Ts 248/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 kwietnia 2023 r. Pozycja 134 POSTANOWIENIE z dnia 20 lipca 201 6 r. Sygn. akt Ts 248/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.B. w sprawie zgodności: art. 305 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. Nr 889, poz. 555, ze zm. ) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 listopada 2016 r. (data wniesienia) M.B. ( dalej: skarżąc y ) kwestionuje zgodność art. 305 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 889, poz. 555, ze zm.; dalej: kpk) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ska rga konstytucyjna została złożona na podstawie następując ego stan u faktyczn ego . 12 stycznia 2016 r. skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z wnioskiem o wszczęcie postepowania dyscyplinarnego i karnego. Po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego prokurator postanowieniem z 4 marca S ąd Rejonowy w K. w wyroku z 2 8 maja 2015 r. (sprawa […] ) uznał skarżącego winnym popełnienia trzech przestępstw i wymierzył mu karę łączną 1 roku pozbawienia wolności. Apelacja wniesiona przez skarżą- cego od powyższego rozstrzygnięcia została oddalona wyr okiem Sądu Okręgowego w K. z 29 września 2015 r. (sprawa […] ). S karżący został wez wany do odbycia kary pozbawienia wolności 20 października 2015 r., zaś 23 października 2015 r. złożył do Sądu Okręgowe go w K. wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie k a ry pozbawienia wolności w system ie dozoru elekt ronicznego. Postanowieniem z 29 październi ka 2015 r. Sąd Okręgowy K. – Wy- dział VI Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (sprawa […] ) umo- rzył post ę powanie w sprawie ze względu na treść art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r. , który zezwalał na stosowanie przepisów dotychczasowych tylko wobec skazanych, w sprawie których przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kk z 2015 r. orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności i którz y spełniają wa runki określone w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 2 w systemie dozoru elektronicznego (Dz.U . 2010. 142. 960, z e . zm. ; dalej : ustawa o wykony- waniu kary z 2007 r. ). Postanowieniem z 3 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w K. – II Wydział Kar ny (sprawa […] ) oddalił złożone przez skarżącego zażalenie na orzeczenie sądu I instan- cji. 1. Zdaniem skarżącego treść zakwestionowanej regulacji doprowadziła do pozbawie- nia go możliwośc i ubiegania się o zezwole nie na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego tylko z tego powodu , ż e zdecydował się na sk orzystanie z przysługującego mu prawa do złożenia apelacji od wyroku sądu I instancji. Jak podnosi, w jego sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania dlatego, że gdyby chciał skorzystać z dobrodziejstwa ustawy o wykonywaniu kary z 2007 r. , musiałby zrezygnować z apelacji, któr ej wniesienie opóźniło termin uprawomocnienia się wyr oku , co nastąpiło po 1 lipca 2015 r. Zaskarżony przepis narusza ponadto w ocenie skarżącego prawo do sądu , o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Uchylenie aktu prawnego uniemożliwi- ło mu bo wiem , jak utrzymuje, ubieganie się o dokonanie oceny przez sąd, cz y spełnia warun- ki udzielenia zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w sy stemie dozoru elektro- nicznego. S karżący wskazuje ponadto na naruszenie zasady równości przez art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r. Przewidując, że tylko o soby, które przed 1 lipca 2015 r. zostały prawomocnie skazane , mogą ubiegać się o o d bycie kary pozbawienia wolności w sys- temie dozoru elektronicznego, jak podnosi, ustawodawca dokonał selekcji skazanych , ze względu na rodzaj wydanego w ich sprawie wyroku – skaza n i prawomocnie mają korzystniej- szą sytu ację procesową niż c i , którzy skorzystali ze swojego prawa do dwuinstancyjnego postepowania. 2. In fine złożonej skargi konstytucyjnej skarżący w nosi o wydanie postanowienia tymczasowego, którego przedmiotem byłoby z awieszenie w yroku Sądu Rejonowego w K. z 2 8 maja 20 15 r. do czasu zakończenia postę powania przed Trybunałem Konstytucyjnym. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału K onstytucyjnego z 22 marca 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu ze wskazanymi w niej pra- wami konstytucyjnymi, a także powołanie ar gumentów lub dowodów na poparcie tego zarzu- tu. 4. W piśmie procesowym nadesłanym w celu uzupełnienia braków skargi skarżący wyjaśnia , że do naruszenia zasady równości przez zaskarżony przepis doszło na skutek zróż- nicowania sytuacji prawnej obywateli ze w zględu na ustalenie , w jakim momencie czasu zo- stał wobec nich wydan y prawomocny wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności. W konsekwenc ji tego, jak utrzymuje, osoby skazane prawomocnie po 1 lipca 201 5 r. zostały pozbawione możliwości odbycia kary pozbaw ienia wolności w systemie dozoru elektronicz- nego . P odnosi, że gdyby chciał skorzystać z możliwości odbycia kary w tym systemie , mu siałby zrezygnować z przysługującego mu prawa do dwuinstancyjnego postę powania są- dowego . W tym fakcie upatruje on także przyczynę naruszenia prawa do jawnego i sprawie- dliwego rozpoznania sprawy przez sąd II instancji. 