Tw 24/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 listopada 2020 r. Pozycja 360 POSTANOWIENIE z dnia 20 kwietnia 2017 r. Sygn. akt Tw 24/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Naczelnej Rady Lekarskiej o zbadanie zgodności: art. 40 ust. 3 i 3a us taw y z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2017 r. poz. 125 ) oraz art. 14 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listo- pada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186, ze zm.) z art. 30, art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i pod- stawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 l istopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. UZASADNIENI E W dniu 28 października 2016 r. wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego wniosek Na- czelnej Rady Lekarskiej (dalej: wnioskodawca ) o zbadanie zgodności art. 40 ust. 3 i 3a usta- wy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza den tysty (Dz. U. z 2017 r. poz. 125 ; dalej: u. z.l.l. d.) oraz art. 14 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186, ze zm.; dalej: u .p.p.) z art. 30, art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja). W zarządzeniu z 23 listopada 20 16 r. sędzia TK wezwał wnioskodawcę do usunięcia, w terminie 7 dni od daty doręc zenia zarządzenia, braków formalnych wniosku przez: po pierwsze, szczegółowe uzasadnienie, w jaki sposób zakwestionowane przepisy naruszają art. 30, art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 8 ust. 1 Konwencji – w odniesieniu do cz łonków samorzą du lekarskiego, po drugie, doręczenie wyciągu z protokołu posiedzenia Naczelnej Rady Lekarskiej, na którym p odjęto uchwałę nr 17/16/VII z 2 września 2016 r. w spr awie wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego – wraz z 4 kopiami. OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 360 2 Jeszcze przed do ręczeniem wnioskodawcy wezwania do uzupełnienia braków nadesłał on protokół z posiedz enia Naczelnej Rady Lekarskiej, które odbyło się 2 września 2016 r. (wraz z 4 kopiami) . W piśmie z 5 grudnia 2016 r. , wniesionym w odpowiedzi na zarządzenie sędziego TK , wnioskodawca przedstawił cechy zawodu zaufania publicznego. Podkreślił, że zarzuty zostały sformułowane w int eresie środowiska lekarskiego i w związku z tym wnioskodawca miał legitymację d o złożenia rozpatrywanego wniosku. Zarzu t naruszenia prawa jednos tki do de- cydowania o zakresie udostępnienia innym informacji o sobie został postawiony przez wnio- skodawcę , ponieważ „z jednej stron y to właśnie lekarzy i lekarzy dentystów kwestionowane przepisy obligują do naruszania prywatności pacjentów oraz ich woli, a z drugiej strony skut- ki tych regulacji, w postaci istotnego osłabienia ochrony tajemnicy lekarskiej w znaczny spo- sób utrudniają lekarzom i lekarzom dentystom należyte wykonywanie ich zawodów”. Zda- niem wnioskodawcy zakwestionowane przepisy mogą powodować u pacjentów uzasadnioną obawę, że po ich śmierci dojdzie – wbrew ich woli – do udostępnienia informacji objętych tajemnicą lekarską , co będzie skłaniać pacjentów do zatajenia przed l ekarzem informacji mo- gących mieć znaczenie w procesie leczenia. Według wnio skodawcy może to doprowadzić do naruszenia więzi łączącej lekarza z pacjentem , lekarz zaś – jak podkreśla wnioskodawca – nie m oże leczyć, jeśli pacjent nie darzy go zaufaniem. Wnioskodawca o dwołał się równie ż do sprawy K 41/05, w której w odniesieniu do pr zedstawicieli zawodu radców prawnych Trybu- nał stwierdził , że tajemnica zawodowa stanowi warunek konieczny wykonywania tego zawo- du . W związku z tym Trybunał uznał, że regulacje prawne dotyczące zakresu spraw objętych tą tajemnicą oraz warunki jej uchylania pozos tają w bezpośrednim związku z interesem tej grupy zawodowej, na której ciąży obowiązek jej dochowania . Wnioskodawca podkreślił, że tak jest również w przypadku rozpatrywanego wniosku. K