Ts 62/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 czerwca 2019 r. Pozycja 121 POSTANOWIENIE z dnia 25 października 2018 r. Sygn. akt Ts 62/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M .J. w sprawie zgodności: 1) art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks pos tępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1, oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 2) art. 394 § 1 ustawy wymienionej w punkcie 1 z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1, oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 13 marca 2017 r. (data nadania), sporządzonej przez peł- nomocnika, M.J. (dalej: skarżący) wniósł o uznanie, że : 1) art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim w postępowaniu przed sądem drugiej instancji – w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd – nie stosuje się na jego podstawie odpowiednio art. 394 § 1 k.p.c. , jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 394 § 1 k.p.c. – w zakresie, w jakim w postępowaniu przed sądem drugiej in- stancji, w sytuacji, gdy o wznow ieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd – nie sto- suje się go do orzeczeń sąd u drugiej instancji w związku z : a) art. 406 k.p.c.; b) postępowa- niem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy o odmowie ustanowienia po raz pierwszy orzeka s ąd drugiej instancji , jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 121 2 Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania przed Sądem Okręgowym w K . (dalej: Sąd Okręgowy) w sprawie zakończonej wyrokiem z 5 października 2010 r. (sygn. akt […] ). Sąd Okręgowy, postanowieniem z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ), odrzuci ł skargę ze względu na upływ terminu jej wniesienia. Równolegle skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania przed Sądem Okrę- gowym w sprawie zakończonej innym wyrokiem z 2 sierpnia 2013 r. (sygn. akt […] ). Sąd Okręgowy postanowieniem z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) odrzucił skargę , uzasadnia- jąc, że przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny – w wyroku z 24 listopada 2016 r., sygn. K 11/15 (OTK ZU nr A/2015, poz. 93) – za niekonstytucyjne nie były materialnopraw- ną podstawą wskazanego przez niego orzeczenia. 9 lutego 2016 r. skarżący wniósł do Sądu Rejonowego w T . (dalej: Sąd Rejonowy) wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej. Po- stanowieniem z 4 marca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy oddalił wniosek. Skarżący wniósł zażalenie oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w K . z 17 listopada 2016 r. (sygn. akt […] ). Zarządzeniem sędziego Trybunału z 8 listopada 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej, przez: 1) wskazanie, jakie jego wolności lub prawa, wynikające z powołanych w petitum skargi konstytucyjnej wzorców kon- troli i w jaki sposób zostały naruszone przez art. 406 i art. 394 § 1 k.p.c., i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone przez każdy z zakwestionowanych przepisów; 2) doręczenie odpisu i czterech kopii postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 27 listopada 2015 r. (sygn. akt VI […] ); 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Okręgowego z 17 listopada 2016 r. (sygn. akt […] ). W piśmie z 5 grudnia 2017 r. (data nadania) skarżący, zachowując przewidziany prze- pisami ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybuna- łem Konstytu cyjnym (Dz. U. poz. 2072) termin, odniósł się do wskazanych w zarządzeniu sędziego Trybunału braków formalnych, podniósł , że zgodnie z zaskarżonymi przepisami „prawo do skorzystania z mechanizmu wznowienia postępowania w drodze dwuinstancyjne- go postępowania” uzależnione jest od tego, czy orzeczenie kończące postępowa nie w sprawie było wydane przez sąd pierwszej czy drugiej instancji. Powyższe zróżnicowanie możliwości procesowej wznowienia postępowani a, zdaniem skarżącego , jest naruszeniem istoty równego traktowania stron w identycznej sytuacji procesowej. Skarżący wskazał również, że art. 406 k.p.c. wprowadza w błąd, ponieważ sugeruje, że możliwe jest zaskarżenie orzeczenia sądu drugiej instancji w przedmiocie wznowienia po- stępowania , jeżeli w tej kwestii ten sąd orzeka po raz pierwszy. Tymczasem, jak podkreśla skarżą cy, w powszechnej praktyce jest to niedopuszczalne. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK, Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej. 2. Zgodnie z art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) d o postępowania w sprawie skargi OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 121 3 o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli inne przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast art. 394 § 1 k.p.c. ok reśla katalog przesłanek dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie. 3. Skarżący , jako ostateczne rozstrzygnięcia , wskazał postanowienie Sądu Okręgowe- go w K. (dalej: Sąd Okręgowy) z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) oraz postanowienie tego sądu z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) . W obu powyższych sprawach Sąd Okręgowy od- rzucił skargi skarżącego o wznowienie postępowania . 3.1. Istotą zarzutów skarżącego jest to, że – w jego ocenie – zaskarżone normy unie- możliwiają wniesienie zażalenia na powyższe postanowienia . 3.2. Trybunał stwierdza, że zakwestionowane przez skarżącego przepisy – w zakresie określonym w skardze – nie były podstawą wydania żadnego z wymienionych postanowień . Sąd Okręgowy odrzu cił skargi o wznowienie postępowania, lecz nie orzekał o tym, czy skar- żąc y ma prawo wnieść środek zaskarżenia. 4. Trybunał stwierdza również, że skarżący – przed wystąpieniem ze skargą konstytu- cyjną – nie wykorzystał zwykłych środków prawnych . Należy podkreślić, że zarzut skarżącego jest związany z prawem do zaskarżenia osta- tecznego orzeczenia. Skarżący z jednej strony twierdzi, że zakwestionowane normy uniemoż- liwiły mu zaskarżenie postanowień Sądu Okręgowego, jedn ak – z drugiej strony – nie wniósł ż adne go środka zaskarżenia. Tym samym nie wyczerpał drogi prawnej zmierzającej do uzy- skania ostatecznego orzeczenia, wydanego na podstawie zakwestionowanych norm. Trybunał nie jest uprawniony do stwierdzania, czy skarżący miał prawo wnieść zażalenie lub inny środek zaskarżenia – czy to na podstawie zakwestionowanych przepisów, czy na podstawie art. 394 1 § 1 k.p.c., zgodnie z którym zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie n iezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednak jeśli skarżący nie skorzystał z takiego środka ochrony, to stawiany przez niego zarzut naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw – dotyczących właśnie prawa do zaskarżenia tego orzeczenia – ma c harakter potencjalny, a nie bezpośredni. Jak zaś podkreśla się w orze- cznictwie Trybunału, naruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Kon sty- tucji, powinno mieć charakter osobisty oraz bezpośredni (por. wyrok pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35, w tym zdanie odrębne) . Trybunał przypomina, że jedną z podstawowych przesłanek dopus zczalności skargi konstytucyjnej jest wyczerpanie drogi prawnej i uzyskanie przez skarżącego rozstrzygnięcia, którym – w sposób ostateczny – orzeczono o jego konstytucyjnych wolnościach lub prawach. Skarga konstytucyjna jest bowiem środkiem prawnym o charakterze nadzwyczajnym i subsydiarnym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, zasada subsydiarności wymaga wykorzystania – przed wystąpieniem ze skargą konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego – przysługujących skarżącemu zwykłych środków prawnych (por. wyrok TK z 28 stycznia 2015 r., sygn. SK 15/14, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 10). Skarga konstytucyjna, stanowiąca w istocie zarzut przeciw prawu, jest ultima ratio ( ostatnią szansą ) dochodzenia praw i wolności naruszonych przez zastosowanie określonej normy prawnej. Nie może ona zatem zastępować zwykłych środków odwoławczych czy środków zaskarżenia (por. postanowienie TK z 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87 oraz przytoczone tam orzecznictwo). OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 121 4 5. Skoro skarżący nie wniósł środka zaskarżenia od postanowień Sądu Okręgowego, a zakwestionowane w skardze normy prawne nie stanowiły podstawy wydania tych orzeczeń , to badana skarga nie spełnia warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a skonkretyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 1-2 oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 6. Z powyższych względów Trybunał stwierdził, że badana skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1-2 oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u. o.t.p. TK stanowi podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.