Ts 166/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 grudnia 2017 r. Pozycja 291 POSTANOWIENIE z dnia 16 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 166/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu nie jawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. z sie- dzibą w T. w sprawie zgodności: art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowa nia cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 2 sierpnia 2016 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzeni e, że art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowan ia cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim „uniemożliwia wniesienie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania, wydane przez sąd wyższej instancji, w rozumieniu art. 405 kpc ” , jest niezgodny z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skar- żąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrok iem Sądu Okręgow ego w K. z marca 2013 r. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z maja 2015 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie. Zostało ono odrzucone p ostanowien iem Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r. Na to po- stanowi enie skarżąca wniosła zażalenie odrzucone postanowienie m Sądu Okręgoweg o w K. z lipca 2015 r. Skarżąca złożyła zażalenie również na t o postanowienie. Sąd Okręgowy w K. odrzucił je postanowieniem z sierpnia 2015 r., na które skarżąca ponownie wniosła zażalenie. Postanowieniem z lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił to zażalenie . Skarżąca 7 marca 2016 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustano- wienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w K . z lutego 2016 r. Postanowieniem z kwietnia 2016 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowy m w T. ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Pismem z 9 maja 2016 r. , doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 18 maja 2016 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyzna czyła dla niej pełnomocnika z urzędu. OTK ZU B/2017 Ts 166/16 poz. 291 2 Skarżąca z wydaniem przez Sąd Okręgo wy w K. postanowienia z lutego 2016 r. na podstawie art. 406 kpc wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw. W jej ocenie bowiem zakwestionowany przepis w zakresie, w jakim uniemożliwia wniesien ie z aża- lenia na postanowienie o odrzuceniu s kargi o wznowienie postępowania wydane przez sąd wyższej instancji, w rozumieniu art. 405 kpc , jest niezgodny z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konsty- tucji. Wskazuje ona , że dokonana przez sąd rozpoznający jej sprawę wykła dnia art. 406 kpc, zgodnie z k tórą w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowied- nio takie prze pisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jak m.in. regulujące prze- bieg rozprawy, postępowanie dowodowe, kwestie wydawania, uzasadniania i doręczania orzeczeń, a nie stosuje się przepisów regulujących postępowanie odwoławcze , godzi w jej prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 1 76 ust. 1 Konstytucji). Zdaniem skarżącej takie rozumienie zakwestionowanej regulacji , jakie przyjął ten s ąd , było błędne, gdyż roz- strzygnięcie wydane przez sąd wyższej instancji w rozumieniu art. 405 kpc w n astępstwie rozpoznania skargi o wznowienie postę powania powinno być uznane za orzeczenie pierwszo- instancyjne. Skarga o wznowienie postępowania inicjuje bowiem w jej ocenie nowe postępo- wanie. Tym samym na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania – jak podkreśla skarżąca – powinno przys ługiwać zażalenie. Pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w czę- ści. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 w związku z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybu- nale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstęp- nemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny ba- da, czy odpow iada ona określonym przez prawo wymogom, a także czy nie zachodzą prze- słanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. 2. Skarżąca zaskarżyła art. 406 kpc w brzmieniu: „Do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej in- stancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej”, kwestionując w zasadzie nieprawidło- we jej zdaniem rozumienie tego przepisu przez sąd, polegające na wyłączeniu możliwości odpow iedniego stosowania przepisów o postępowaniu odwoławczym do rozstrzygnięć wyda- nych w postępowaniu wznowieniowym . W jej przekonaniu przedmiotowy przepis w konse- kwencji uniemożliwia wniesienie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę o wznowie- nie postępowania, wydane przez sąd wyższej instancji w rozumieniu art. 405 kpc. 3. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytu- cyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnie ść skargę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lu b innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o jego wolno- ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl zaś art. 47 ust. 1 ustawy o TK skarga kons tytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w terminie 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomoc- nego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. 3.1. Biorąc pod uwagę treść przedstawionych w skar dze konstytucyjnej zarzutów, któ- rych istota dotyka niemożności zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie OTK ZU B/2017 Ts 166/16 poz. 291 3 postępowania wydanego przez sąd wyższej instancji, o którym mowa w art. 405 kpc, Trybu- nał stwierdza, że skarżąca nieprawidłowo oznaczy ła ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji w sprawie, w związku z którą wniosła ona tę skargę. R ozstrzygnięciem kształtującym ostatecznie sytuację prawną skarżącej było bowiem postanowienie S ądu Okrę- gowego w K. z czerwca 2015 r. o odr zuceniu zażalenia na postanowienie z maja 2015 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, a nie, jak twierdzi skarżąca, postanowienie Sądu Okręgowego w K. z lutego 2016 r. Trybunał podkreśla, że w momencie wydania orze- czenia z czerwca 2015 r. nastąpiła konkretyzacja sytuacji prawnej skarżącej w sposób uzasad- niający przyjęcie tezy o wystąpieniu wówczas bezpośredniego i konkretnego naruszenia przy- sługującego jej prawa do zaskarżania orzeczeń, którego ochrony domaga się on a w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej. Składanie przez skarżącą kolejnych zażaleń było zatem bezcelowe, nie mogły one bowiem doprowadzić do zmiany jej sytuacji prawnej (zob. posta- nowienie TK z 11 stycznia 2016 r., sprawa Ts 114/14, OTK ZU nr B/2016, poz. 23). 3.2. Konsekwencją nieprawidłowego uznania za ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji ro zstrzygnięcia Sądu Okręgowego w K. z lutego 2016 r. było prze- kroczenie trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej określ onego w art. 47 ust. 1 ustawy o TK. R ozpoczął on bowiem bieg – jak ustalił Trybunał – w dniu do- ręczenia skarżącej postanowienia Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r. , które nastąpiło 15 czerwca 2015 r. Jako że skarżąca wniosła rozpatrywaną skargę konstytucyjną 2 sierpnia 2016 r. (data nadania), to trzeba uznać, że uczyniła to ze znacznym przekroczeniem tego ter- minu . Trybunał zauważa przy tym, że złożenie 7 marca 2016 r. wniosku o ustano wienie peł- nomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej nie spowodowało zawieszenia w tym wypadku biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w myśl art. 49 ust. 2 ustawy o TK, gdyż termin ten upłynął przed złożeniem tego wniosku. 3.3. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że nieprawidłowe oznaczenie ostatecznego orzeczenia i wniesienie skargi po terminie – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 47 ust. 1 ustawy o TK – stanowi samoistną podstawę odmowy nadania rozpatrywa- nej skardze dalszego biegu. 4 . Niezależnie od wskazania powyższej podstawy odmowy przekazania niniejszej skargi konstytucyjnej do merytorycznego rozpoznania Try bunał postanawia odnieść się do pozostałych jej braków formalnych. 4.1. Trybunał stwierdza, że określony w petitum skargi zakres zaskarżenia oraz istota sformułowanych w niej zarzutów świadczą o tym, że naruszenie swoich praw skarżąca łączy z niemożnością za s karżenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowien ie postępowania , w sytuacji gdy postępowanie, którego skarga dotyczy, zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem sądu drugiej instancji. 4.1.1. Należy zwrócić uwagę, że w wyroku z 12 stycznia 2010 r. w sprawie SK 2/09 (OTK ZU nr 1/A/2010, p oz. 1) Trybunał orzekł, że art. 394 1 § 2 kpc „w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzu- ceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasa- cyjna”, jest zgodny z ar t. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. We wskazanym wyroku Trybunał nie rozs trzygał wprawdzie o zgodności z usta wą zasadniczą art. 406 kpc, nie pozo- staje on jednak prawnie obojętny dla oceny badanej w niniejszym postępowaniu skargi kon- stytucyjnej. OTK ZU B/2017 Ts 166/16 poz. 291 4 4.1.2. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybun ał powołał się na utrwalony i do- minujący w orzecznictwie konstytucyjnym pogląd, że sądem pierwszej instancji jest ten, przed którym rozpoczyna się postępowanie sądowe, mające się zakończyć wydaniem roz- strzygnięcia dotyczące go sporu istniejącego między st ro nami (zob. także wyroki TK z: 1 lu- tego 2005 r., sprawa SK 62/03, OTK ZU nr 2/A/2005, poz. 11; 12 czerwca 2002 r., sprawa P 13/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 42 ). Przypomniał także, że orzekający o wznowieniu postępowania sąd „wyższej instancji” nie rozstrzyga sprawy w zastępstwie sądu pierwszej instancji, gdyż działa w ramach zakończonego już postępowania apelacyjnego. Zwrócił po- nadto uwagę na to, że skarga o wznowienie postępowania ma charakter nadzwyczajny, zaś postępowanie wszczęte w wyniku jej wniesienia nie jest objęte wszystkimi gwarancjami wy- nikającymi z prawa do sądu oraz powiązanej z nim zasady dwuinstancyjności postępowania (zob. powołane postanowienia TK z: 18 stycznia 2006 r., sprawa Ts 55/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 31; 28 lutego 2006 r., sprawa Ts 218/05, OTK ZU nr 3/B/2006, poz. 125 oraz 29 czerwca 2006 r., sprawa Ts 168/05, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 17). Jak stwierdził Trybunał w wyroku w sprawie SK 2/09 : „problematyka wznowienia postępowan ia wykracza poza autonomiczne i konstytucyjne rozumienie pojęcia » sprawy « (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz gwarancję dwuinstancyjnego charakteru postępowania sądowego (art. 78 w zw iązku z art. 176 ust. 1 Konstytucji). Spełnienie ustawowych przesłanek wznowienia postępowania cywilnego ozna cza, że sąd rozpoznaje sprawę w granicach, jakie zakreśla podstawa wz nowie- nia. Nie chodzi tu zatem o otwarcie nowej »drogi sądowej« dochodzenia naruszonych praw i wolności, ale o »powrót« do rozstrzygniętej już » sprawy «”. W ocenie Trybunału, uzależnie- nie drogi zażaleniowej w postępowaniu zainicjowanym skargą o wznowienie od etapu, na którym doszło do wznowienia, jest bezpośrednio związane ze szczególnym charakterem po- stępowania wznowieniowego. Z powyższych względów Trybunał w powyższym wyroku uznał za zgodny z powołanymi wzorcam i kontroli konstytucyjnej mechanizm zaskarżania orzeczeń wydanych w postępowaniu wznowieniowym. 4.1.3. Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna dotyczy tych samy ch zagadnień co postępowanie w sprawie SK 2/09. Na tle zaś ustaleń dokonanych w sprawie SK 2/09 podnoszone przez skarżącą kwestie nie budzą wątpliwości konstytucyjnych. Przy- pomnieć w tym stanie rzeczy należy, że w sytuacji gdy sformułowane w skardze zarzuty wo- bec kwestionowanej regulacji „choćby w najmniejszym stopniu nie uprawdopod obniają nega- tywnej jej kwalifikacji konstytucyjnej”, skarga taka jest oczywiście bezzasadna (z ob. posta- nowienie TK z 12 lipca 2004 r., sprawa Ts 32/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 174). 4.1.4. Wobec powyższego Trybunał wskazuje, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia przesłanek formalnych, co przesądza o konieczności od mowy nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK. 4.2. Odnosząc się zaś do argumentacji skarżącej, w której wykazuje ona nieprawidło- we post ępowanie sądu i błędne rozumienie przez ten sąd zastosowanego w jej sprawie art. 406 kpc, Trybunał wskazuje, że badana skarga jest w tym zakresie skargą na stosowanie prawa. Zaznacza w związku z tym, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem konstytucyj- nym T rybunał nie przeprowadza kontroli konstytucyjności stosowania prawa. Skarga konsty- tucyjna w polskim systemie prawnym jest bowiem , jak podkreśla, zawsze „skargą na prze- pis”, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli prowadziłoby ono do nie- konstytucyjnego skutku (zob. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sprawa SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Badanie zarzutów, które dotyczą interpretacji przepisów, subsumpcji, rozumowania przyjętego przez orzekające sądy itp., czyli sfery zastosowania przepi su, pozo- staje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego, co ze względu na treść rozpoznawanej skargi uniemożliwia dokonanie kontroli konstytucyjności zakwestionowanego w niej przepisu. OTK ZU B/2017 Ts 166/16 poz. 291 5 Stwierdzenie powyższych okoliczności uzasadnia odmowę merytorycznej kontr oli niniejszej skargi. 4.3. Trybunał przypomina ponadto, że art. 176 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne, jest przepisem o charakterze ustrojo- wym, zawartym w rozdziale VIII Konstytucji – „Sądy i Trybuna ły”. Określa on przede wszystkim sposób organizacji sądów i nie może, zgodnie z przepisem art. 79 ust. 1 Konstytu- cji , stanowić samodzielnego wzorca kontroli przeprowadzanej w trybie skargi konstytucyjnej, co determinuje konieczność odmowy nadania analizowa nej skardze dalszego biegu również w tym zakresie. 5. W tym stanie rzeczy należało odmówić nadania dalszego biegu analizowanej skar- dze konstytucyjnej.