Ts 68/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 czerwca 2020 r. Pozycja 181 POSTANOWIENIE z dnia 11 maja 2017 r. Sygn. akt Ts 68/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.W. prowadzą- cego działalność gospodarcz ą pod firmą A.W. w sprawie zgodności: 1) art. 207 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) z art. 2 Konstytucji Rzeczy pospolitej Polskiej, 2) art. 194 i art. 227 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- sk iej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 marca 2017 r. (data nad ania) A.W. prowadzący działalność gospodarczą pod f irmą A.W. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 207 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie , w jakim „nie przewiduje obowiązku, a jedynie możliwość odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części w przypadkach szczególnie uzasadnionych, w szczególności w sytuacji braku przyczynienia się strony obciążonej kosztam i do wydania wadliwego wyroku przez sąd I instancji”, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, natomiast art. 194 i art. 227 p.p.s.a. w zakresie, w jakim nie przewidują „możliwości zaskarżenia orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego wydanego przez Nacze lny Sąd Administracyj- ny”, są niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale Konstytucyjnym w związku z na- stępującą sprawą. W decyzji z 18 czerwca 2015 r. (nr […] ), utrzymanej w mocy decyzją z 20 sierpni a 2015 r. (nr […] ), Zarząd Województwa M. zobowiązał skarżącego do zwrotu otrzymanego dofinansowania w łącznej kwocie 612 708, 41 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, w tym 520 802,15 zł ze środków europe jskich oraz 91 906, 26 zł ze środków budżetu państwa. Na te rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę do OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 2 Wojewódzkiego S ądu Administracyjnego w K. ( dalej: WSA w K. ). Wyrokiem z 29 stycznia 20 16 r. (sygn. akt […]) WSA w K. uchylił obie decyzje oraz zasądził o d Z arządu Wojewódz- twa M. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 13 344,00 zł. Wyrokiem z 8 listo- pada 2016 r. (sygn. akt […] ) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Z arządu Województwa M., uchylił wyrok WSA w K . z 29 stycznia 2016 r. i sprawę przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania. W orzeczeniu tym NSA zasądził od skarżącego na rzecz Z arządu Województwa M. 13 864,00 zł tytułem kosztów postępowa- nia kasacyjnego. Rozstrzygnięcie to (w zakresie kosztów postę powa nia), wskazane przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, wraz z uza- sadnieniem, zostało mu doręczone 19 grudnia 2016 r. Zdaniem skarżącego zakwestionowany w skardze art. 207 p.p.s.a. narusza wyrażone w art. 2 K onstytucji zasady: sprawiedliwości, bezpieczeństwa prawnego oraz prawidłowej legislacji, gdyż pozwala sądowi na swobodną i uznaniową ocenę, czy w rozpatrywanej przez niego sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia kosz- tów postępowania kasacyjnego. Skarżący, powoławszy się na orzecznictwo NSA dowodzi, że w sytuacji, gdy – tak jak w sprawie, w związku z którą wniósł skargę do Trybunału – uwzględnienie skargi kasacyjnej następuje na skutek wadliwego uzasadnienia sporządzonego przez s ąd pierwszej instancji, zasadne jest odstąpienie od obciążenia strony kosztami postę- powania kasacyjnego. Dlatego też – jak podkreślił – w takich sytuacjach przepisy p.p.s.a. „powinny wykluczać możliwość zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Z kolei art. 194 i art. 227 p.p.s.a., p rzez to, że nie przewidują instancyjnej kontroli orzeczenia o kosz- tach postępowania kasacyjnego naruszają prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy oraz zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co nas tępuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez p rawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 usta- wy o TK. 2. Skarżący zakwestionował art. 207 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu: „ W przypadkach szcze- gólnie uzasadnionych sąd może odstąpić od z asądzenia zwrotu kosztów postępowania kasa- cyjnego w całości lub w części”. Jak twierdzi skarżący przepis ten narusza wyrażone w art. 2 Konstytucji zasady: sprawiedliwości, bezpieczeństwa prawnego oraz prawidłowej legislacji. 3. Trybunał zwraca uwagę na to , że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytu- cyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że war unkiem złożenia skargi jest nie każde naruszenie Konstytucji, ale tylko ta kie, które dotyczy wyrażo nych w niej norm regulujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. Z tego względu, w skardze konstytucyjnej trzeba wskazać konkretną osobę, któ- rej wolności lub prawa naruszono, przedstawić oznaczone (poręczone, zapewnione, gwaran- towane, chronione) w Konstytucji wolności lub prawa, które naruszono, oraz określić sposób tego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 3 3.1. Trybunał przypomina, że art. 2 Konstytucji zasadniczo nie może stanowić samo- istnej podstawy kontroli w trybie skargowym (zob. po stanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Jak wielokrotnie podnoszo- no w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, art. 2 ustawy zasadniczej wyznacza jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. wyroki TK z : 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Trybunał podkreśla, że o dopuszczalności stosowania art. 2 Konstytucji jako samo- istnej podstawy indywidualnej kontroli konstytucyjności prawa nie może przesądzać okolicz- ność, że przepis ten może być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kon- troli generalnej (abstrakcyjnej). W tym os tatnim przypadku ocena ta nie jest bowiem uwarun- kowana istnieniem praw podmiotowych konkretnego podmiotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy publicznej niekonstytucyjnego przepisu (zob. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., Ts 75/08, OTK ZU nr 2/ B/2009, poz. 126). 3.2. Skarżący zarzucił niezgodność art. 207 § 2 p.p.s.a. tylko z art. 2 Konstytucji. Try- bunał stwierdza zatem, że nie wskazał on naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. 3.3. Analizowana skarga nie spełnia więc podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, a w konsekwencji wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne. Wskazana okoliczność – je st zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w za - kresie, w jakim skarżący zarzuca, że art. 207 § 2 p.p.s.a. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. 4. Skarżący zakwestionował także art. 194 i art. 227 p.p.s.a. Przepisy te, m.in. określa- ją postanowienia i zarządzenia, na które przysługuje zażalenie. Zdaniem skarżącego są one niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji . 4.1. Trybu nał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego alb o o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedmiotem skargi może być zatem tylko ten przepis, który był normatywną podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. 4.2. Trybunał stwierdza, że powyższe przepisy nie były postawą orzeczenia, w związku z którym skarżący łączy naruszenie swych praw, tj. wyroku NSA z 8 listopada 2016 r. (sygn. akt […] ). Rozstrzygnięciem tym, NSA uwzględniwszy skargę kasacyjną, orzekł o kosztach postępow ania kasacyjnego. Oczywiste jest więc to, że podstawą orzekania sądu w sprawie skarżącego nie mogły być zaskarżone przepisy. Określają one bowiem postanowienia i zarzą- dzenia, na które przysługuje zażalenie. W związku z tym należy stwierdzić, że nawet jeśli według skarżącego art. 194 i art. 227 p.p.s.a. uniemożliwiają mu wniesienie środka odwoław- czego, to wynika to jedynie z brzmienia tych przepisów i nie jest poparte treścią orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne. Trybunał przypomina, że w swoich j udykatach wska- zywał już, że „w przypadku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis przewidują- cy, że w danym przypadku środek odwoławczy nie przysługuje, należy mimo to wnieść śro- dek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w oparciu o normę prawną, która wyłą- OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 4 cza możliwość zaskarżenia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego)” ( zob. postanowienie TK z 21 czerwca 2010 r., Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454; por. także postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., S K 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). 4.3. S karżący nie wniósł zażalenia na rozstrzygniecie o kosztach, nie uzyskał więc orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów. Rozpatrywana skarga nie speł- nia zatem pod stawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowa- nego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, wydanie merytorycznego orzeczenia jest więc niedo- puszczalne. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalsze- go biegu w zakresie, w jakim skarżący zarzuca, że art. 194 i art. 227 p.p.s.a. są niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji . 5. Niezależnie od powy ższego Trybunał zwraca uwagę na wyrok z 15 listopada 2016 r. (SK 46/15, OTK ZU nr 1/A/2016, poz. 87) , w którym Trybunał orzekł, że art. 194 § 1 w związku z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskar- żenia orzeczenia o kosztach postępowania wydanego po raz pierwszy przez NSA, jest zgodny z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził m.in., że „ niemożność zaskarżenia orzeczenia o kosztach postępowania wydanego przez te n sąd po raz pierwszy nie narusza konstytucyjnego standardu. Rozwiązanie to jest wyrazem koniecz- nego kompromisu między potrzebą ograniczenia dostępu do najwyższej instancji sądownic- twa administracyjnego a prawem jednostki do rozpoznania sprawy. Zdaniem Try bunału, nie można oczekiwać, by NSA − oprócz nadzoru judykacyjnego nad wojewódzkimi sądami ad- ministracyjnymi oraz działalności zmierzającej do ujednolicenia praktyki stosowania prawa − angażował się w weryfikację już rozstrzygniętych spraw incydentalnych, w istocie rzeczy − technic znych i, co wymaga szczególnego podkreślenia, nierozerwalnie powiązanyc h z nie- podlegającym zaskarżeniu orzeczeniem wydanym w sprawie głównej . Przeciwny pogląd był- by nie do pogodzenia z podstawowymi kompetencjami NSA, których rea lizacja warunkuje bezpieczeństwo obrotu prawnego i pewność prawa, a także z przyjętym dwuinstancyjnym modelem postępowania sądowoadministracyjnego”. W tym stanie rzeczy Trybunał także stwierdza, że wydanie merytorycznego orzecze- nia jest zbędne. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego bie- gu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 194 p.p.s.a. W związku z tym Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie- nia.