5. Zdaniem skarżącego kwestionowana regulacja jest niezgodna ponadto z art. 42 ust. 3 Konstytucji. Przyznanie prawa do skorzysta nia z możliwości odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego tylko tym osobom, wobec których został wyda- ny prawomocny wyrok skazujący przed 1 lipca 2015 r. jest sprzeczn e z zasadą domniemania niewinn ości. Jak uzasadnia : „S przeczność ta polega na tym, iż osoba ska zana nieprawomoc- OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 3 nie rezygnuje z dalszej procedury odwoławczej i musiałaby składać wniosek o zezwolenie na odbycie kary w dozorze elektronicznym. Oznaczałoby to uznanie prawidłowości roz strzy- gnięcia sądu I instancji i jednoczesne uznanie własnej winy oskarżonego”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest środkiem o chrony indywidualnych praw i wolności o cha- rakterze podmiotowym . Jej rozpoznanie zostało uzależnione od spełnienia licznych warun- ków wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w usta wie z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U . 1 2016.293 ; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 5 ustawy o TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi lub s kardze, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia. Zgodnie zaś z ust. 4 regulacji tej nie stosuje się, jeżeli wydanie o rzeczenia w sprawie jest konieczne dla och rony konstytu- cyjnych wolności i praw. 2. Zaskarżony przepis stanowi, że w stosunku do skazanych, wobec których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności i którzy spełniaj ą warunki określone w ustawie o wykonywaniu kary z 2007 r. , stosuje się przepisy dotychczasowe. Skarżący przed 1 lipca 2015 r. (data wejścia w życie kwestionowa- nej regulacji) uzyskał wyrok nieprawomocny, co stanowiło podstawę od mowy rozpoznania je go wniosku o odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. 3. Ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U.428 ; dalej: ustawa o zmianie kk i kkw z 2016 r.) dokonano nowel izacji m.in. przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. 90 . 557, ze zm.: dalej: kkw). Art. 2 pkt 7 ustawy o zmianie kk i kkw z 2016 r. wprowa- dził do kkw oddział 2a zatytułowany „W arunki i tryb orzekania o udzieleniu skazanemu ze- zwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru e lektronicznego”. Arty- kuł 43la § 1 i 3 tego oddziału stanowi ą : § 1. Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odby cie kary pozba- wienia wolności w systemie dozoru ele ktronicznego, jeżeli zostały spełnione łącz- nie następujące warunki: 1) wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jed- nego roku, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego, 2) jest to wystarczające do osiąg nięcia celów kary, 3) skazany posiada określone miejsce stałego pobytu, 4) osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3, 5) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoj ą na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1. § 3. S kazanemu, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej czę- ści kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego. Ustawa nowelizująca kk i kkw z 2016 r. nie wprowadziła wprawdzie przepisu przej- ściowego uchylającego zaskarżony art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej kk z 2015 r., jednakże przytoczona treść wprowadzonych przez tę ustawę regulacji wskazuje jednoznacznie na to , że przepis ten utracił moc obowiązującą. Krąg osób mających możliwość wykonywania orze- czonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektroniczne go nie jest już bowiem w jej świetle ograniczony wyłącznie do osób , które uzyskały prawomocny wyrok skazujący OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 4 przed 1 lipca 2015 r. Ze względu zaś na treść przewidzianych w tej ustawie unormowań – tożsamych z regulacją, której zastosowania de facto skarżąc y dochodził w trybie wniesionej skargi kon stytucyjnej – nie ma podstaw do uznania, że została spełniona przesłanka , o któr ej mowa w art. 77 ust. 4 ustawy o TK. 4. Niezależnie od powyższego Trybu nał Konstytucyjny stwierdza, że wniesiona skar- ga nie spełnia ustawowych i konstytucyjnych przesłanek dopuszczalności tego środka ochro- ny praw i wolności. Z art. 7 9 ust. 1 Konstytucji, a także z przepisów ustawy o TK wynika, że uprawnionym do wniesienia skargi konstytucyjnej jest osoba, której konstytucyjn e prawa lub wolności zostały naruszone na skutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie niekonstytucyj- nego przepisu. 5. Skarżący naruszenie prz ysługujących mu praw upatruje w zapadnięciu ro zstrzy- gnięcia umarzającego post powanie w sprawie wniosk u w przedmiocie zastosowania wobec niego systemu dozoru elektronicznego. Wydanie tego rozstrzygnięcia miałoby – w jego oce- nie – doprowadzić do naruszenia zasady domniemania niewinności, prawa do sądu i p rawa do rozpoznania sprawy w II instancji. 