Ts 46/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 stycznia 2018 r. Pozycja 1 POSTANOWIENIE z dnia 14 września 2017 r. Sygn. akt Ts 46/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Henryk Cioch, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.W. w sprawie zgodności: art. 20 ust. 17b ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r o Policji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1782, ze zm.) z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 28 lutego 2017 r. (data nadania) M.W. (dalej: skarżący ) w niósł o stwierdzenie, że art. 20 ust. 17b ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1782, ze zm.; dalej: ustawa o Policji) w zakresie, w jakim nie przewiduje moż- liwości usunięcia z rejestrów policyjnych danych osobowych, w tym odcisków linii papilar- nych oraz zdjęć osoby, względem której zostało wy dane prawomocne postanowienie o umo- rzeniu postępowania karnego, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. W pozwie z 5 lutego 2013 r. skierowanym przeciwko S karbowi Państwa – Komendantowi Miej skiemu, skarżący wniósł m.in. o nakazanie stronie pozwanej, aby usunęła z policyjnych baz danych odciski linii papilarnych oraz fotografie skarżącego. Sąd Okręgowy w K. wyro- kiem z 23 października 2015 r. ( dalej: wyrok Sądu Okręgowego) oddalił powództwo. Skarżą- cy wniósł apelację od powyższego orzeczenia, która została oddalona przez Sąd Apelac yjny w K. wyrokiem z maja 2016 r ( dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego ). Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, działając na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK ), zarządzeniem z 3 kwietnia 2017 r. wezwał skarżącego do wskazania konstytucyjnych praw podmiotowych, naruszonych zdaniem skarżącego w jego sprawie, oraz do określenia sposobu naruszenia tych praw. Pismem z 13 kwietnia 2017 r. (da- ta nadania) pełnomocnik skarżącego odniósł się do powyższego zarządzenia. 18 lipca 2017 r. (data nadania) skarżący złożył do Trybunału Konstytucyjnego wnio- sek o zastosowanie środka tymczasowego przewidzianego w art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK w przedmiocie wstrzymania wykonania wyroków: Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjne- OTK ZU B/2018 Ts 46/17 poz. 1 2 go, w częściach zasądzających od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Gene- ralnej łączną kwotę 1410 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Okręgowym w K. oraz przed Sądem Apelacyjnym w K . Skarżący w przedstawionych Trybunałowi pismach procesowych stwierdza, że sądy orzekające w jeg o sprawie, opierając się na art. 20 ust. 17b ustawy o Policji, naruszyły jego dobra osobiste, nie zapewnia jąc właściwej ochrony jego danych osobowych , a także nie za- stosowały zasady równości obywateli względem prawa. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo- znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po- stępowa nia – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu- nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dals zego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą oko- liczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę w sprawie zgodności z Kon stytucją ustawy lub innego aktu no rmatywnego, na podstawie którego sąd lub organ a dministracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstyt ucji. Także art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK stanowi, że przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego. Wniesio- na do Trybunału skarga powinna zawierać m.in. wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności wskazanego przepisu ustawy ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 3. Zaskarżony a rt. 20 ust. 17b ustawy o Policji stanowi, że dane osobowe, [zebrane w celu wykrycia przestępstwa] usuwa się, jeżeli organ Policji powziął wiarygodną informa- cję, że: 1) czynu stanowiącego podstawę wprowadzenia informacji do zbioru nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia; 2) zdarzenie lub okoliczność, w związku z którymi wprowadzono informacje do zbioru, nie ma znamio n czynu zabronionego; 3) osoba, której dane dotyczą, została uniewinniona prawomocnym wy- rokiem sądu. 4. Skarżący upatruje niekonstytucyjność powołanego przepisu w zaniechaniu przez prawo dawcę uregulowania możliwości usunięcia z rejestrów Policji danych osobowych ze- branych w celu wykrycia przestępstwa, w sytuacji, gdy postępowanie karne zostało prawo- mocni e umorzone ze względu na brak poczytalności osoby podejrzanej. Skarżący stwierdza, że umorzenie postępowania „winno zostać potraktowane per analogiam jak uniewinnienie”. A rgumentuje, że skoro osoby ze zdiagnozowanymi problemami psychicznymi nie podlegają odpowiedzialności karnej, to ich dane osobowe nie powinny znajdować się w rejestrach poli- cyjnych. 5. Zdaniem sk arżącego art. 20 ust. 17b ustawy o Policji jest niezgodny z art. 32 Kon- stytucji. W uzasadnieniu skargi skarżący odwołuje się do zasady równości wyrażonej w ust. 1 oraz zakazu dyskryminacji , w którym mowa w ust. 2 tego artykułu . OTK ZU B/2018 Ts 46/17 poz. 1 3 Odnosząc się do powyższego, Trybunał przypomina, że zasady dekodowane z art. 32 Konstytucji są adresowane przede wszystkim do ustawodawcy i wyznaczają sposób normo- wania poszczególnych dziedzin życia publicznego. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny do- puścił możliwość powołania w skardze konstytucyjnej jako wzorców kontroli zarówno art. 32 ust. 1 jak i art. 32 ust. 2 Konstytucji, ale tylko wtedy, gdy zostanie wskazane konkretne pod- miotowe prawo, wolność lub obowiązek o charakterze konstytucyjnym, w zakresie który ch zasady wywodzone z art. 32 Konstytucji doznały naruszenia, oraz gdy zostanie określo ny sposób tego naruszenia (zob. postanowienia z: 15 października 2012 r., Ts 179/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 267, 18 października 2016 r., Ts 96/16, OTK ZU nr B/2017, poz. 109). Trybunał Konstytucyjny podkreślał w s woim orzecznictwie, że p rawo do równego traktowa- nia ma bowiem charakter „niejako prawa drugiego sto pnia ( »metaprawa« ), tzn. p rzysługuje ono w związku z konkretnymi normami prawnymi lub innymi działaniami organów władzy publicznej a nie w oderwaniu od nich – niejako » samoistnie « . Je żeli te normy lub działania nie mają odniesienia od konkretnych, określonych w Konstytucji wolności i praw, prawo do równego traktowania nie ma w pełni charakteru prawa konstytucyjnego” (zob. postanowienie pełnego składu TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Z uzasadnienia skargi można wnioskować, że zdaniem skarżącego wskutek obowią- zywania zaskarżonego przepisu uszczerbku doznało jego prawo do ochrony danych osobo- wych, naruszone zostały jego godność oraz prawo do ochrony dóbr osobistych. Skarżący nie sprecyzował jednak, z których przepisów konstytucyjnych wywodzi powyższe prawa (oprócz błędnie wskazanego art. 51 ust. 4 Konstytucji), nie uzasadnił też w żaden sposób ich narusze- nia. Nie ok reślił również, w jaki sposób zasada równości miałaby doznać naruszenia w zakre- sie określonych przez niego praw. Trybunał zauważa, że w odpowiedzi na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyj- nego z 3 kwietnia 2017 r., skarżący ograniczył się do lakonicznej informacji , iż jego zdaniem zaskarżony przepis narusza prawo do równego traktowania wynikające z zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) , oraz powtórzenia zarzutów naruszenia zasady równości, sformułowanych w skardze konstytucyjnej. W z wiązku z tym, że skarżący w przedłożonych Trybunałowi pismach procesowych nie przedstawił naruszonych praw ani nie wskazał s posobu ich naruszenia – należy stwier- dzić, że skarga konstytucyjna nie spełnia warunków określonych w art. 79 Konst ytucji, art. 53 ust. 1 pkt 2 oraz art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK. Jest to samodzielną przesłanką odmowy nada- nia dalszego biegu skardze, ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK). 