Ts 76/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 grudnia 2019 r. Pozycja 229 POSTANOWIENIE z dnia 13 września 2018 r. Sygn. akt Ts 76/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.D. w sprawie zgodności: 1) art. 37 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o u stroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 131 § 3 i art. 131 § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 kwietnia 2017 r. (data nadania) M.D. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 37 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2062, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) w zakresie, w jakim „zezwala prezesowi sądu na z łożenie na piśmie uwagi na uchy- bienie w zakresie sprawności postępowania sądowego i żądanie usunięcia skutków tego uchy- bienia w sytuacji, gdy przed zwróceniem uwagi na piśmie sędzia podjął czynności zmierzające do usunięcia skutków uchybienia lub skutki uchybienia usunął”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji, a także, że art. 131 § 3 i art. 131 § 5 p.u.s.p. są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Prezes Sądu Rejonowego w W . (dalej: Prezes), pismem z 7 kwietnia 2016 r. (znak: […] ), stwierdziwszy uchybienia w zakresie sprawności postępowania w sprawie o sygnaturze akt […], w trybie art. 37 § 4 p.u.s.p. zwrócił skarżącej (sędziemu tego sądu) uwagę i zażądał od niej natychmiastowego usunięcia skutków tego uchybienia, tj. nie później niż do 13 kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu uwagi Prezes wyjaśnił, że analiza akt powyższej sprawy wykazała ra- żące naruszenie dyspozycji art. 326 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; dalej: k.p.c.). Jak stwierdził Prezes sądu , OTK ZU B/2019 Ts 76/17 poz. 229 2 skarżąca zamknęła rozprawę i odroczyła publikację orzeczenia na 10 tygodni i 4 dni, a przez to wielokro tnie przekroczyła dwutygodniowy, dopuszczalny ustawowo termin. Zdaniem Prezesa miało to bezpośredni wpływ na sprawność postępowania w sprawie, która – zgodnie z obowią- zującymi przepisami – powinna zakończyć się wydaniem orzeczenia 20 stycznia 2016 r., ewen- tualnie, po odroczeniu publikacji, orzeczeniem wydanym 2 lutego 2016 r. Ponadto – w ocenie Prezesa – zarządzenie wydane przez skarżącą 22 stycznia 2016 r. nie spełniało wymogów okre- ślonych w § 144 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 grudni a 2015 r. – Regu- lamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2316, ze zm.), a także nie od- nosiło się do zapisu protokołu rozprawy dotyczącego zamknięcia rozprawy oraz postanowienia o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia. Prezes zwrócił uwagę również na fakt, że w protokole rozprawy z 20 stycznia 2016 r. znalazł się zapis o treści: „stawający o terminie powiadomieni”, podczas gdy jest tam również zapis „po wywołaniu sprawy nikt się nie stawił”. Na uwagę Prezesa, skarżąca 13 kwietnia 2016 r. złożyła pisemne zastrzeżenie, zarzu- ciwszy, że zawiera ona niezrozumiałe żądania i twierdzenia, a Prezes podaje w niej terminy niezgodne z obowiązującymi przepisami. Ponadto treść uwagi obraża ją jako sędziego, gdyż zmierza do podważenia jej kompetencji służbowyc h. Skarżąca wyjaśniła, że w protokole roz- prawy z 20 stycznia 2016 r. doszło do omyłki polegającej na wpisaniu niewłaściwej daty, tj. 3 kwietnia zamiast 3 lutego 2016 r. O zaistnieniu tej omyłki skarżąca zorientowała się już 22 stycznia 2016 r. W tym też dniu wydała zarządzenie stwierdzające zaistnienie w protokole oczywistej omyłki oraz wyznaczające w sprawie termin rozprawy na 13 kwietnia 2016 r. Za- rządzenie zostało wykonane dopiero 18 marca 2016 r. z uwagi na – jak podniosła – nieprawi- dłową pracę sekretariatu. Uchwałą z 1 września 2016 r. ( sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w W. Sąd Dyscyplinarny (dalej: Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji) odmówił