6. Trybu nał Konstytucyjny wskazuje , że skarżący nie uprawdopodobnił, iż w jego sprawie na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia doszło do naruszenia wskazanych w skardze praw konstytucyjnych. Sprawa skarżącego , zarówno w przedmiocie odpowiedzial- ności karnej, jak i w przedmiocie m ożliwości wykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego , została rozpoznana przez sąd w postępowaniu dwuinstancyjnym . Okoliczność, że wniesienie apelacji faktycznie uniemoż- liwiło skarżąc emu skorzystanie z jednej z form wykonania kary pozbawienia wolności nie uzasadnia jeszcze tezy , że w ten sposób uszczerbku doznało jego uprawnienie do rozstrzy- g nięcia sprawy w postępowaniu dwu instancyjnym. W jego przypadku doszło do tzw. konku- rencji praw, z których jedno prawo ma charakter kon stytucyjny (prawo do rozpoznania spra- wy w dwu instancyjnym postepowaniu sądowym), drugie zaś – miało charakter ustawowy. Nie budzi przy tym wątpliwości, że konstytucja nie gwarantuje ob ywatelowi możliwości od- bywa nia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Ponieważ sprawa skarżącego została rozpoznana w dwu instancyjnym postę powaniu sądowym , skarżący nie może zasadnie twierdzić, że wydane na podstawie kwestionowanego p rzepisu rozstrzygnięcie naruszyło jego prawo do takiego postę powania (jak te ż prawo do sądu) , z tego tylko względu, że wniesienie apelacji faktycznie uniemożliwił o mu skorzystani e z istniejącej jeszcze w mo- mencie wydania wyroku w I instancji możliwości wyk onania orzeczonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. 7. Skarżący nie wykazał ponadto, ż e kwestionowany art. 14 ust. 1 ustawy nowelizują- cej kk z 2015 r. jest niezgodny z art. 42 ust. 3 Konstytucji. Ani z treści za skarżonej regulacji , ani z uzasadnienia wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie wynika, aby skarżący był zmuszo- ny do – jak sam podnosi – „ uznania swojej winy ” przed uzyskaniem prawomocnego rozstrzy- gnięcia w sprawie. 8. Skarżący we wniesionej skardze wskazuje ponadto na naruszenie przez zakwestio- nowaną regulację zasady równości wobec prawa, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji , przez odmienne traktowanie osób , wobec których zapadło już prawomocne rozstrzygnięc ie , od osób , wobec których wydano jedynie nieprawomocne orzeczenie. Uzasadniając tezę o nie- dopuszcza lności uznania art. 32 Konstytucji za źródło konstytucyjnych praw lub wolności, których naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny OTK ZU B/2023 Ts 248/16 poz. 134 5 w wydanym w pełnym składzie postanowieniu z 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) stwierdzał , że wynikająca z nie go zasada równości stanowi jedynie zasa- dę ogólną, mającą charakter prawa niejako „drugiego stopnia”, tzn . przysługującego w związ- ku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich, „samoistnie”. Teza ta, jak podkreślał, znajduje swoje uzasadnienie w specyfice przyjmowanego na gruncie Konstytucji rozumienia „równości”, która w jego świetle nie ma ch arakteru abstrakcyjnego i absolutnego, ale „funkcjonuje zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym, odniesiona musi być do zaka- zów lub nakazów albo nadania uprawnień określonym jednostkom (grupom jednostek) w po- równaniu ze statusem innych jednostek (grup)”. W związku z powyższym możliwość powo- łania się w skardze konstytucyjnej na naruszenie zasady równości jest , jak zaznaczył, ograni- czona wyłącznie do przypadków, w których zostaną wskazane konkretne podmiotowe praw a , wolnoś ci lub obowiąz k i o charakte rze konstytucyjnym, w zakresie których zasada ta została naruszona. Jak już Trybunał zauważył, uprawnienie do ubiegania się o wykonanie orzeczo nej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie ma zaś charakteru takiego prawa konstytucyjne go. Ponadto Trybunał podniósł, że skarżący nie wy jaśnił , dlaczego ozna- czone przez niego kategorie podmiotów powinny być traktowane tak samo. Nie uzasadnił także, dlaczego nie stanowił oby naruszenia zasady równości zastosowanie – jak proponuje – jako kryter ium różnicowania osób , którym przysługuje prawo ubiegania się o wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego , dat y wydania roz- strzygnięcia , chociażby nieprawomocnego . Także w tym przypadku doszłoby przecież do odmiennego traktowania osób, wobec których nie orzeczono jeszcze prawomocnie bez- względn ej ka ry pozbawienia wolności , a zatem osób w świetle prawa niewinny ch , w zależno- ści od tego , czy zostało wobec nich wydane nieprawomocne orzeczenie przed 1 lipca 2015 r ., czy też jeszcze toczy się postę powanie karne w ich sprawie. W związku z powyższym, na podstawie art. 77 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy o TK , Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Ponadto Trybunał stwierdza, że ze wzglę du na odmowę nadania dalszego biegu rozpa- trywanej skardze konstytucyjnej wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego wstrzymu- jącego wykonanie orzeczenia wyroku Sądu Rejonowego w K . z 2 8 maja 2015 r. ( […] ) nie może zostać pozytywnie rozpatrzony.