Ts 146/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 czerwca 2017 r. Pozycja 125 POSTANOWIENIE z dnia 4 stycznia 2017 r. Sygn. akt Ts 146/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. z sie- dzibą w R . w sprawie zg odności: art. 39b ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1491) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 lipca 2016 r. (data nadania) EKO – Różanka Sp. z o.o. z siedzibą w Różanc e (dalej: skarżąca) wystąpił a o zbadanie zgodności art. 39b ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodaro- waniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1491; dalej: u.g.n.r.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Agencja Nieru- chomości Rolnych w Warszawie (dalej: Agencja lub ANR) wystąpiła przeciwko skarżącej z pozwem o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa . Wyrokiem z września 2015 r. Sąd Rejonowy w C. (dalej: Sąd Rejonowy w C.) oddalił jej powództwo. Wyrokiem z marca 2016 r. Sąd Okręgo- wy w L. (dalej: Sąd Okręgowy w L . ) zmienił wyrok Sądu Rejonowego w C. i zasądził od skarżącej 6032,43 zł wraz z odsetkami. Zdaniem skarżącej art. 39b ust. 1 i 3 u.g.n.r. narusza art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji przez: wprowadzenie obowiązku zapłaty − z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z ni eruchomości bez tytułu prawnego − pięciokrotności wywoławczej wysokości czynszu, który byłby należny od tej nieruchomości, gdyby była ona przedmiotem umowy dzierża wy po przeprowadzeniu przetargu, nieuregulowanie zasad usta- lania wywoławczej wysokości czynszu oraz wyłączenie stosowania przepisów art. 224 -231 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.; dalej: k.c.), z wyjątkiem art. 229 tej ustawy. OTK ZU B/2017 Ts 146/16 poz. 125 2 Według skarżącej nałożony na nią obowiązek zapłaty pięciokrotności wywoławczej wy- sokości czynszu jest „niesprawiedliwy, nierówny i niewspółmierny”. Skarżąca uważa, że zo- stała zobowiązana do zapłaty wygórowanego i arbitralnie ustalonego wynagrodzenia, co sta- nowi według niej przejaw nadmiernego uprzywilejowania Agencji i prowadzi do jej niespra- wiedliwe go wzbogacenia się . Jak podkreśla skarżąca, wynagrodzenie należne Agencji na podstawie art. 39b ust. 1 u.g.n.r. jest wielokrotnie wyższe od tego, które otrzymałaby ona , gdyby wydzierżawiła grunt. Zdaniem skarżącej prowadzi to do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji prawnej bezumownego użytkownika gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w porównaniu z sytuacją prawną bezumownych użytkowników pozo- stałych gruntów, do których stosuje się art. 224-231 k.c. C elem zaskarżonych przepisów ma być, jak podnosi skarżąca, powstrzymanie przed bezumownym korzystaniem z gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jednakże w przekonaniu skarżącej skuteczność tej regu lacji jest wątpliwa, co pokazuje jej przykład. Nałożenie tak su- rowego obowiązku przy nieokreśloności c elu, któremu ma służyć , narusza – zdaniem skarżą- cej – zasad ę proporcjonalności. Jak zaznacza: „Cywilnoprawne środki ochrony przed bezu- mownym użytkowaniem nie mogą przecież być bardziej dotkliwe od środków stosowanych wobec sprawców deliktów”. Przy tym w ocenie skarżącej zakwestionowana regulacja nie pozwala nawet na określenie kwoty, która ma następnie podlegać pomnożeniu przez 5. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza jące ust awę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try- bunałem wszczęty ch i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dni a 30 listo- pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainic jo- wane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK , to zarówno wstępne , jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określa- ją przepisy ustawy o TK. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym . S łuży ono wyeliminowaniu – już w po- czątkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymag ań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą przesłanki, o których mow a w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK (jedną z nich jest zbędność orzekania). W wyroku z 18 października 2016 r. ( P 123/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 80, Dz. U. poz. 2198) Trybuna ł Konstytucyjny stwierdził, że art. 39b u.g.n.r. w zakresie, w jakim znaj- duje zastosowanie do posiadaczy nieruchomości w złej wierze, jest zg odny z art. 2, art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. W tym stanie rzeczy rozstrzygnię cia wymaga kwestia, czy w sytuacji zapadłego wcześniej orzeczenia o zgodności zaskarżonego w niniejszej sprawie przepisu z Konstytucją może on zostać ponownie poddany kontroli Try- bunału Konstytucyjnego. U przednie rozpoznanie sprawy konstytucyjności określonego przepisu prawnego (normy prawnej) w kontekście tych samych zarzutów nie jest prawnie obojętne. Instytucją, która ma zapewniać stabilność sytuacji powstałych w wyniku wydania ostatecznego orzecze- nia, jest zasada ne bis in idem (czyli zakaz ponownego orzekania o tym samym), rozumiana w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym z uwzględnieniem jego specyfiki (zob. np. postanowienia TK z: 4 maja 2006 r., SK 53/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 60; 29 maja 2006 r., P 