę uniwersalności korzystania z wszystkich konstytucyjnych wolności i praw przez „ każdego” („kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej”), zaś w ust. 2 do- puszcza wyjątki od tej zasady w odniesieniu do cudzoziemców. Nie jest on jednak źródłem konstytucyjnych praw podmiotowych (zob. np. postanowienie TK z 10 października 2012 r ., sygn. Ts 145/12, OTK ZU nr 1B/2013, poz. 116 ) Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza również , że powołane przez skarżącą normy wynikające z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji nie mogą być samodzielnymi wzor- cami ko ntroli w analizowanej sprawie. Samodzielną podstawą skargi nie może być art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nie wyraża on bowiem w sposób pełny odrębnych wolności lub praw, a czyni to jedynie w sposób cząstko- wy i uzupełniający, ściśle związany z innymi normami konstytucyjnymi. Jak wynika z ty tułu r ozdziału Konstytucji , w którym został umiejscowiony, wyraża on ogólną zasadę dotyczącą konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela. Zasada ta odnosi się do „ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw”, nie jest więc podstawą odrębnego typu wolności lub prawa. Wynika z tego, że przepis ten nie formułuje samoistnego prawa podmiotowego o randze konstytucyjnej i zawsze musi być współstosowany z innymi norma- mi Konstytucji (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 styczni a 2002 r., sygn. Ts 1 05/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Przepis art. 2 Konstytucji również nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli rozpatrywanej skargi konstytucyjnej w odniesieniu do zakwestionowan ego przepisu . Wynika- jące z art. 2 Konstytucji za sady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości spo- łecznej mogą zostać wyjątkowo przyjęte za samoistny konstytucyjny wzorzec kontr oli kwe- stionowanego przepisu tylko wówczas gdy „skarżący wskaże wynikające z tych zasad kon- kretne prawa lub wolności m ające postać normatywnych praw podmiotowych. Normatywne prawa podmiotowe muszą precyzyjnie określać zarówno ich adresata, jak i jego sytuację prawną powiązaną z możnością wyboru sposobu zachowania się” (postanowienia TK z : 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107 oraz 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). W analizowanej sprawie skarżąca nie wska- zała takich konkretnych praw lub wolności. 4. Skarżąca podnosi, że art. 97 § 2 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040, ze zm.; dalej: k.p. ) jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim przepis ten poprzez zastosowaną nie pełną regulację i zakres przed miotowy, w sposób niezasadny i nie- proporcjonalny różnicuje sytuację prawną obywateli , pozbawiając pracownika prawa do wy- stąpienia z roszczeniem o zbadanie prawidłowości wystawionego świadectwa pracy przez niezawisły sąd, oraz do dochodzenia wynagrodzenia s zkody, jaka została wyrządzona przez niezawisłe działanie pracodawcy, zamyka jąc drogę sądową dochodzenia praw . Zdaniem skarżącej zostały naruszone prawa podmiotowe takie jak: „prawo do rozpa- trzenia sprawy przez sąd, a więc możność merytorycznego zbadania błędów popełnionych OTK ZU A/2023 Ts 113/18 poz. 70 4 przez pracodawcę wydającego świadectwo pracy”, prawo do „zbadania sprawy przez sąd bez konieczności wynikających z zasady demokratycznego państwa, takich jak bezpieczeństwo, porządek publiczny czy prawa i wolności innych osób”. W ocenie skarżącej „ skarżony prze- pis zamknął drogę sądową (…) do dochodzenia prawa i do sprostowania błędów wynikają- cych z niedopatrzenia pracodawcy or az zadośćuczynienia w związku z ponoszonymi przez nią konsekwencjami ” . 5. Trybunał stwierdza, że z arzut naruszen ia art. 45 ust. 1w związku z art. 77 ust . 2 Konstytucji jest nieuzasadnion y . Trybunał podkreśla , że roszczenie o sprostowanie świadectwa pracy nie wyłącza inte- resu prawnego w ustaleniu rzeczywistej treści stosunku prawnego na podstawie art. 189 usta- wy z d nia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.). Skarżąca może zatem po upływie terminu do sprostowania świadectwa pracy docho- dzić interesu prawnego w ustaleniu rzeczywistej treści stosunku pracy i na tej podst awie może również dojść do zmiany tr eści świadectwa pracy. A rt. 99 § 4 k.p. nakazuje ponadto praco- dawcy sprostować świadectwo w terminie 3 dni od uprawomocnienia się wyroku zasądzają- cego odszkodowanie z tytułu wydania niewłaściwego świadectwa pracy lub nie wydania go w terminie . N ie dochodzi zatem do pozbawienia skarżącej prawa do dochodzenia wyrządzo- nej szkody ani do weryfikacji świadectwa pracy zgodnego z rzeczywistością. P rawo do dochodzenia od pracodawcy naprawienia szkody wyrządzonej niewydaniem w term inie lub wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy innej niż utrata zarobków w związku z pozostawaniem bez pracy, przysługuje natomiast pracownikowi na podstawie art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm . ) w związku z art. 300 k.p. niezależnie od wniosku o sprostowanie świadectwa pracy. Trybunał stwierdza ponadto , że zgodnie z art. 265 § 1 k.p . , w razie przekroczenia przez pracownika , bez jego winy , terminu 7 dni od wystąpienia do sądu o sprostowanie świa- de ctwa pracy sąd na jego wniosek przywróci ten termin. 6. Skarżąca nie wskazała żadnych innych zarzutów ani argumentów, które mogłyby uzasadnić twierdzenie o niekonstytucyjności zakwestionowanych przepisów. W konsekwencji – nie wskazała naruszenia praw podm iotowych, jak wymaga tego art. 53 ust 1 pkt 2 u.o.t.p.TK Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że analizowana skarga nie spełnia podstawowego warun ku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, w ob ec czego , nadanie skardze dalszego biegu nie jest możliwe. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.