Ts 148/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 grudnia 2017 r. Pozycja 271 POSTANOWIENIE z dnia 21 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 148/16 * Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak -Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.A. w sprawie zgodności: art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bi eg w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 te j ustawy, z 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi on , że postanowienie sądu okrę- gowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 lipca 2016 r. (data nadania) S.A. (dalej: skarżąca) sformułowała dwa zarzuty. Po pierwsze, że art. 110 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.; dalej: prawo o notariacie) w zakresie, w jakim „nie reguluje w sposób precyzyjny przesłanek roz- strzygnięcia sprawy w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym n iż strony tego aktu lub osoby, d la których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a tak- że ich następcy prawni”, tj. osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 prawa o notariacie, * Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2017 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisar- ską. OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 2 jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Po dr ugie, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim „wyłącza dopuszczalność zaskarżenia (…) posta- nowienia sądu okręgowego w przedmiocie wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym n iż strony tego aktu lub osoby , dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcy prawni” , jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 4 5 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Postanowie- niem z kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. zob owiązał notariusza B. O. z Kancelarii Nota- rialnej w K. do wydania wnioskodawcy – sp. z o.o., sp.k. w W. – wypisu aktu notarialnego z września 2012 r. Z kolei postanowieniem z kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. odmówił sporządzenia uzasadnienia tego or zeczenia, ze względu na jego niezaskarżalność. Skarżąca twierdzi, że art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa przesłanek wydania wypisu aktu notarialnego osobom innym niż wskazane w art. 110 § 1 tej ustawy „nie spełnia (…) podstawowych wymagań sprawiedliwości proceduralnej”, a przez to narusza prawo do sądu, oraz zasadę pewności prawa (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konsty- tucji). Jak bowiem podkreśliła , „jednostka nie jest w stanie przewidzieć, w jakich sytuacjach wypis aktu notari alnego, który może zawierać informacje wrażliwe dla danego podmiotu, których podmiot ten nie chce ujawniać nieoznaczonym osobom, a w przypadku osób fizycz- nych także podlegające ochronie dane osobowe, zostanie na podstawie niezaskarżalnego po- stanowienia sądu wydany osobie trzeciej”. O przesłankach rozstrzygnięcia strona dowiaduje się więc jedynie z ustnych motywów uzasadnienia. Naruszenie swych konstytucyjnych praw, w sposób przedstawiony wyżej, skarżąca wiąże z prawomocnym postanowieniem Sądu Okrę- gowego w K. z kwietnia 2016 r. Zakwestionowany w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia powyższego postan owienia, narusza natomiast prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zaskarżanie orzeczeń i decyzji wy- danych w pierwszej instancji, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji). Orzeczeniem, w którym – zdaniem skarżącej w sposób ostatecz- ny rozstrzygnięto o tych pr awach – jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z kwietnia 2016 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 lipca 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi 3 sierpnia 2016 r.) pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. do wyjaśnienia, jakie wolności lu b prawa s karżącej (wyrażone w postanowieniach Konstytucji wskazanych w petitum wniesionej do Trybunału skargi kon- stytucyjnej) – i w jaki sposób – zostały naru s zone przez zakwestionowany w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresach określonych w skardze. Pełnomocnik skarżącej został także zobowiązany do wyjaśnienia, czy na postanowienie Sądu Okręgowego w K . z kwietnia 2016 r. skarżąca wniosła zażalenie, a także doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do spo- rządzenia i wniesienia skargi oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybuna- łem. W piśmie procesowym złożonym w Trybunale 10 sierpnia 2016 r. (data nadania) peł- nomocnik skarżącej odniósł się do zarządzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 3 (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane skargą skarżącego ni e zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wej- ścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu roz- poznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Try- bunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK. 3. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna w zakresie badania zgodności z Konsty- tucją art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek do wyda- nia wypisu akt u notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy, spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 3.1. Skargę konstytucyjną sporządził adwokat, który przedłożył pełnomo cnictwo szczególne do sporządzenia tego środka prawnego . 3 .2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w K . z kwietnia 2016 r. jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 3.3. S karżąca dochowała trzymiesięcznego terminu do wniesieni a skargi zastrzeżone- go w art. 77 ust. 1 ustawy o TK. Postanowienie Sądu Okręgowego w K. , w którym sąd ten zobowiązał notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie niewskazanej w art. 110 § 1 prawa o notariacie zostało bowiem wydane w kwietniu 2016 r., a skarga została złożona 11 lipca 2016 r. 3 .4. Zakwestionowanemu w skardze art. 110 § 2 prawa o notariacie – w zakresie, w jakim nie określa on przesłanek do wydania wypisu aktu notarialne go osobie niewskazanej w art. 110 § 1 tej ustawy – skarżąca zarzuciła naruszenie prawa do sądu oraz zasady pewności prawa (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji). 