29/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 61; 23 października 2006 r., SK 66/05, OTK ZU B/2017 Ts 146/16 poz. 125 3 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 139; 24 października 2006 r., SK 2/06, O TK ZU nr 9/A/2006, poz. 141; 24 października 2006 r., SK 27/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 143; 9 stycznia 2007 r., SK 21/06, OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 4). Ujemna przesłanka procesowa w postaci ne bis in idem występuje wtedy, gdy analizowane przepisy zostały już wcześniej zakwestio- nowane przez inny podmiot w kontekście tych samych zarzutów niekonstytucyjności , a ini- cjator ich ponownej kontroli nie przedstawił nowych, niepowoływanych wcześniej argumen- tów , okoliczno ści lub dowodów uzasadniających merytoryczne rozpoznanie sprawy. W sprawie P 123/15 Trybunał rozpoznał m.in. zarzut preferencyjnego traktowania własności państwowej w porównaniu z własnością prywatną, które ma polegać na przyznaniu Agencji pra wa do żądania wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości rolnej bez tytułu prawnego w wysokości pięciokrotności wywoławczej wysokości czynszu , oraz zarzut naru- szenia z asady proporcjonalności sankcji przez to, że przewidziana opłata w wysokości p ięcio- krotności samodzielnie ustalanej przez Agencję stawki wywoławczej czynszu dzierżawy zna- cząco odbiega od wynagrodzenia obliczonego według stawek rynkowych. Trybunał stwierdził w wyroku z 18 września 2016 r. , że odmienne określenie w ustawie zasad ochrony własności publicznej oraz prywatnej przed bezumownym zajęciem nieruchomości rolnych nie oznacza gorszego traktowania podmiotów prywatnych w stosunku do Skarbu Państwa, podmioty te należą bowiem do różnych kategorii. W ocenie Trybunału wprowadzony w art. 39b u.g.n.r. mechanizm jest adekwatny do s pecyfiki własności publicznej i faktycznych możliwości jej ochrony przed bezprawnymi działaniami innych podmiotów. Zdaniem Trybunału ustawo- dawca, chroniąc interes publiczny przez wprowadzenie mecha nizmu wynagrodzenia opartego na konstrukcji ryczałtowej, w wysokości pięciokrotności wywoławczej stawki czynszu, bez możliwości jego miarkowania, a w wyniku tego różnicując sytuację prawną bezum ownych posiadaczy nieruchomo ści rolnych, nie doprowadził do nieproporcjonalnej ingerencji w konstytucyjnie chronione prawa majątkowe podmiotu prywatnego zobowiązanego do za- płaty wynagrodzenia. Trybunał uznał również, że stawka służąca obliczeniu należnego Agen- cji wynagrodzenia nie ma charakteru arbitralnego. Ustawodawc a przyjął, że podstawową stawką służącą obliczeniu należnego Agencji wynagrodzenia jest cena wywoławcza czynszu dzierżawy, jaki byłby należny od nieruchomości, gdyby była przedmiotem umowy dzierżawy zawartej w wyniku przetargu. Według Trybunału rozwiązanie to jest racjonalne, ponieważ bazuje na spodziewanym, minimalnym wynagrodzeniu, które Agencja potencjalnie uzyskała- by z da nej nieruchomości, oddając ją w dzierżawę, a zatem najbardziej rozpowszechnioną w stosunkach rolnych for mę przekazania nieruchomości do korzystania innemu podmiotowi. Wysokość tego czynszu ustalana jest, jak podkreślił Trybunał, stosownie do miejscowych warunków, według algorytmu określonego zarząd zeniem Prezesa ANR nr 9/13 z 18 stycznia 2013 r. Ponadto, w ocenie Trybunału iloczyn stawki podstawowej – wynoszący jej pięcio- krotność – nie jest nadmierny (chociaż nie jest wykluczone, że sięgnął już maksymaln ej wy- sokości dopuszczalnej konstytucyjnie). Z powyższego wynika, że zarzuty sformułowane w rozpatrywanej skardze były już przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie P 123/15. Należy jednak podkreślić, że w przywołanym wyroku Trybunał orzekł wy łącznie o tym zakresie zaskarżonego przepisu, który odnosi się do posiadaczy nieruchomości w złej wierze. Trzeba zatem rozważyć, czy niniejsza skarga może zostać merytorycznie rozpoznana w pozostałym zakresie , w którym zakwestionowany przepis nie był przedmiotem wyroku Trybunału . Trybunał zauważa, że Sąd Okręgowy w L. w wyroku z marca 2016 r. , z którego wydaniem skarżąca wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw, stwierdził de facto złą wiarę skarżącej . Jak bowiem zaznaczył: „sam pozwany [skarżąca ] nie postępował właściwie, bez tytułu prawnego korzystając z cudzego gruntu (skąd pobrał płody rolne i uzy- skał wsparcie strukturalne), gdyż po zakończeniu uprzednio zawartej umowy powinien zwró- cić przedmiot dzierżawy (art. 7 05 k.c. ), od czego uwolnić go mogła dopiero umowna zmiana OTK ZU B/2017 Ts 146/16 poz. 125 4 treści zobowiązania”. W związku z powyższym, a przede wszystkim w związku z treścią za- rzutów sformułowanych w skardze, w których skarżąca nawet nie sugeruje, że działała w do- brej wierze, Trybunał stwierdza, iż skarga nie daje podstaw do jej merytorycznego rozpozna- nia w zakresie, w jakim z askarżony przepis odnosi się do posiadaczy w dobrej wierze. Zważywszy zatem na to, że przedmiot ana lizowan ej sprawy jest tożsamy z materią, na temat której Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w wyroku z 18 października 2016 r. w sprawie P 123/15, meryt oryczne rozpatrzenie zarzutów sformułowanych we wniesionej skardze jest zbędne. W ty m stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe po stanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.