6. Odnos ząc się do przedmiotu skargi konstytucyjnej, trzeba podkreślić, że ten środek ochrony konstytucyjnej służy eliminowaniu z porządku prawnego przepisów, w treści których istnieje wada skutkująca naruszeniem konstytucyjnych wolności lub praw . Trybunał nie jest nat omiast właściwy do oceny luk w systemie prawa, polski model skargi konstytucyjnej wy- klucza bowiem skargę opartą na zarzucie zaniechania unormowania pewnej kategorii spraw (por. postanowienie z 24 marca 2015 r., Ts 202/14, OTK ZU nr 3/B/2015 r., poz. 268). Tylko w wyjątkowych sytuacjach – w razie dokonania regulacji częściowej o niepełnym charakte- rze, tj. pominięcia ustawodawczego, możliwe jest zakwestionowa nie zakresu tego unormo- wania, w szczególności na tle zasady równości (zob. m.in. wyrok TK z 9 grudnia 2008 r., SK 43/07, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 175). Jak jednak stwierdził Trybunał w postanowieniu z 12 października 2012 r. – „rozpoznawanie zarzutów dotyczących braku regulacji wymaga (…) daleko posuniętego rygoryzmu co do stwierdzenia jakościowej tożsamości (albo przy- najmniej wyraźnego podobieństwa) materii unormowanych w danym przepisie i tych, po zo- stawionych poza jego zakresem (Ts 15/11, OTK ZU nr 2B/2012, poz. 201). OTK ZU B/2018 Ts 46/17 poz. 1 4 N ależy przypomnieć, że uniewinnienie prawomocnym wyrokiem sądu jest skutkiem ujawnienia w trakcie przewodu sądowego istnienia materialnoprawnych przesłanek, w tym niepopełnienia czynu (zgodnie z art. 17 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k.), z wyłączeniem sytuacji, w któ- rych sprawca czynu jest niepoczytalny, kiedy to postę powanie ulega umorzeniu (art. 414 § 1 zd. 2). Jak potwierdza ją doktryna oraz orzecznictwo sądów powszechnych , w procesie kar- nym stan psychiczny oskarżonego ma znaczenie dopiero prz y ustaleniu, że dopuścił się on czynu zabronionego (zob. W. Grzeszczyk, uwaga nr 1 do art. 414 [w:] W. Grzeszczyk, Ko- deks postępowania karnego. Komentarz , Warszawa 2014; wyrok SN z 5 marca 2002 r. – III KKN 329/99, OSNKW 2002, nr 7-8, poz. 53). Podkreślić trzeba, że ż aden przepis prawa nie zw alnia sądu z obowiązku ustalenia, czy oskarżony, który jest niepoczytalny , popełnił zarzucony mu czyn. Musi więc zachodzić zbieżność w czasie dwóch zaszłości: czynu oskar- żonego oraz jego niepoczytalnośc i. W oparciu o treść przedstawionego wyro k u Sądu Apela- cyjnego wydanego w sprawie skarżącego, Trybunał przypomina, ż e przeciwko skarżą cemu toczyły się postępowania w odniesieniu do czynów, któ re popełnił i które były zabronione, ale z uwagi na ograniczoną poczytalność skarżącego – nie były to czyny karalne. Natomiast system gromadzenia i weryfikacji danych osobowych przez Policję, ustanowiony m.in. na mocy przepisów ustawy o Policji, w tym przepisu zaskarżonego, ma na celu umożliwienie organom ścigania przechowywani e danych, które umożliwiają wykrycie sprawcy czynu za- bronionego (co zauważyły również sądy w wyrokach wydanych w sprawie skarżącego ). Za- proponowana przez skarżącego zmiana stanu prawnego ma więc na celu umożliwienie usu- nięcia z rejestrów policyjnych jego danych , jako osoby, która nie podlega karze. Zasadniczy charakter tej zmiany dowodzi, że w istocie zarzut skarżącego skierowany jest przeciwko za- niechaniu ustawodawczemu (brakowi regulacji). Okoliczność ta również przesądza o tym, że wydanie orzeczenia w analizowanej sprawie jest niedopuszczalne, co zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK stanowi podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Na marginesie należy zauważyć, że w wyroku z 12 grudnia 2005 r. (K 32/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 132) Trybunał , uzasadniając konstytucyjność art. 20 ust. 17 o Policji, re- gulującego przechowywanie danych o osobach podejrzanych o popełnienie przestępstw ści- ganych z oskarżenia publicznego po ich prawomocnym uniewinnieniu lub bezwarunkowym umorzeniu postępowania – podkreślił, że nawet „prawomocne uniewinnienie konkretnej oso- by lub bezwarunkowe umorzenie postępowania (…) nie przesądza o tym, że zgromadzone dane nie mogą zawierać informacji przydanych dla realizacji ustawowych zadań Policji wo- bec innych osób”. Trybunał stwierdza tak że, że ze względu na odmowę nadania dalszego biegu rozpa- trywanej skardze konstytucyjnej, rozpoznanie wniosku o wydanie postanowienia tymczaso- wego wstrzymującego wykonanie wyroków: Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjnego staje się bezprzedmiotowe. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.