Ts 184/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 marca 2016 r. Pozycja 159 POSTANOWIENIE z dnia 2 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 184/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.P. w sprawie zgodności : art. 246 w zw. z art. 426 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks po- stępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 41 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Ko nstytucyjnego 7 maja 2015 r. (data nadania) K.P. (dalej: skarżąc y) zakwestionował zgodność art. 246 w zw. z art. 426 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek s postępowania karnego (Dz.U.89.555, ze zm.; dalej: kpk) w zakresie, w jakim pozbawiają one zatrzymanego prawa do odwołania się od orzecze- nia sądu badającego zasadność, legalność oraz prawidłowość jego zatrzymania , z art. 41 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. 14 listopada 2014 r. skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji pod zarzutem narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia określone w art. 160 § 1 ustawy z dnia 6 czerw- ca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.87.553, ze zm.; dalej: k k) oraz naruszenia nietykalności cielesnej, o któr ym mowa w art. 217 § 2 kk . Na czynność zatrzymania skarżący wniósł zaża- lenie na podstawie art. 246 § 1 kpk. Sąd Rejonowy w K . postanowieniem ze stycznia 2015 r. uznał zatrzymanie za zasadne, legalne oraz prawidłowe, zaznaczając jednocześnie, że od przedmiotowego postanowienia nie służy żaden środek odwoławczy. Zdaniem skarżącego , Policja, doko nując zatrzymania , nie analizuje jego zasadności, legalności oraz prawidłowości, gdyż taka analiza jest niemożliwa. Oceny takie j można doko- nać jedynie ex post, co jest rolą sądu. Sąd orzekający na podstawie zażalenia rozstrzyga zatem w sprawie po raz pierwszy. Odmienna interpretacja – według skarżącego – prowadziłaby do ograniczenia prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, gdyż oznaczałaby, że to Policja dokonuje oceny zasadności, legalności i prawidłowości zatrzymania. Uniemożliwienie złoże- nia zażalenia na postanowienie sądu wydane na skutek wniesionego zażalenia – w ocenie OTK ZU B/2016 Ts 184/15 poz. 159 2 skarżącego – pozbawia obywatela prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji i sprzeniewierza się zasadzie dwuinstancyjności postępowania , jedno- cześnie zamykając drogę sądową dochodzenia naruszonych wolności oraz praw. Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga kon- stytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo- stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie o TK z 1997 r. , wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie któr ych sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecz- nie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia, już w początkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W pierwszej kolejności Trybunał podkreśla, że skarżący nie spełnił po dstawowego wymogu formalnego związanego z procedurą wniesienia skargi konstytucyjnej, tj. nie wy- czerpał drogi prawnej. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej w ciągu 3 miesięcy od doręczenia skarżą- cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Od postanowienia Sądu Rejonowego w K. ze stycznia 2015 r. skarżący nie wniósł środka zaskarżenia. Wprawdzie art. 426 § 1 kpk explicite wyłącza możliwość zaskarżenia postano- wienia sądu odwoławczego, a takim bez wątpienia jest postanowienie w przedmiocie stwier- dzenia zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania wydane na podstawie art. 246 § 1 kpk , j ednakże przewidziana w art. 429 § 1 k pk kontrola formalna środków odwoławczych dokonywana przez prezesa sądu I instancji dobitnie świadczy o istnieniu procedury postępo- wania ze środkami odwoławczymi, które są niedopuszczalne. Zatem skarżący , chcąc wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną , obowiązany był zaskarżyć postano- wienie Sądu Rejonowego w K. w celu wyczerpania drogi prawnej i uzyskania ostatecznego orzeczenia w przedmiotowej sprawie (szerzej zob. postanowienie TK z 10 marca 2015 r., SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35 ). Niespełnienie powyższej przesłanki stanowi sa- modzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 2. Trybunał jednocześnie podkreśla, że zakwestionowany przez skarżącego przepis art. 426 § 1 kpk nie był podstawą orzeczenia wskazanego przez niego jako ostateczne. Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. skarżąc y obowiązany jest do dokładnego określenia ustawy lub innego aktu normatywnego , na podstawie któr ych sąd lub organ admi- nistracji publicznej orzekł y ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach okre- ślonych w Konstytucji i w stosunku do których skarżący domaga się stwierdzenia niezgodno- OTK ZU B/2016 Ts 184/15 poz. 159 3 ści z Konstytucją. We wniesionej do Trybunału skardze konstytucyjnej skarżący zakwestio- nował zgodność z Konstytucją art. 4 26 § 1 kpk , który stanowi: „O d orzeczeń sądu odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej” . Przepis ten nie był jednak podstawą prawną postanowienia Sądu Rejonowego w K . ze stycz- nia 2015 r. Brak orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu jest bezpośrednią konsekwencją braku zaskarżenia tego postanowienia przez skarżącego. Niewniesienie środka odwoławczego uniemożliwiło zaktualizowanie się normy wyrażonej w przepisie art. 426 § 1 kpk; nie znalazł a ona zastosowania. Obowiązek dokładnego wskazania przepisu, który stano- wił podstawę wydania ostatecznego orzeczenia , n abiera szczególnego znaczenia w związku z zasadą wyrażoną w art. 66 ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z nią Trybunał – orzekając – jest związany granicami skargi konstytucyjnej. Oznacza to, że formułując zarzut niekonstytucyj- ności kwestionowanych przepisów, skarżący określa – w sposób wiążący dla Trybunału – podstawę skargi, a więc przepis Konstytucji będący wzorc em kontroli przepisu kwestionowa- nego w skardze konstytucyjnej. W rozpatrywanej sprawie określon y przez skarżącego zarzut nie jest jednak adekwatny ani do przepisów uczynionych przedmiotem skargi, ani do orzecze- nia, z wydaniem którego połączył on zarzuty ni ekonstytucyjności, co także stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej. 3. Niezależnie od wskazania powyższych uchybień Trybunał stwierdza, że zarzut na- ruszenia art. 41 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust 1 Konstytucji przez zakwestionowany art. 246 w zw. z art. 426 § 1 kpk jest oczywiście bezzasadny . W pierwszej kolejności Trybunał wskazuje, że na podstawie art. 41 ust. 2 Konstytucji skarżącemu przysłu- guje prawo do odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności pozbawienia go wolności nie na podstawie wyroku sądowego. Na gruncie kpk prawo to materi alizuje się w art. 246 przyznaj ąc ym skarżącemu prawo do wniesienia zażalenia, w którym może on do- magać się zbadania nie tylko legalności takiego zatrzymania , ale także jego zasadności i prawidłowości. W sprawie przekazanej Trybunałowi do rozpoznania skarżący z tego prawa skorzystał , o czym świadczy postanowienie Sądu Rejonowego w K . ze stycznia 2015 r. Jed- nocześnie a rgumentacja przedstawiona przez skarżącego , zgodnie z którą to sąd rozpoznający zażalenie dokonuje po raz pierwszy ustalenia legalności zatrzymania , jest bezpodstawna i nie znajduje uzasadnienia w doty chczasowym orzecznictwie (zob. uchwała SN z 4 lipca 1991 r., sprawa WZP 1/91, OSNKW z 1992 r., nr 1 i 2, poz. 10). 4. W ocenie Trybunału także z arzut naruszenia art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżone przepisy jest oczywiście bezzasadny. Jak zostało to już podkreślone w o rzecznictwie Trybunału (zob. wyrok TK z 12 maja 2003 r., sprawa SK 38/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38), na gruncie art. 45 ust. 1 Konstytucji gwarantujące- go prawo do sądu należy rozróżnić sytuacje, w których sąd wykonuje czynności związane ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości , oraz sytuacje , w których wykonuje on czynności z zakresu ochrony prawnej nieprowadzące do „ostatecznego rozstrzygnięcia sporu prawne- go”. Rozpoznawanie zażalenia na czynność zatrzymania bez wątpienia stanowi przykład dru- giego rodzaj u działalności sądu, co rodzi określone konsekwencje . W toku prowadzonego postępowania karnego skarżący miał zapewnioną możliwość zaskarżenia czynności zatrzy- mania, z której skorzystał. W ten sposób doszło do realizacji prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Tym samym bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji, gdyż skarżący miał pełną, niczym nieskrępowaną możliwość wystąpienia do sądu w celu zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości dokonanego zatrzymania . Decyzja o zatrzymaniu osoby w świetle art. 78 Konstytucji jest decyzj ą wydaną w pierwszej OTK ZU B/2016 Ts 184/15 poz. 159 4 instancji, od której – na podstawie art. 246 § 1 kpk – przysługuje zażalenie. Dlatego standard konstytucyjny określony w art. 78 Konstytucji jest zachowany. Trybuna ł wskazuje nadto, że do czynności sądu polegając ej jedynie na kontroli czynności innego podmiotu nie odnosi się art. 176 ust. 1 Konstytucji przewidujący dwuinstancyjność postępowania sądowego. Pra- wo do odwołania się do sądu drugiej instancji przysługuje tylko od merytorycznego rozpo- znania sprawy przez sąd pierwszej instancji . Wobec powyższego zarzuty podniesione przez skarżącego Trybunał uznał za oczywiście bezzasadne. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. – odmówił nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu.