Ts 128/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 listopada 2017 r. Pozycja 255 POSTANOWIENIE z dnia 4 lipca 2016 r. Sygn. akt Ts 128/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.W. w sprawie zgodności: art. 679 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) podjąć zawieszone postępowa nie, 2) odmówić nadania dalsze go biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 27 marca 2015 r. M.W. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 679 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowani a cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: kpc) z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Postanowieniem z lutego 1999 r. Sąd Rejonowy w K. (dalej: Sąd Rejonowy w K. ) stwierdził, że na podstawie ustawy skarżąca nabyła (w całości i wprost) spadek po swojej matce, zmarłej 2 stycznia 1999 r. w K . Postanowieniem z lutego 2004 r. Sąd Rejonowy w K. stwierdził, że na podstawie ust awy spadek po matce skarżącej nabył Skarb Państwa (w całości i z do brodziej- stwem inwentarza). Dnia 3 czerwca 2013 r. skarżąca wniosła do Sądu Rejonowego w K. o zmianę postanowienia z lutego 2004 r. Postanowieniem z grudnia 2013 r. sąd ten oddalił wniosek s karżącej. Od tego postanowienia skarżąca złożyła apelację, którą Sąd Okręgowy w K. oddalił postanowieniem z listopada 2014 r., doręczonym skarżącej 29 grudnia 2014 r. Dnia 27 lutego 2015 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Najwyższego ze skargą kasacyjną od po sta- nowienia z listopada 2014 r. Skarżąca podnosi, że art. 679 § 3 kpc, „rozumiany w taki sposób, że nie daje on podstawy do zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w przypadku przepro- wadzenia dowodu, iż spadek w całości nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, gdy w obrocie prawnym istnieje inne, uprzednie oraz zgodne ze stanem prawnym i faktycznym prawomocne postanowienie OTK ZU B/2017 Ts 128/15 poz. 255 2 o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkobiercy”, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i w z w. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także z art. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżącej odmowa zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może oznaczać pozbawienie spadkobiercy możliwości skorzystania z przysługujących mu uprawnień i skutkować pozbawieniem go prawa dziedziczenia. Skarżąca podkreśla przy tym, że „stwierdzenie nabycia spadku, choć jest orzeczeniem deklaratoryjnym, prowadzi do uks ztałtowania praw w zakresie, w jakim tworzy domniemanie prawne”. Przyjęta w sprawie skarżącej wykładnia art. 679 § 3 kp c jest w jej przekonaniu sprzeczna z wykładnią prezen - towaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a wyrażoną w uchwale SN z 10 lipca 2012 r. (sprawa III CZP 81/11, OSNC z 2013 r., nr 1, poz. 1), w świetle której „celem postępowania prowadzonego na podstawie art. 679 kpc jest wykazanie, że ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku, spadkobiercą nie jest albo jego udział w spadku jest inny niż stwierdzony”. Postanowieniem z 23 kwietnia 2015 r. Trybunał zawiesił postępowanie w przedmiocie wstępnej ko ntroli skargi konstytucyjnej. 12 maja 2016 r. do Biura Trybunału Konsty - tu cyjnego wpłynął faks z kopią postanowienia Sądu Najwyższego z października 2015 r. o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącej do rozpoznania . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ust awa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r . Rozpatrywana skarga została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r. , dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis ustawy lub innego aktu normatywnego , na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowią - zkach określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada , czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy o TK z 1997 r. i czy zarzuty w niej sformułowane nie są oczywiśc ie bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Zdaniem skarżą cej art. 679 § 3 kpc, „rozumiany w taki sposób, że nie daje on podsta- wy do zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w przypadku przeprowadzenia dowodu, iż spadek w całości nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, gdy w obrocie prawnym istnieje inne, uprze- dnie oraz zgodne ze stanem prawnym i faktycznym prawomocne postanowienie o stwierdze- niu nabycia spadku po tym samym spadko biercy”, narusza przynależne jej prawo dziedziczenia (art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz zasady: demokratycznego państwa prawnego, ochrony zaufania obywateli do państwa i ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji). Skarżąca podkreśla jednocześnie, że „pomimo (…) ustalonej w zakresie tym linii orzeczniczej i treści przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w [jej] (…) sprawie sąd, zarówno I i II instancji, konsekwentnie i błędnie wskazywał skarżącej, jakoby właściwym trybem było wznowienie postępowania, podczas gdy w istocie uprawnienie do wystąpienia z przedmiotową skargą jej nie przysługiwało, również z uwagi na upływ zawitego, wskazanego w art. 407 § 1 kpc trzymiesięcznego terminu”. OTK ZU B/2017 Ts 128/15 poz. 255 3 Trybunał przypomina, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone przez akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o przysługują - cych skarżącemu wo lnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Kon- stytucji . Dlatego też stosownie do art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. skarga powinna zawierać wskazanie, ja kie kons tytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zo stały naruszone. Jeżeli skarżący nie wykaże, że zakwestionowane przepisy są źródłem naruszenia jego konstytucyjnych praw , skarga nie może być inaczej oceniona niż jako oczywiście bezzasadna, a w konsekwencji należy odmówić nadania jej dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.). T rybunał zwraca zatem uwagę na to, że art. 79 ust. 1 Konstytucji nie przyznaje skarżącemu kompetencji do inicjowania kon troli dowolnych przepisów, czy zrekonstru- owanych na ich podstawie norm prawnych, lecz wyłącznie tych, które doprowadziły do naruszenia jego konstytucyjnych praw. W sprawie skarżącej kluczowe jest ustalenie, czy, a jeśli tak, to jaka procedura jest przewidziana w sytuacji, w której po tym samym zmarłym wydano dwa sprzeczne ze sobą postanowie nia o stwierdzeniu nabycia spadku. Skarżąca chciałaby, aby taką procedurą była ta ustanowiona w art. 679 kpc, a dotycząca uchylenia lub zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zgodnie z art. 679 § 1 kpc: „Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchy- lenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, (…). Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwi erdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność” . Jak zaś stanowi art. 679 § 3 kpc, w razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazan a w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Procedura uchylenia lub zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie dotyczy jednak sytuacji, w której w obrocie funkcjonują dwa sprzeczne ze sobą postanowienia o stwierdzeniu na bycia spadku. Wyjaśnił to już Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 10 lipc a 2012 r. (sprawa III CZP 81/11, OSNC z 2013 r., nr 1, s. 1), będącej zasadą prawną, na którą sama skarżąca się powołuje, a zgodnie z która art. 679 kpc nie stanowi podstawy uchylenia kolejnego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy. Istnienie dwóch lub więcej takich postanowień uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 403 § 2 w zw. z a rt. 13 § 2 lub art. 524 § 2 kp c. Sąd Najwyższy zazna czył przy tym, że „w razie istnienia szczególnej regulacji przewidującej dopuszczalność uchylenia albo zmiany danego prawomocneg o postanowienia orzekającego co do istoty sprawy, wznowienie postępowania zakończonego takim postanowieniem jest wyłączone tylko w takim zakresie, w którym podstawa uchylenia albo zmiany określona w regu lacji szczególnej pokrywa się z podstawami wznowienia postępowania” . Uchwała ta ma moc wiążącą dla innych składów Sądu Najwyższego, czego wyrazem jest postanowienie tego sądu wydane w sprawie skarżącej, w którym powołuje się on wprost na uchwałę i zaznacza, że skarżąca powinna była (w od powiednim terminie) wystąpić ze skargą o wznowienie postępowania. Tym samym również dla Trybunału jasne jest, że skarżącej zagwarantowano (w innych przepisach niż zaskarżony art. 679 § 3 kpc) odpowiednią procedurę, która umożliwiłaby jej ochronę konstytucyjnych praw. Skoro ska rżąca z niej nie skorzystała w terminie, to nie zasługuje na ochronę skargową, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2017 Ts 128/15 poz. 255 4 Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny uznał skargę za oczywiście bezzasadną, dlatego na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. odmówił nadania jej dalszego biegu.