Ts 268/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 marca 2016 r. Pozycja 254 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2015 r. Sygn. akt Ts 268/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.K. w sprawie zgodności: art. 65 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.) z art. 20, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W sk ardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lipca 2015 r. (data nadania) S.K. (dalej: skarżący) w ystąpił o zbadanie zgodności art. 65 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.; dalej: k.c. lub kodeks cywilny) z art. 20, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 68 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z maja 2013 r. Sąd Okręgowy w B. zasądził od spółki z o.o. przekształconej ze spółki jawn ej, której skarżący był wspólnikiem i od skarżącego (solidarnie) na rzecz Narodowego Funduszu Zdrowia kwotę 948 836,24 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od 21 grudnia 2010 r. do 3 stycznia 2011 r. oraz od 8 października 2011 r. do dnia zapłaty. Sąd Apela cyjny w B. (dalej: Sąd Apelacyjny w B .) w wyroku z grudnia 2013 r. , doręczonym skarżącemu 23 stycznia 2014 r., oddalił apelację pozwanych, w tym skarżącego. Od tego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, którą Sąd Najwyższy oddalił wyrokiem z lutego 2015 r. Jak ustalił y sądy orzekające w sprawie skarżącego, pozwana spółka z o.o. (przed przekształceniem , w dacie zawierania niżej opisanej umowy – spółka jawna) utworzyła szesnaście niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej działających na terenach poszcz ególnych województw, w tym jeden z siedzibą w B. województwie podlaskim. Jednostki te funkcjonowały na podstawie wówczas obowiązującej ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89, ze zm.) jako wyodrębniony organizacyjnie zespół, którego przedmiotem działalnoś ci było udzielanie świadczeń zdrowotnych na obszarze określonym w statucie. Po przeprowadzeniu postępowania konkursowego wspomniana jednostka z B. zawarła umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, której p rzedmiotem było udzielanie przez nią świadczeń opieki OTK ZU B/2016 Ts 268/15 poz. 254 2 zdrowotnej w rodzaju „świadczenia kontraktowane odrębnie” w zakresach określonych w załączniku nr 1 do umowy. Wskutek przeprowadzonej w 2010 r. kontroli udzielonych świadczeń zdrowotnych kwalifi kowanych odrębnie w latach 2009 i 2010 w formie żywienia pozajelitowego i dojelitowego w warunkach domowych, ze szczególnych uwzględnieniem wymagań określonych w umowie oraz w dokumentacji medycznej dotyczącej świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków p ublicznych w przedmiocie organizacji i sposobu udzielania takich świadczeń, wykryto nieprawidłowości w wykonaniu umowy. Doprowadziły one do nienależnego przekazania przez Narodowy Fundusz Zdrowia na rzecz świadczeniodawcy środków finansowych w tych latach w kwotach odpowiednio 443 344 zł i 463 056 zł. Jak uznały sądy obu instancji, zasadne było również naliczenie kary umownej w wysokości 42 436,24 zł (co łącznie dało kwotę 948 836,24 zł). Za podstawę solidarnej odpowiedzialności pozwanych – w tym skarżącego oprócz pozwanej spółki – sądy uznały art. 553 i art. 574 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030, ze zm.; dalej: k.s.h.). Jak stanowi art. 553 § 1 k.s.h., spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Z kolei zgodnie z art. 574 k.s.h. wspólnicy przekształcanej spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od tego dnia. S karżący podnosi, że art. 65 k.c. w zakresie „zastosowania podstawowych reguł oświadczenia woli” jest niezgodny z art. 68 oraz art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji , ponieważ narusza „konstytucyjnie chronione prawo podmiotowe skarżącego do ochrony własności oraz jego wykonywania w sposób niezakłócony nieusprawiedliwionymi i nadmiernymi działaniami ograniczającymi ze strony ustawodawcy” . Ponadto w jego przekonaniu art. 65 k.c. narusza art. 20 Konstytucji przez „nieposzanowanie autonomii woli jednostki polegającej na założeniu, że treść umownego stosunku prawnego winna być ustalana na podstawie woli stron umowy”. J ako ostateczne orzeczenie wydane w swojej sprawie skarżący wskazał wyrok Sądu Najwyższego z 25 lute go 2015 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 września 2015 r. s karżącego wezwano do uzupełnienia braków formalnych złożonej skargi przez doręczenie odpisów i kopii orzeczeń sądów pierwszej i drugiej instancji wyda nych w jego sprawie, wskazanie daty doręczenia prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instan cji, a także doręczeni e pełnomocnictwa szczególnego dla adwokat A .D. do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu skargowym przed Trybunałem. W związku z informacją o zarządzeniu sędziego Trybunału Konstytucyjnego skarżący – samodzielnie – nadesłał do Trybunału pismo z 21 września 2015 r. (data nadania), w którym wyjaśnił, że w jego sprawie równolegle zostały złożone dwie skargi, ponieważ „nie udało (…) si ę znaleźć kancelarii adwokackiej, która (… ) [jego] racje w całości chciałaby przenieść do skargi”. W piśmie tym wniósł on o połączenie obu skarg, informując przy tym, że drugą skargę w tej samej sprawie złożył w jego imieniu radca prawny M.J. z kancelarii Spółka partnerska z siedzibą w K. W odpowiedzi na zarządzenie pełnomocnik skarżącego nadesłał a z kolei w jego imieniu do Trybunału pismo z 22 września 2015 