Ts 8/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 lipca 2018 r. Pozycja 115 POSTANOWIENIE z dnia 6 czerwca 2017 r. * Sygn. akt Ts 8/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.G. w sprawie zgodności: 1) art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.) z art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 12 stycznia 2017 r. (data nadania) M.G. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) w zakresie, w jakim „dopuszcza, przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 tej ustawy, dla osoby, która miała wcześniej ustalone prawo do emerytury częściowej, obniżenie kwoty składek na ubez- pieczenie emerytalne i kapitału początkowego wyliczonych na potrzeby określenia wysokości emerytury częściowej” jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, a także, że art. art. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim „wyłącza, przy ustalaniu wysokości emerytury w miesiącu przeprowadzania waloryzacji rocznej składek na ubezpie- czenie emerytalne zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego, kwartalną waloryzację tych składek za okres od dnia 1 stycznia roku, w którym przeprowadza się waloryzacje roczną do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty emerytury” jest niezgodny z art. 2 w zwią zku z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. * Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2018 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską. OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 115 2 We wniosku z 19 lutego 2014 r. skarżący zażądał od Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych Oddział w T . (dalej: ZUS w T., organ emerytalny) ustalenia prawa do emerytury czę- ściowej. W decyzji z 12 marca 2014 r. ZUS w T. przyznał skarżącemu emeryturę częściową od 1 lutego 2014 r. Z kolei w decyzji z 23 czerwca 2014 r. organ emerytalny, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z 11 czerwca 2014 r., przyznał mu emeryturę od 1 czerwca 2014 r., tj. od osiągniecia wieku emerytalnego. W decyzji tej wskazał, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględ- nieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Podsta- wa obliczenia emerytury podlega pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubez- pieczenie zdrowotne. Emer ytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. Wyrokiem z 14 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w T. – IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego od decyzji ZUS w T. z 23 czerwca 2014 r. Z kolei wyrokiem z 12 września 20016 r. Sąd Apelacyjny – III Wy- dział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G . oddalił apelację. Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 25 ust. 1a ustawy emerytalnej narusza zasadę praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji), gdyż „pozwala na pozbawienie osób, którym została przyznana emerytura częściowa, nabytego przez nich prawa do kapitału składkowego i początkowego (ustalonego na potrzeby obliczenia tego ś wiadczenia) – i to nie tylko w wymiarze prawnym, ale i praktycznym”. Sprawa, w związku z którą skarżący wystą- pił do Trybunału dowodzi tego, że „przy zamianie emerytury częściowej na emeryturę, o któ- rej mowa w art. 24 ustawy emerytalnej, dochodzi do nieuzasadnionego zaniżenie podstawy obliczenia tej drugiej”. Skarżący podkreślił przy tym, że ograniczenie praw nabytych nie jest „w żaden sposób rekompensowane ubezpieczonemu. Ustawa emerytalna nie przewiduje bo- wiem żadnego mechanizmu, który pozwalałby dostosować zawyżoną wysokość pobranych emerytur częściowych (zawyżonych potrąceń) do niższej podstawy wylicze nia emerytury pełnej. Innymi sło wy, ustawodawca, ograniczając prawa nabyte , nie wprowadził za nie re- kompensaty. Z kolei a rt. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej narusza za- sady: równości, niedyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a także demokra tycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), ponieważ „zarówno w aspekcie prawnym, jak i czysto prak tycznym różnicuje (…) sytuację ubezpieczonych charakteryzujących się tą samą cechą istotną”. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, w związku z którą została wniesiona skar- ga, „osoby przechodzące na emeryturę w drugim kwartale roku są (…) traktowane różni e, w zależności od miesiąca złożenia wniosku o wypłatę emerytury. W przypadku osób, które złożą taki wniosek w miesiącu kwietniu i maju zostanie zastos owana waloryzacja kwartalna ich składek, zaś w przypadku osób, które złożą taki wniosek w miesiącu czerwc u taka walo- ryzacja będzie wyłączona. Taka praktyka waloryzacyjna prowadzi do niedopuszczalnego zróżnicowania sposobu ustalenia wysokości emerytury w trakcie drugiego kwartału ( ustalenia wysokości emerytury w kwietniu i maju przy waloryzacji kwartalnej, a w czerwcu przy walo- ryzacji rocznej), co niewątpliwie narusza zasadę równego traktowania wszystkich ubezpie- czonych”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna p odlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być prz edmio- OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 115 3 tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta- wy o TK. