Ts 214/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lipca 2019 r. Pozycja 142 POSTANOWIENIE z dnia 11 stycznia 2019 r. Sygn. akt Ts 214/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS sp. z o.o. z siedzibą w Tychach w sprawie zgodności: art. 623 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia sądom powszechnym zmianę prawomocnie wydanego orzeczenia w przedmiocie zwolnienia strony postępowania z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z art. 2 i art. 7 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 3 listopada 2017 r. (data nadania) MKS sp. z o.o. z siedzibą w Tychach (dalej: skarżąc a) zarzucił a niezgodność art. 623 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1987; ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 2 i art. 7 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującej sprawy. Sąd Rejonowy w Tychach wydał uniewinniający wyrok w sprawie rozpoznawanej z wniesionego przez skarżącą subsydiarnego aktu oskarżenia. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgow y w Katowicach Wydział XXII I Karny- Odwoławczy, który postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. (sygn. akt XXIII Ka 483/15), wydanym na podstawie art. 623 k.p.k. , zwolnił skarżącą z obowiązku uiszczenia opłaty od kasacji wnoszonej do Sądu Najwyższego . Postanowieniem z 26 kwietnia 2016 r. (sygn. akt IV KK 123/16), Sąd Najwyższy oddalił kasację skarżącej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego utrzymującego w mocy OTK ZU B/2019 Ts 214/17 poz. 142 2 wyrok Sądu Rejonowego w Tychach i obciążył skarżącą kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. W uzupełnieniu wyroku o kosztach procesu wobec skarżącej jako oskarżyciela posiłkowego, postanowieniem z 25 października 2016 r. (sygn. akt II K 71/13) Sąd Rejonowy w Tychach Wydział II Karny zasądził od skarżącej na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe po stępowania kasacyjnego , obejmujące opłatę sądową od kasacji oraz wydatki postępowania kasacyjnego na podstawie art. 626 § 2 , art. 637a k.p.k. przy zastosowaniu art. 636 § 1 i § 3 w związku z art. 640 , art. 618 § 1 pkt 1 i art. 618 § 2 k.p.k. w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (Dz. U. z 2003 r. poz. 663) i § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 marca 2003 r. w sprawie wysokości opłaty od kasacji w spra wach karnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 97, poz. 886). Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie w przedmiocie zasądzenia od niej na rzecz Skarbu Państwa opłat y od kasacji i wydatków postępowania ka sacyjnego. Rozpoznający zażalenie Sąd Okręgow y w Katowicach Wydział XXIII Karny -Odw oławczy postanowieniem z 31 maja 2017 r. (sygn. akt XXIII Kz 206/17), wydanym na podstawie art. 437 § 1 k.p.k . , utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Sąd wskazał, że wnosząca kasację skarżąca została zwolniona tymczasowo od obowiązku uiszczenia opłaty kasacyjnej, natomiast – rozstrzygając ostatecznie o kosztach postępowania – Sąd Najwyższy nie zwolnił skarżącej od obowiązku ich poniesienia. W tym stanie rzeczy skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną kwestionując zgodność art. 623 k.p.k. ze wskazanym i w sentencji niniejszego postanowienia wzorcami kontroli. Zdaniem skarżące j, zaskarżony przepis narusza prawa i wolności zapisane w Konstytu cji, tj. prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 Konstytucji), równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji), zasadę demokratycznego państwa prawa i praworządności (art. 2 i art. 7 Konstytucji). Skarżąca uważa, że zaskarżony art. 623 k.p.k. wprowadza w błąd obywateli co do przysługujących im uprawnień w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazuje również, że w zaskarżonym przepisie nie ma wzmianki o tym, iż zwolnienie w zakresie wyłożenia kosztów podlegających uiszczeniu przy wnoszeniu pisma procesowego jest tymczasowe. Skarżąca podnosi, że przepis ten daje stronom mylne przekonanie, że skoro zostały zwolnione prawomocnym postanowieniem od ponoszenia kosztów sądowych w całości, to ten stan rzeczy utrzyma się do końca postępowania sądowego. Skarżąca twierdzi , że art. 623 k.p.k. daje sądom dowolność w zakresie orzekania o kosztach sądowych w stosunku do osób, które zostały z nich prawomocnie zwolnione. W opinii skarżącej s twarza to ryzyko, że osoby ubogie będą unikały przedkładania pism procesowych w obawie przed przegraniem procesu i obciążeniem jego kosztami. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna, jako szczególna instytucja służąca ochronie wolności i praw gwarantowanych w Konstytucji, rozpoznawana jest przez Trybunał Konstytucyjny na zasa - dach określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, spr ecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopad a 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, dalej: u.o.t.p. TK). Na podstawie art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK Trybunał prze prowadza wstępne rozpoznanie skargi konstytucyjnej na posiedzeniu niejawnym, w składzie jedno - osobowym, celem rozstrzygnięcia o dopuszczeniu skargi do oceny merytorycznej. 2. W wyniku wstępnego rozpoznani a przedmiotowej skargi Trybunał ustalił, że prze - OTK ZU B/2019 Ts 214/17 poz. 142 3 słanka, o k tórej mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, warunkująca dopuszczenie jej do merytorycznego rozpoznania , nie została spełniona. 