r. zatytułowane „Uzupełnienie braków formalnych”, do którego dołączył a brakujące odpisy i kopie orzecze ń oraz stosowne pełnomocnictwo. Jednocześnie wskazał a ona, że wyrok Sądu Apela cyjnego w B. z grudnia 2013 r. doręczono skarżącemu 23 stycznia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. OTK ZU B/2016 Ts 268/15 poz. 254 3 utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie któr ych sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada , czy skarga speł nia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy o TK i czy zarzuty w niej sformułowane nie są oczywiśc ie bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK). Skarżący twierdzi, że wyczerpał „przewidziany w postępowaniu sądowym tok instancji”, a ostatecznym (prawomocnym) orzeczeniem rozstrzygającym o jego konstytucyjnych prawach na podstawie zakwestionowanego przepisu jest wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2015 r. oddalający jego skargę kasacyjną. Trybunał zwraca uwagę na to, że w świetle art. 46 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej w ciągu 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Jednocześnie przypomina, że do wyczerpani a drogi prawnej dochodzi wraz z uzyskaniem przez skarżącego prawomocnego orzeczenia w następstwie skorzystania z przysługujących mu zwyczajnych środków odwoławczych. Wniesienie nadzwyczajnych środków zaskarż enia – np. skargi kasacyjnej w sprawach cywilnych – wykracza poza ramy tak rozumianej drogi prawnej (zob. m.in. postanowienie TK z 7 grudnia 2011 r., Ts 163/11, OTK ZU nr 6/B/2011, poz. 499). Jak ustalił Trybunał, prawomocny wyrok sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu już 23 stycznia 2014 r., zaś skargę złożono dopiero 21 lipca 2015 r., po uzyskaniu przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego oddalającego jego skargę kasacyjną. A to właśnie wyrok Sąd u Apelacyjnego w B. z grudnia 2013 r. był tym orzeczeniem, któr e ostatecznie ukształtow a ło sytuację skarżącego , czyli ostatecznie przesądziło o jego solidarnej odpowiedzialności za dług. Z doręczeniem tego orzeczenia skarżący powinien więc łączyć rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że skargę wniesiono po terminie, który upłynął już 24 kwietnia 2014 r., co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu (art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Niezależnie od powyższego Trybunał uznaje – z przyczyn niżej przedstawionych – sformułowane w skar dze zarzuty za oczywiście bezzasadne, a to stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania tej skardze dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Zdaniem skarżącego art. 65 k.c. nar usza przysługujące mu prawo do ochrony zdrowia wynikające z art. 68 ust. 1 Konstytucji, pr awo do ochrony własności i jego wykonywania w sposób niezakłócony nieusprawiedliwionymi i nadmiernymi działaniami ustawodawcy, a zatem prawo określone , jak wskazuje, w art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz „wolność gospodarki rynkowej oraz własności prywatnej” gwarantowaną przez art. 20 Konstytucji. Stosownie do art. 65 § 1 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia sp ołecznego oraz ustalone zwyczaje. Jak zaś stanowi art. 65 § 2 k.c., w umowach należy OTK ZU B/2016 Ts 268/15 poz. 254 4 raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Trybunał przypomina, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, cz yje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone. Dlatego też zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK powinna ona zawierać wskazanie, ja kie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Jeśli jednak skarga spełnia tę przesłankę, ale argumenty mające wykazać naruszeni e konstytucyjnych praw skarżącego są oczywiście bezzasadne, należy odmówić nadania jej dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Trybunał podkreśla, że skarżący nie wykazał , i ż doszło do naruszenia jego konstytucyjnych praw. Nie istnieje bowiem w ocenie Trybunału żaden związek między sprawą skarżącego, zakwestionowanym w skardze przepisem kodeksu cywilnego a przywołanymi przez skarżącego konstytucy jnymi wzorcami kontroli. W szczególności bezpodstawny jest według Trybunału zarzut naruszenia przy sługującego skarżącemu prawa do ochrony zdrowia w sytuacji, w której orzeczenia wydane w jego sprawie dotyczyły jego (solidarnej) odpowiedzialności za nienal e żyte wykonanie umowy. Co więcej, skarżący twierdzi, że naruszenie jego prawa własności ( wyni kającego w jego przekonaniu tak z art. 64 ust. 3, jak i z art. 20 Konstytucji) było skutkiem błędnego zastosowania art. 553 k.s.h. Te jego uwagi – pomijając kwestię ich trafnoś ci – dotyczą jednak sytuacji prawnej przekształconej spółki, a nie jego samego. W tym stanie rzeczy trzeba więc stwierdzić, że skarżący nie uzasadnił dostatecznie zarzutu naruszenia jego prawa własności przez art. 65 k.c. Skarga w tym zakresie zawiera jedynie argumenty, które odnoszą się – w ocenie Trybunału – do aktów stosowania prawa (judyk atów wydanych wobec skarżącego), nie dotyczą zaś przepisu (zrekonstruowanej na jego podstawie normy prawnej), a tylko taki przepis może być przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej. Na koniec należy przypomnieć, że w postępowaniu skargowym za skarżącego działa profesjonalny pełnomocnik. Zatem wniosek o połączenie skarg konstytucyjnych , z którym samodzielnie wystąpił skarżący , nie mógł być rozpoznany . Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.