Ts 190/16

1 O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 czerwca 2017 r. Pozycja 107 POSTANOWIENIE z dnia 8 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 190/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej O.J. w sprawie zgodności: art. 114 § 2 w zw. z art. 82 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks po- stępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.) z art. 41 ust. 5 w zw. z art. 77 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 września 2016 r. (data nadania) O.J. (dalej: skarżąc y) wystąpił o stwierdzenie, że art. 114 § 2 w zw. z art. 82 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowani a w sprawach o wykro- czenia (Dz.U.2013.395, ze zm.; dalej: kpw) w zakresie, w jakim w jego świetle zaliczenie okresu zatrzymania na poczet grzywny skutku je tym, że zatrzymanemu nie przysługuje rosz- czenie o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie, z art. 41 ust. 5 w zw. z art. 77 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Skarżący na okres od 1 marca do 2 marca 2015 r. został zatrzymany w trybie przepisów kpw w związku z podejrzeniem popełnienia wykroczenia. Wyrokiem Sądu Rejonowego w J . z kwietnia 2015 r. został uznany za winnego zarzucanego mu czynu, wobec czego s ąd ten wymierzył mu karę grzywny , zaliczając na jej poczet cały okres zatrzymania. Pełnomocnik skarżącego 18 sierpnia 2015 r. złożył wniosek o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzyma- nie. Sąd Okręgowy w K . w wyroku z listopada 2015 r. oddalił wniosek skarżącego. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny w Ł . wyrokiem z kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu s ąd wskazał, że zaliczenie okresu zatrzymania na poczet kary grzyw- ny skutkuje utratą możliwości domagania się zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie. Zdaniem skarżącego powyższa regulacja narusza jego prawo do uzyskania odszkodo- wania z tytułu bezprawnego pozbawienia wolności (art. 41 ust. 5 Konstytucji) oraz w bezpo- OTK ZU B/2017 Ts 190/16 poz. 107 2 średni sposób prowadzi do ograniczenia możliwości dochodzenia wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. Analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg z uwagi na jej uchybienia formalne. Skarżący twierdzi, że art. 114 § 2 w zw. z art. 82 § 3 kpw w zakresie, w jakim w jego świetle zaliczenie okresu zatrzymania na poczet grzywny skutkuje tym, że zatrzymanemu nie przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie , narusza jego prawa określone w art. 41 ust. 5 w zw. z art. 77 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wskazuje , że wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł . z kwietnia 2016 r. został wydany właśnie na podstawie zakwestionowanych przepisów. Jednocześnie przytacza szereg orzeczeń sądów powszechnych, które – w jego ocenie – potwierdzają utrwaloną wykładnię powyższych prze- pisów. Wobec powyższego Trybunał przypomina , że zgodnie z art. 114 § 2 kpw: „O dszko- dowanie i zadośćuczynienie przysługuje także osobie niewątpliwie niesłusznie zatrzymanej oraz osobie osadzo nej w zakładzie karnym na podstawie art. 82 § 5 pkt 2 albo pkt 3, która następnie została prawomocnie uniewinniona albo wobec której prawomocnie umorzono po- stępowanie” , n atomiast art. 82 § 3 kpw przewiduje, że : „ O kres zatrzymania zalicza się na po- czet wymi erzonej kary aresztu i kary ograniczenia wolności, przyjmując jeden dzień zatrzy- mania, z zaokrągleniem do pełnego dnia, za równoważny jednemu dniowi kary aresztu i dwóm dniom kary ograniczenia wolności, a na poczet grzywny – przyjmując za równoważ- ny grzywn ie w wysokości 200 zł”. Jak wynika z treści przytoczonych przepisów, ani art. 114 § 2 kpw, ani art. 82 § 3 kpw nie wprowadzają żadnych ograniczeń możliwości zasądzenia odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie. Obie przytoczone regulacje mają charakter ewidentnie gwarancyjny , ustanawiają bowiem kluczowe uprawnienia należne oso- bom zatrzymanym w toku postępowania w sprawach o wykroczenia. Z treści tych przepisów w żaden sposób nie wynika, że wcześniejsze zaliczenie okresu zatrzymania na poczet grzyw- ny, na podstawie art. 82 § 3 kpw wyłącza możliwość orzeczenia