3 .5. W ocenie Trybunału skarżąca prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazała, jakie przysługujące jej konstytucyjne prawa i w jaki spo- sób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), a także należycie uzasadniła sformuł owane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). 3 .6. Skoro złożona skarga w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim nie określa przesłanek do wydania wypisu aktu notarialnego osobie niewskazanej w art. 110 § 1 tej ustawy spełnia wymagania przewid ziane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie o TK, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK, t o zasadne było nadanie jej dalszego biegu. 4. Skarga konstytucyjna w zakresie w jakim, przedmiotem zaskarżenia jest art. 110 § prawa o notariacie w zakresie, w jakim stanowi, że postanowienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wydania wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 4 w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu, nie spełnia wymogów formalny ch, co przesądza o konieczności odmowy nadania jej dalszego biegu. 4.1. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 2 pkt 1 ustawy o TK, obowiąz- kiem skarżącego jest dołączenie do skargi orzeczenia wydanego na podstawie zakwestiono- wanych w skardze przepisów i prowadzącego do niedozwolonej ingerencji w sferę konstytu- cyjnie chronionych praw podmiotowych, których naruszenie zarzuca skarżący. Niespełnienie tego warunku, podobnie jak oczywista bezzasadność skargi, skutkuje odmową nadania skar- dze konstytucyjnej dalszego biegu. 4. 2. Skarżąca zakwestionowała art. 110 § 2 prawa o notariacie w brzmieniu: „Za zgo- dą stron lub na podstawie prawomocnego postanowienia sądu wojewódzkiego [obecnie okrę- gowego], w którego okręgu znajduje się kancelaria notariusza, wypis aktu notarialnego może być wydany także innym osobom. Sąd orzeka w tym przedmiocie w trybie postępowania nie- procesowego, po wysłuchaniu stron aktu notarialnego, jeżeli stawią się na wezwanie. Posta- nowienie sądu wojewódzkiego [obecnie okręgowego] nie podlega zaskarżeniu”. 4. 3. Skarżąca poddała ten przepis kontroli Trybunału w zakresie, w jakim „wyłącza [on] dopuszczalność zaskarżenia (…) postanowienia sądu okręgowego w przedmiocie wyda- nia wypisu aktu notarialnego osobom innym n iż strony tego aktu lub o soby , dla których za- strzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcy prawni”. Zdaniem skarżą- cej art. 110 § 2 prawa o notariacie, we wskazanym zakresie, bez żadnego uzasadnienia naru- sza prawo do sądu, prawo do zaskarżania decyzji i orzeczeń w ydanych w pierwszej instancji, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz demokratycznego państwa prawnego. Orzeczeniem, w którym sąd orzekł o tych prawach, jest – jak wskazała w skardze (s. 3) – po- stanowienie Sądu Okręgowego w K . z kwietnia 2016 r. 4. 4. Trybunał zauważa, że orzeczenie to dotyczy odmowy sporządzen ia uzasadnienia postanowienia z kwietnia 2016 r., tj. orzeczenia, w którym Sąd Okręgowy w K. zobowiązał notariusza do wydania wnioskodawcy wypisu aktu notarialnego, którego stroną była skarżąca. Sąd nie rozpatrywał zażalenia na to postanowienie (takiego skarżąca nie złożyła), jego wywo- dy dotyczące tego, czy skarżącej przysługiwał taki środek zaskarżenia, prowadzone były wy- łącznie w kontekście istnienia obowiązku sporządzenia uzasadnienia. Innymi słowy, orzecze- nie, które skarżąca wskazuje jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (tj. wy- kluczające zażalenie od postanowienia z kwietnia 2016 r.), nie dotyczyło środka zaskarżenia, lecz uzasadnienia postanowienia wydanego na rozpra wie. Choć kwestie te są ze sobą powią- zane, to jednak orzeczenie to nie spełnia przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 11 września 2015 r., sprawa Ts 130/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 705). Jak wielokrotnie wskazywał w sw oim orzecznictwie Trybunał, konstrukcja skargi kon- stytucyjnej przyjęta w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie o TK wymaga uzyskania przez skarżącego ostatecznego orzeczenia opartego na zaskarżonym przepisie, którego wyda- nie doprowadziło do aktualizacji (konkretyzacji) naruszenia przysługujących mu konstytucyj- nych wolności lub praw. Oznacza to, że w wypadku kwestionowania zgodności z Konstytucją unormowania wyłączającego możliwość zaskarżenia danego rozstrzygnięcia sądu lub innego organu konieczne jest uzyskanie orzeczenia o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy prawa środka odwoławczego. Dopiero z takim rozstrzygnięciem można bowiem wiązać naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia (zo b. postanowienie TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). OTK ZU B/2017 Ts 148/16 poz. 271 5 4.5. Skoro skarżąca nie przedstawiła rozstrzygnięcia, w którym sąd, na podstawie za- skarżonego przepisu, orzekł ostatecznie o prawach skarżącej określonych w art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konsty tucji, to wniesiona skarga nie speł- nia podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wydanie merytorycz- nego orzeczenia jest więc w tym zakresie niedopuszczalne. 4.6. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 110 § 2 prawa o notariacie w zakresie, w jakim stanowi on, że postanowienie sądu okręgowego zobowiązujące notariusza do wyda- nia wypisu aktu notarialnego osobie innej niż wskazana w art. 110 § 1 tej ustawy nie podlega zaskarżeniu . 5 . Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 394 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) na postanowienie o odmowie uzasadnienia postanowienia przysługuje za- żalenie, którego, jak wynika z analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach skargi, skarżąca nie złożyła. Jeśliby więc przyjąć za skarżącą, że orzeczeniem, o którym mo- wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Okręgowego w K . z kwietnia 2016 r., to skardze należałoby odmówić nadania dalsz ego biegu z powodu niewyczerpania drogi prawnej, o której mowa w art . 77 ust. 1 ustawy o TK. W zw iązku z tym Trybunał postanowił jak na wstępie.