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że warunkiem złożenia skargi jest nie każde naruszenie Konstytucji, ale tylko takie, które dotyczy wyrażonych w niej norm regulujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. Z tego względu, w skardze konstytucyjnej trzeba wskazać konkretną osobę, której wolności lub prawa naruszono, przed- stawić oznaczone (poręczone, zapewnione, gwara ntowane, chronione) w Konstytucji wolno- ści lub prawa, które naruszono, oraz określić sposób tego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). 3. W sprawie będącej przedmiotem wstępnego rozpoznania skarżący żąda zbadania zgodności zakwestionowanych przepisów z art. 2 i art. 32 Konstytucji. 3.1. Trybunał o charakterze norm określonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji wypowia- dał się wielokrotnie, w tym najpełniej w postanowieniach z 12 grudnia 2000 r. i 23 stycznia 2002 r. (Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 59 i 60) oraz 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). 3.2. W sprawie o sygn. Ts 105/00 Trybunał, zbadawszy dopuszczalność dochodzenia w trybie skargi ochrony zasad określonych w art. 2 Konstytucji, wskazał przede wszystkim na konieczność precyzyjnego określenia wolności lub prawa podmiotowego, wyinterpretowa- nych z przepisu, którego naruszenie ma uzasadnić legitymację do wniesienia skargi konstytu- cyjnej. Trybunał podkreślił przy tym, że chodzi tu o prawa lub wolności przyjmujące norma- tywną postać praw podmiotowych. To znaczy o prawa , których adresatem jest obywatel (lub inny podmiot prawa), które kształtują jego sytuację prawną i dają mu możliwość wyboru za- chowania się, tj. spełnienia lub niespełnienia normy prawnej. Podstawą do wniesienia skargi nie jest powołanie się przez skarżącego na naruszenie norm prawnych wynikających z art. 2 Konstytucji. Ze względu na swój przedmiotowy charakter są one bowiem adresowane przede wszystkim do ustawodawcy i wyznaczają sposób unormowania poszczególnych dziedzin ży- cia publicznego. Odwołanie się do zasady ochrony praw słusznie naby tych może mieć zna- czenie tylko wtedy, gdy skarżący wskaże równocześnie wolność lub prawo podmiotowe, któ- re mają swoje źródło w przepisie Konstytucji i zostały ograniczone na skutek naruszenia po- wyższej zasady (zob. także postanowienia TK z 19 grudnia 2001 r., SK 8/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 272 oraz 26 czerwca 2002 r., SK 1/02, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 53). 3.3. Natomiast w sprawie o sygn. SK 10/01 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: „art. 32 Konstytucji wyraża przede wszystkim zasadę ogólną, i dlatego win ien być w pierw- szej kolejności odnoszony do konkretnych przepisów Konstytucji, nawet jeżeli konstytucyjna regulacja danego prawa jest niepełna i wymaga konkretyzacji ustawowej. W takim zakresie wyznacza on także konstytucyjne prawo do równego traktowania. Mamy tu do czynienia z sytuacją »współstosowania« dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko z prawem do równego traktowania, ale ze skonkretyzowanym prawem do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych. W skardze konstytucyjnej należy powołać oba przepisy Konstytucji, dopiero one wyznaczają bowiem konstytucyjny status jednostki, który przez re- gulację ustawową lub podustawową został naruszony. Natomiast gdy chodzi o uprawnienia określone w innych niż Konstytucja aktach normatywnyc h – jeśli treść konkretnego prawa OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 115 4 ustala się wyłącznie na ich podstawie – art. 32 Konstytucji stanowi zasadę systemu prawa, a nie wolność lub prawo o charakterze konstytucyjnym”. 3.4. Wskazane postanowienia (SK 10/01 i Ts 105/00) są orzeczeniami pełnego składu Trybunału. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e uotp TK w yrażają one pogląd prawny, którym są związane pozostałe składy orzekające, kształtują zatem orzecznictwo Trybunału w spra- wach zainicjowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej. (zob. postanowienia TK z: 28 sier- pnia 2002 r., Ts 57/02, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 285; 20 lipca 2004 r., Ts 62/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 301; 27 czerwca 2007 r., Ts 80/07, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 250). 3.5. Skarżący zarzucił niezgodność art. 25 ust 1a ustawy emerytalnej wyłącznie z art. 2 Konstytucji, a także niezgodność art. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 tylko z art. 2 i art. 32 ustawy zasadniczej. Trybunał stwierdza zatem, że nie wskazał on naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. Analizowana skarga nie spełnia zatem warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytu- cji, doprecyzowanego w art. art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, a w konsekwencji wydanie me- rytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne. Wskazana okoliczność – jest zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie- nia.