3. Trybunał przypomina, że przedmiotem skargi mogą być jedynie przepisy odpowia dające podwójnej kwalifikacji, tj. prowadzące do naruszenia konstytucyjn ych wolności lub praw skarżącej i będące podstawą ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej wydanego w indywidualnej sprawie skarżącej . Zasadnicze znaczenie ma więc ustalenie, czy na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu zapadło ostateczne orzeczenie, którego skutkiem jest naruszenie konstytucyjnej wolności lub prawa s karżące j (zob. postanowienia TK z: 22 lutego 2001 r., sygn. Ts 193/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 77 oraz 2 kwietnia 2003 r., sygn. Ts 193/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 145). Trybunał ustalił w rozpoznaniu wstępnym, że w odniesieniu do przepisu zakwe- stionowanego w analizowanej skardze w ymóg ten nie został spełniony . 4. Zgodnie z art. 623 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.; dalej: k.p.k.) sąd lub referendarz sądowy zwalnia osobę w całości lub w części od wyłożenia kosztów podlegających uiszczeniu przy wnoszeniu pisma procesowego, jeżeli wykazała ona, że ze względu na jej sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów wyłożenie ich byłoby zbyt uciążliwe. W oparciu o powyższy przepis , Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział XXIII Karny- Odwoławczy (da lej: Sąd Okręgowy w Katowicach) postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. (sygn. akt XXIII Ka 483/15) zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia opłaty od kasacji. Następnie, Sąd Najwyższy postanowieniem z 26 kwietnia 2016 r. (sygn. akt IV KK 123/16) oddalił kasację, obciążając skarżącą kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. Tym niemniej, rozstrz ygając ostatecznie o kosztach postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy nie ustalił ich wysokości. Stąd, Sąd Rejonowy w Tychach Wydział II Karny (dalej: Sąd Rejonowy w Tychach) , postanowieniem z 25 paźdz iernika 2016 r. (sygn. akt II K 71/13), orzekając na podstawie art. 626 § 2 k.p.k., zasądził od skarżącej koszty postępowania kasa - cyjnego obejmujące opłatę sądową od kasacji oraz wydatk i postępowania kasacyjnego . Stano wisko Sądu Rejonowego w Tychach podtrzymał Sąd Okręgowy w Katowicach w posta- nowieniu z 31 maja 2017 r. (sygn. akt XXIII Kz 206/17; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego Katowicach ), które skarżąca wskazała jako ostateczne rozstrzygnięcie w swojej sprawie. 5. Mając na uwadze powyższe ustalenia , Trybunał stwierdza, że zaskarżony prze pis nie de terminował treści postanowienia Sądu Okręgowego i w związku z tym nie można uznać go za podstawę dla jego wydania. Podstawą wskazanego rozstrzygnięcia był zaś m.in. art. 626 § 2 k.p.k. W oparciu o art. 623 k.p.c. orzekał Sąd Okręgowy w Katowicach, który postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. (sygn. akt XXIII Ka 483/15) zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia opłaty od kasacji. T rybunał wskazuje ponadto , że Sąd Okręgowy w Katowicach wydając postanowienie na podstawie art. 626 § 2 k.p.k. był związany rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego i orzekał jedynie o wysokości kosztów, a nie o tym, kto powinien je ponieść. Do ewentualnego zwolnienia skarżącej od kosztów postępowania mogło dojść w postanowieniu Sądu Najwyższego, a nie w postanowieniu Sądu Rejonowego w Tychach. Powyższe okoliczności przesądzają o odmowie nadania dalszego biegu skardze na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2019 Ts 214/17 poz. 142 4 6. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, że zaskarżony przepis wprowadza w błąd co do zwolnienia od kosztów postępowania, w zgodzie z wcześniejszym orzecznictwem Try bunał wskazuje , że naruszeniem Konstytucji jest stanowienie przepis ów niejasnych i wieloznacznych, które nie pozwalają obywatelowi przewidzieć konsekwencji prawnych jego zach owań. W praktyce niejasność przepisu może prowadzić do wytworzenia u adresata normy niepewnej sytuacji prawnej ora z do tego, że sytuacja ta będzie kształtowana przez organy stosujące prawo. Z kolei zróżnicowanie indywidualnych rozstrzygnięć może powodować, że prawo będzie postrzegane jako niesprawiedliwe oraz że dojdzie do utraty zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (zob. wyroki TK z: 11 stycznia 2000 r., sygn. K 7/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 2; 21 marca 2001 r., sygn. K 24/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 51; 30 października 2001 r., sygn. K 33/00, OTK ZU nr 7/2001, poz. 217; 22 maja 2002 r., sygn. K 6/02, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 33). Kryterium pozwalającym stwierdzić, czy dany przepis jest niejasny, jest ustalenie, czy powoduje on tru dności w inter- pretacji i stosowaniu. Podstawowym wyznacznikiem w tej kwestii jest właśnie wykazanie istnienia zróżnicowania indywidualnych rozstrzygnięć, wydawanych w oparciu o ten sam przepis. W ocenie Trybunału skarżąc a nie przedstawił a jednak przykładów ilustrujących te rozbieżności. Wyraził a jedynie przekonanie, że zakwestionowany przepis może stać się źródłem dowolnych i uznaniowych rozstrzygnięć organów stosujących prawo . Trybunał wskazuje , że w doktrynie (por. K. Eichstaedt, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany , Lex/el. 2018 r.) oraz w orzecznictwie (por. posta- nowienie Sądu Najwyższego z 28 października 2005 r., sygn. akt V KK 361/05 , Lex nr 218571), nie ma wątpliwości co do tymczasowego charakteru postanowienia wydanego na podstawie art. 623 k.p.k. oraz tego, że w żaden sposób nie determinuje on zwolnienia strony od kosztów w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Kwestię zwolnienia oskarżonego lub oskarżyciela posiłkowego w całości lub w części od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych reguluje zaś art. 624 § 1 k.p.k. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna jest w tym zakresie bezzasadna i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK odmawia nadania jej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy, Trybunał postanawia jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego posta - nowienia.