westionowane przepisy dotyczą jednej z najważniejszych zasad wykon ywania zaw odów lekarza i lekarza dentysty. W jego ocenie „należyte ukształtowanie normatywne zasad wykonywania zawodów lekarza i lekarza d entysty oraz obowiązków osób te zawody wykonujących w stosunku do pacjentów leży w interesie samorządu zawodowego leka rzy i lekarzy dentystów”. W edług wnioskodawcy nie można twierdzić , że „ istnienie w przedmiotowym postę powaniu interesu publicznego w roz- poznaniu podniesionych we wniosku zarzutów niekonstytucyjności, wyłącza interes samor zą- du lekarskiego działającego w imi eniu i na rzecz lekarzy i lekarzy dentystów”. Zdaniem wnioskodawcy kwestionowane przepisy obligują lekarzy do naruszania prawa do prywatności i godności swoich pacjentów, a w związku z tym „w sposób niepodważalny dotyczą wyko- nywania zawodów lekarza i lek ar za dentysty oraz związanych z tym obciążeń” . Jak zazn a czył wnioskodawca , „wniosek został złożony w celu przywrócenia tym osobom możliwości wy- konywania ich zawodów w sposób zapewniający poszanowanie praw pacjentów oraz bez nie- uzasadnionego ważnym interesem publicznym obowiązku występowania przeciwko tym pra- wom”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza- jące ust awę o organizacji i trybie postę powania przed Trybunałem Kons tytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę powania przed Tryb unałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postęp owanie zainicjowane rozpatrywanym wnioskiem nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstęp ne, ja k i merytoryczne rozpoznanie tego wniosku określają przepisy ustawy o TK. OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 360 3 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK wnioski przedstawiane przez ogólnokrajowe władze organizacji zawodowych podlegają wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym. W postępowaniu tym Trybunał Konstytucyjny w składzie jednego sędziego bada, czy wniosek odpo wiada przewidzianym przez prawo wymogom (art. 47 ust. 1 i 2 oraz art. 48 ustawy o TK) i czy nie jest oczyw iście bezzasadny (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK ). Ponad- to, wstępne rozpoznanie zapobiega nadaniu biegu wnioskowi w sytuacji, gdy postępowanie wszczęte przed Trybunałem Konstytucyjnym podlegałoby umorzeniu z powodu zbędności lub niedopuszcza lności wydania orzeczenia (art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustaw y o TK), a tak że gdy akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia (art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK). Wst ępne rozpoznanie służy bowiem wyelimi- nowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być prze dmiotem merytorycznego rozstrzygania . 3. Podmiot o ograniczonej rzeczowo legitymacji wnioskowej, który występuje do Try- bunału Konstytucyjnego o zbadanie hierarchicznej zgodności norm prawnych, ma obowiązek wykazać, że posiada zdolność wnioskową, konieczną do wszczęcia postępowania przed Try- bunałem. Musi zatem udowodnić, że jest jednym z podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt 3 - 5 Konstytucji, a ponadto uzasadnić, że kwestionowany akt normatywny (lub jego część) dotyczy spraw objętych jego zakresem dzi ałania (art. 191 ust. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny przypomina, że zrzeszenia przedstawicieli określonego zawodu (np. zaufania publicznego) mogą domagać się kontroli wyłącznie tych aktów normatywnych, które są bez- pośrednio związane z wykonywaniem danej profesji (art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału z ograniczonej legitymacji wniosko- wej wynika nie tylko wymóg, by kwestionowane przepisy dotyczyły spraw objętych zakre- sem działania podmiotu legi tymowanego do złożenia wniosku, lecz także wymóg, by wska- zane we wniosku wzorce kontroli dotyczyły spraw objętych zak resem działania wnioskodaw- cy. W związku z powyższym