zadośćuczynienia, o którym mowa w art. 114 § 2 kpw. Nie ulega wątpliwości, że k westia ta pozostaje poza zakresem wspomnianych regulacji. W świetle powyższych ustaleń twierdzenia skarżącego, jakoby przepisy te ograniczały możliwość orzeczenia zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w razie zaliczenia okresu zatrzymania na poczet orzeczonej kary grzywny, są bezzasadne. W ocen ie Trybunału Konstytucyjnego w analizowanej sprawie nie można także mó- wić o utrwalonej w tym zakresie linii orzeczniczej sądów powszechnych, co prowadziło by za taką interpretacją zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że sam skarżą cy w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej wskazał, że w najnowszym orzecznic- twie (w sprawach karnych) Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko, zgodnie z którym zaliczenie okresu zatrzymania na poczet kary grzywny nie wyłącza możliwości zasądzenia zadośćuczy- nienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie (zob. wyrok SN z 20 czerwca 2013 r., sprawa III KK 47/13 i postanowienie SN z 31 marca 2016 r., sprawa III KK 402/15). Brak zatem ja- kichkolwiek podstaw do przyjęcia, że na gruncie postępowania w sprawach o wykroczenia OTK ZU B/2017 Ts 190/16 poz. 107 3 kwestia ta powinna być interpretowana odmiennie. Poza tym, co także zauważył sam skarżą- cy, praktycznie brak jest wypowiedzi sądów powszechnych w przedmiotowej sprawie (na gruncie postępowania w sprawach o wykroczenia), zatem tym bardziej nieuprawnione jest twierdzenie skarżącego o istnieniu utrwalonej linii orzeczniczej w tego typu sprawach. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny przypomina, że przedmiotem skar- gi konstytucyjnej może być wyłącznie norma prawna stanowiąca efekt działania prawotwór- czeg o organów państwa. Musi to być akt stanowienia prawa w postaci przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego. Prawodawca polski w żadnym bowiem wypadku nie zezwolił na kwestionowanie za pomocą takiej skargi wyłącznie jednostkowych aktów stosowania p rzepi- sów, nawet w sytuacji gdy akty te w sposób niebudzący wątpliwości prowadzą do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. Jak wielokrotnie podkreślano w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego, skarga musi być środkiem do kwestionowania pr zepisów praw- nych („skarga na przepis”), nie zaś narzędziem do negowania sfery ich stosowania. Aby więc skarga konstytucyjna mogła doprowadzić do orzeczenia o niekonstytucyjności danego przepi- su , Trybunał winien najpierw ustalić, że naruszenie Ustawy Zasadniczej miał o ona swoją ge- nezę w samym tym przepisie, nie zaś w akcie jego stosowania w sprawie skarżącego (zob. po- stanowienia TK z: 21 września 2005 r., sprawa. SK 32/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 95 i 4 grudnia 2000 r., sprawa SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300 oraz wyroki TK z 3 paź- dziernika 2000 r., sprawa K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188 i 31 marca 2005 r., sprawa SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29). W świetle poczynionych ustaleń Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący nie wykazał , by przepisy art. 114 § 2 w zw. z art. 82 § 3 kpw prowadziły do naruszenia gwarancji określonych w art. 41 ust. 5 w zw. z art. 77 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przeciw- nie, regulacje te m ają charakter gwarancyjny i przyczyniają się do wzmocnienia pozycji pro- cesowej osoby zatrzymanej w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Istota zarzutów skarżącego sprowadza się do kwestionowania orzeczenia wydanego w jego sprawie na pod- stawie określon ej wykładni zaskarżonych przepisów. A domaga nie się stwierdzenia niekon- stytucyjności danych regulacji jedynie w oparciu o jednostkowy akt stosowania prawa nie mieści się w zakresie spraw objętych instytucją skargi konstytucyjnej. W związku z powyższym na podstawie art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK Trybunał Konstytucyjny postanowił odmówić nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 37 ust. 4 w zw. z art. 50 ustawy o TK skarżącemu przysługuje pra- wo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.