uwzględnienia zastrzeżenia. W ocenie sądu podpisanie przez skarżącą protokołu rozprawy z 20 stycznia 2016 r. bez uprzedniego jego przeczytania, mimo że zawierał on postanowienie o odroczeniu publikacji na termin przypada- jący za ponad 10 tygodni, było uchybieniem mającym istotne znaczenie dla sprawności postę- powania, albowiem skutkowało jego wydłużeniem w sprawie o kilka miesięcy. Było to uchy- bienie związane z nienależytym wykonywaniem obowiązków przez sędziego, po dostrzeżeniu którego Prezes był uprawniony do zwrócenia uwagi w trybie art. 37 § 4 p.u.s.p. Uwaga na piśmie została zwrócona sędziemu także w sposób prawidłowy, albowiem obejmowała żądanie usunięcia skutków uchybienia w wyznaczonym terminie. 7 kwietnia 2016 r. skutki uchybienia nie zostały bowiem przez skarżącą nadal usunięte. Wprawdzie 22 stycznia 2016 r. skarżąca wydała zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy na 13 kwietnia 2016 r., jednak na skutek braku nadzoru nad jego wykonaniem rozprawa – po jej otwarciu na nowo – uległa odroczeniu z uwagi na nieterminowe doręczenie zawiadomień dla stron postę powania. Na powyższe roz- strzygni ę cie skarżąca wniosła zażalenie. Uchwałą z 27 października 2016 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w W. Sąd Dyscyplinarny (dalej: Sąd Dyscyplinarny drugiej instancji) zaskar- żoną uchwałę utrzymał w mocy , podzieliwszy argumenty S ądu Dyscyplinarnego pierwszej in- stancji, co do rażącego naruszenia przez skarżącą dyspozycji art. 326 § 1 k.p.c . Na marginesie sąd zwrócił uwagę także na to, że – jak przyjmuje się w doktrynie – zwrócenie uwagi sędzie mu na dokonane uchybienia w zakresie sprawności postępowania ma na celu nie tylko usunięcie skutków uchybienia, lecz także zapobieżenie im na przyszłość, dlatego może być dokonane również po usunięciu uchybienia. Uchwała Sądu Dyscyplinarnego drugiej instancji z 27 października 2016 r., wskazana w skardze jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu ar t. 79 ust. 1 Konstytucji, została wraz z uza sadnieniem doręczona skarżącej 12 stycznia 2017 r. Skarżąca zarzuciła, ż e zaskarżony przez nią art. 37 § 4 p.u.s.p. w zakresie wskazanym w petitum skargi narusza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Przepis ten ingeruje także w zasady niezawisłości sędziowskiej. OTK ZU B/2019 Ts 76/17 poz. 229 3 Zdaniem skarżącej , w sytuacji w której zwrócenie uwagi sędziemu następuje już po usunięciu przez niego skutków uchybień sprawności postępowania lub po powzięciu czynności mających usunąć te skutki, następuje zmiana charakteru instytucji , o której mowa w art. 37 § 4 p.u.s.p. Zwrócenie uwagi na piśmie staje się bowiem instrumentem dyscyplinującym i represyjnym, a nie nadzorczym. W związku z tym, w takich sytuacjach zachowanie sędziego powinno być oceniane przez sąd dyscyplinarny z zachowaniem trybu i gwarancji dla tego typu post ę powania. Karanie poza tym trybem stanowi także ingerencję w sytuację zawodową sędziego, gdyż odbija się negatywnie na jego możliwościach awansu oraz ubiegania się o podniesienie uposażenia , które jest jednym z gwarantów niezawisłości sędziowskiej. Zakwestionowany w skardze prze- pis budzi wątpliwości także „pod względem jego zgodności z zakazem uzależnienia wysokości wynagrodzenia od prędkości orzekania w kontekście art. 178 ust. 1 Konstytucji”. Z kolei zakwestionowanemu w skardze art. 131 § 3 i 5 p.u.s.p. skarżąca zarzuciła naru- szenie zasad prawidłowej legislacji, a co za tym idzie prawa do sądu i zaskarżania orzeczeń wydanych w pier wszej instancji. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że § 3 tego przepisu odwołuje się do nieistniejącego (derogowanego 28 marca 2012 r. na podstawie art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 203, poz. 1192 ) art. 37 § 4a p.u. s.p. W związku z tym skarżąca zarzu- ciła, że skoro przepis ten konstruuje puste prawo zaskarżania „niewiadomej uchwały, to kon- sekwentnie art. 131 § 5 [p.]u.s.p. regu l ujący skład [S] ądu [Dyscyplinarnego] drugiej instancji również nie może zawierać treści normatywnej. Oba przepisy łącznie regulują postępowanie odwoławcze od nie wiadomo jakiej uchwały Sądu Dyscyplinarnego [pierwszej instancji] ”. To doprowadziło do sytuacji, w której orzeczenie o pr awach skarżącej zostało wydane na podsta- wie przepisów niezawierających treści normatywnej. Zakwestionowane w skardze art. 131 § 3 i 5 p.u.s.p. zostały znowelizowane 21 czerwca 2017 r. na podstawie art. 2 pkt 49 lit. b i c ustawy z dnia 11 maja 2017 r. (Dz. U. poz. 1139). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna po dlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego bie gu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę może wnieść każdy , „czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. W związku z tym, art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 z obowiązują skarżącego do wskazania, która jego konstytucyjna wolność lub prawo zostało naruszone, a także do określenia sposobu tego naruszenia. 3. Skarżąca zakwestionowała art. 37 § 4 p.u.s.p., który stanowi: „W przypadku stwier- dzenia uchybienia w zakres ie sprawności postępowania sądowego, prezes sądu niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia powzięcia wiadomości o uchybieniu, może zwrócić na nie uwagę na piśmie i żądać usunięcia skutków tego uchybienia. Sędzia lub asesor sądowy, którego dotyczy zwrócona uwaga, może w terminie siedmiu dni od dnia zwró- cenia uwagi złożyć prezesowi sądu pisemne zastrzeżenie. Przepis art. 108 § 1 stosuje się odpo- wiednio” . OTK ZU B/2019 Ts 76/17 poz. 229 4 3.1. Zdaniem skarżącej przepis ten w zakresie wskazanym w petitum skargi (tj. w sytu- acji , gdy skutki uchybienia sprawności postępowania zostały usunięte lub gdy skarżący podjął odpowiednie kroki, by skutki te usunąć ) narusza art. 45 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 Kon- stytucji. 3.2. Trybunał stwierdza, że argumenty przedstawione na poparcie tego zarzutu nie znaj- dują potwierdzenia w stanie faktycznym, na podstawie którego została wniesiona rozpatrywana skarga. 3.3. Należy zauważyć, że powodem udzielenia skarżącej „ wytyku prezesowskiego ” było dopuszczenie się przez nią uchybienia w zakresie sprawności postępowania. Przyczyną tego uchybienia było niedbalstwo przy sporządzaniu protokołu rozprawy i podpisanie go bez wcześniejszego przeczytania. Jak zauważył Sąd Dyscyplinarny drugiej instancji, w uchwale z 27 października 2016 r., „w dniu 7 kwietnia 2016 r., tj. w dacie zwrócenia Sędziemu uwagi przez Prezesa Sądu Rejonowego, nadal trwał stan uchybienia w zakresie sprawności postę po- wania sądowego w sprawie […] , co uzasadniało zastosowanie przez Prezesa Sądu przepisu art. 37 § 4 [p.]u.s.p.”. Sąd wprawdzie zauważył, że 22 stycznia 2016 r. skarżąca wydała zarzą- dzenie w związku z oczywistą omyłką w protokole rozprawy z 20 stycznia 2016 r., jednak stwierdził, że czynność ta nie zmieniła treści tego zarządzenia dotyczącej zamknięcia rozprawy . To zaś było powodem oczywistej i rażącej sprzeczności z art. 326 § 1 k.p.c. , który stanowi m.in., że o głoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę” . 3.4. Mając powyższe na względzie , nie można zatem przyjąć, że skarżąca przed zwró- ceniem jej uwagi przez Prezesa usunęła skutki uchybienia lub podjęła takie czynności, które doprowadziłyby do ich usunięcia. 4. Skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu, jeśliby nawet przyjąć, że po- wzięte przez skarżącą czynności usunęł yby uchybienia w zakresie sprawności postępowania sądowego . 4.1. Skarżąca twierdzi, że w sytuacji wskazanej w petitum skargi instytucja zwrócenia uwagi na piśmie nie ma już wpływu na bieg postępowania, a w związku z tym ma charakter jedynie dyscyplinując y. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że przez użycie przez ustawo- dawcę w treści zakwestionowanej normy spójnika „i” prezes sądu może wydać tylko ta k ą de- cyzj ę, która zawsze zawiera ć będzie dwa elementy – pierwszy, o charakterze stwierdzającym uchybienie, d rugi zaś o charakterze polecającym usunięcie skutków tego uchybienia. Innymi słowy, zwrócenie uwagi przez prezesa sądu na podstawie zaskarżonego przez skarżącą art. 37 § 4 p.u.s.p. w sposób nierozerwalny wiąże się z koniecznością żądania przez niego usunię cia skutków uchybienia. W decyzji podejmowanej na podstawie tego przepisu prezes sądu musi zawsze wskazać, jakie czynności mają być przedsięwzięte przez sędziego, by nastąpiło – jak wskazuje ustawa – „usunięcie skutków uchybienia”. To zaś oznacza, że z charakterem dyscy- plinującym instytucji, o której mowa w art. 37 § 4 p.u.s.p. , mielibyśmy do czynienia wtedy, gdyby zakwestionowany przepis zezwalał prezesowi sądu tylko na zwróceni e uwagi na piśmie. Wówczas – mając na względzie skutki, jakie niesie za sobą zastosowanie w stosunku do sę- dziego instytucji statuowanej w tym przepisie – można by przyjąć, że art. 37 § 4 p.u.s.p., we wskazanym w petitum skargi zakresie, ma charakter represyjny. 4.2. Skarżąca twierdzi także, że niedopuszczalne jest „różnicowanie dostępu do sądu dyscyplinarnego (i różnicowanie prawa do obrony) w zależności od dolegliwości grożącej kary”. Należy jednak zauważyć, że zakwestionowany w skardze art. 37 § 4 p.u.s.p. w ogóle nie OTK ZU B/2019 Ts 76/17 poz. 229 5 odnosi się ani do tego, który sąd jest właściwy w sprawie, ani d o tego, jakie skutk i („karę”) dla sędziego niesie za sobą zwróceni e mu uwagi na piśmie przez prezesa sądu. Materie te zostały uregulowane w § 5 i 6 tego przepisu. 4.3. Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdza, że skarżąca nie wskazała, w jaki sposób zakwestionowany w skardze art. 37 § 4 p.u.s.p. narusza jej prawa wyrażone w art. 45 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji. 5. Skarżąca zakwestionowała także art. 131 § 3 i 5 tej ustawy, któr y w chwili orzekania miał następujące brzmienie: „Na uchwałę odmawiającą uwzględnienia zastrzeżenia, o którym mowa w art. 37 § 4a, sędziemu przysługuje zażalenie” (§ 3), „Zażalenie rozpoznaje sąd dyscy- plinarny drugiej instancji, a w przypadkach, o których mowa w § 3, ten sam sąd dyscyplinarny w innym równorzędnym składzie” (§ 5) . 5.1. Zdaniem skarżącej norma wyrażona w tych przepisach , przez to, że art. 131 § 3 p.u.s.p. odwołuje się do nieobowiązującego art. 37 § 4a p.u.s.p. , narusza art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 2 Konstytucji. 5.2. Należy zauważyć, że wprawdzie art. 131 § 3 odwołuje się do przepisu derogowa- nego 28 marca 2012 r., niemniej nie można przyjąć, że zaskarżona przez skarżącą norma naru- sza jej prawa wyrażone w art. 45 w związku z art. 78 i art. 2 Konstytucji w taki sposób, w jaki wskazuje ona w skardze. Trybunał zwraca uwagę, że skarżąca złożyła zażalenie na uchwałę Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji, a Sąd Dyscyplinarny drugiej instancji rozpoznał je merytorycznie. Gdyby zakwestionowane w skardze przepisy nie miały – co zarzuca sk arżąc a – treści normatywnej, to złożone przez nią zażalenie na uchwałę z 1 września 2016 r. zostałoby przez sąd odrzucone. 5.3. Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdza, że skarżąca nie wskazała, w jaki sposób zakwestionowane w skardze art. 131 § 3 i 5 p.u.s.p. naruszają jej prawa wyrażone w art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 2 Konstytucji. 6. W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że analizowana skarga nie spełnia warun- ków określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK. Okoliczność t a jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.