podmiot o ograniczonej rzeczowo zdolności wnioskowej nie może dowolnie wskazywać wzorcó w kontroli zaskarżonego przepisu (zob. postanowienia TK z dnia 9 maja 2014 r. i 9 lipca 2014 r., OTK ZU nr IIB/2014, Tw 13/13, poz. 680 i 681 ). Może się zatem zdarzyć, że mimo iż na gruncie art. 191 ust. 2 Konstytucji pewien podmiot może kwestionować jakiś przepis w jednej sprawie (z punktu widzen ia jednego wzorca kontroli), to przywołanie innego wzorca kontroli wobec tego samego przedmiotu zaskarżenia nie leży w ramach jego legitymacji do występowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. 4. Jako wzorce kontro li wnioskodawca wskazał art. 30, art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 8 ust. 1 Konwencji. Naruszenie godności uzasadnił we wniosku tym, że „pozbawienie prawa człowieka do decydowania o sobie, wyrażającego się w realiach niniej- szej sprawy w prawie do decydowania o udzieleniu komukolwiek informacji objętych tajem- nicą lekarską, stanowi odarcie człowieka z wrodzonej godności ”. Stwierdził również, że „ustawodawc a złamał konstytucyjne prawo do prywatności, odbierając choremu prawo do decydowania o tym, kto będzie po jego śmierci uprawniony do dostępu do informacji doty- czących jego sfery prywatnej i intymnej”. Według wnioskodawcy zakwestionowane regulacje ingerują w dwie sfery: „godności człowieka i prawa do prywatności w stosunku do pacjentów i obo wiązków lekarzy związanych z wykonywaniem zawodu”. W piśmie z 5 grudnia 2016 r. wnioskoda wca skupił się na wykazaniu, że zakwestionowane przepisy dotyczyły zakresu jego działania. 5. Trybunał stwierdza, że podane we wniosku wzorce kontroli konstytucyjnoś ci nie dotyczą zasad wykonywania zawodu zaufania publicznego, jak im są zawód lekarza lub leka- rza dentysty. Wzorce te mają na celu ochronę interesów wszystkich obywateli, niezależnie od OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 360 4 tego, jaki zawód wykonują. Ich przywołanie zmierza zatem do realizacji celów ogólnospo- łecznych i wykracza poza zakres działania wnioskodawcy. 6 . Powyższe znajduje potwierdzenie w przywołanej przez wnioskodawcę sprawie K 41/05 , w której wzorcami kontroli były: art. 49 w zw. z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 42 Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał postanowieniem z dnia 7 września 2005 r. (Tw 31/05, OTK ZU nr 5/B/2005, poz. 184) odmówił nadania wnioskowi Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej: KRRP) dalszego biegu w zakresie zbadania zgodności z Kon- styt ucją zakwestionowanych przepisów z art. 45, art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji. Jak stwierdził Trybunał, KRRP, przywołując te wzorce kontroli (w tym prawo do prywatności wyrażone w art. 47 Konstytucji), objęła zakresem wniosku sprawy dotyczące nieokreślo nego kręgu obywateli, a nie interesów korporacji związanych z wykonywaniem zawodu przez jej członków. Trybunał stwierdził zatem, że wystąpienie o zbadanie zgodności zakwestionowa- nych przepisów z art. 45, art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji leży poza zakre sem działania KRRP . 7. Trybunał nie wyklucza, że zakwestionowane w rozpatrywanym wniosku przepisy mogłyby być przedmiotem merytorycznej kontroli zainicjowanej wnioskiem złożonym przez Naczelną Radę Lekarską , gdyby przywołane w nim zostały inne wzorce kont roli konstytucyj- ności. Zgodnie jednak z art. 67 ustawy o TK Trybunał j est związany zakresem za skarżenia wskazanym we wniosku. Zakres ten obejmuje wskazanie kwestionowanego aktu normatyw- nego lub jego części (określenie przedmiotu kontroli) oraz sformułowan ie zarzutu niezgodno- ści z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą (wskazanie wzorca kon- troli). W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. POU CZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo wni esienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.