Ts 310/14

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 kwietnia 2016 r. Pozycja 312 POSTANOWIENIE z dnia 13 marca 2015 r. Sygn. akt Ts 310/14 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B. i J. Sz. w sprawie zgodności: 1) art. 424 1a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 424 5 § 1 p kt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 32 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania d alszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 października 2014 r. (data nadania) B. i J. Sz. (dalej: skarżący) wystąpili o zbadanie zgodności art. 424 1a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania c ywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c. lub K odeks postępowania cywilnego ) z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64 ust. 1, art. 2 Konstytucji , a także art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. W sierpniu 2009 r. do Sądu Okręgowego w L . skarżący złożyli pozew o odszkodow anie od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w L. z tytułu szkody, jaką ponieśli w wyniki wydania przez Sąd Okręgowy w L . (dalej: Sąd Okręgowy w L .) prawomocnego postanowienia z marca 2004 r. Postanowieniem tym Sąd Okręgowy w L . zwolnił ich od ponoszenia kosztów sądowych ponad 10 000,00 zł. Wyrokiem z listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w L . oddalił powództwo skarżących. Wyrokiem z lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny w L. (dalej: Sąd Apelacyjny w L. ) oddalił apelację, którą skarżący złożyli od wyroku z listopada 2010 r. Postanowieniem z lutego 2012 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej skarżących. Postanowieniem z lutego 2014 Sąd Najwyższy odrzucił wniesioną OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 312 2 przez skarżących skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z lipca 2011 r. Zdaniem skarżących art. 424 1a § 1 k.p.c. narusza przysługujące im prawa wy rażone w art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim „przewiduje niedopuszczalność wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od wyroków sądu drugiej instancji, w przypadku kiedy od takiego wyroku podlegającego zaskarżeniu powyższą skargą strona wniosła uprzednio skargę kasacyjną, lecz Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia [jej] (…) do rozpoznania”. Naruszenie praw skarżących miało polegać na pozbawieniu ich prawa do sądu, a w kons ekwencji – również prawa do odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem wobec nich prawomocn ego postanowienia, w którym sąd nie zwolnił ich od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Jak twierdzą skarżący, to uniemożliwiło im uzyskanie odszkodowania w wysokości 939 400,00 zł. Skarżący wskazują, że art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. narusza ich prawa wyraż one w art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 32 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim „skarżący jest zobowiązany uprawdopodobnić szkodę, która winna z aistnieć już w okresie 2 lat od uprawomocnienia się zaskarżon ego skarg ą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (…) [są du drugiej instancji], przez co uzależnia przyjęcie skargi [o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia] do me rytorycznego rozpoznania (…) od wystąpienia szkody w powyższym zakresie czasowym”. Ponadto – zdaniem skarżących – zakwestionowany przepis jest niezgodny z przywołanymi już konstytucyjnym wzorcami w zakresie, w jakim „ koszty procesu o odszkodowanie od Skarbu Państwa z tytułu szkody spowodowanej przez wydan ie orzeczenia niezgodnego z prawem, którymi strona została obciążona na rzecz Skarbu Państwa nie stanowią szkody uzasadniającej wniesienia skargi o stwierdzenie niezgo dności z prawem pr awomocnego orzeczenia (…) [sądu drugiej instancji]”. Dnia 16 grudnia 20 14 r. (data nadania) skarżący złożyli do Trybunału „wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania orzeczeń w sprawie, której dotyczy skarga konstytucyjna z 21 października 2014 r. (…)”. Skarżący domagali się wstrzymania wykonania nas tępujących orzeczeń: „wyroku Sądu Okręgowego w L . (…) z listopada 2010 r. (…); wyroku Sądu Apelacyjnego w L . (…) z lipca 2011 r. (…); postanowienia Sądu Najwyższego z 28 lutego 2012 r. (…); postanowienia Sądu Najwyższego z lutego 2014 r. – do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy o sygn. Ts 310/14”. Zdaniem skarżących „[z]a wstrzymaniem wykonania w/w orzeczeń przemawia fakt, że ich wykonanie poprzez egzekucję komorniczą powoduje już – oraz może spowodować dalsze skutki nieodwracalne, wiążące się z dużym uszczerbkiem dla (…) [skarżących], oraz że przemawia za tym ważny interes skarżących z uwagi na duży uszczerbek majątkowy związany nie tylko z uszczupleniem ich i tak skromnych emerytur (…), ale również ze względu na sprzedaż ich majątku, będącego dorobkiem całego życia, w drodze licytacji nieruchomości”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis (norma prawna), na podst awie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał bada , czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), czy postawione OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 312 3 w niej zarzuty nie są oczywiśc ie bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK), a także czy nie występuje okoliczno ść wskazana w art. 39 ust. 1 pkt 1 lub ust. 3 ustawy o TK. Skarżący twierdzą, że art. 424 1a § 1 k.p.c. narusza przysługujące im „prawo do konstytucyjnych standardów prawa do sądu” (art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 K onstytucji), także w kontekście „zasad równości i niedyskryminacji” (art. 32 Konstytucji) oraz „zasady sprawiedliwości społecznej” (art. 2 Konstytucji). Ponadto, zdaniem skarżących, zaskarżony przepis – z e względu na naruszenie zasady pewności prawa (art. 2 Konstytucji) – pozbawił ich prawa majątkowego „(wierzytelności – odszkodowania)” ochrony gwarantowanej w art. 64 ust. 1 Konstytucji. Jak bowiem podkreślają, „[p]rawo do spokojnego korzystania z mienia obejmuje nie tylko własność, ale także wszelkie prawa majątkowe”. Skarżący podnoszą również, że „takie traktowanie art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c., na jakie wskazuje wykładnia tego przepisu stosowana w orzeczeniach przez Sąd Najwyższy, oznacza ingerencję w prawo dysponowania środkami pieniężnymi należącymi do majątku osoby o bciążonej kosztami sądowymi, co prowadzi do umniejszenia substancji jego majątku”. Tym samym zaskarżony przepis jest – jak przekonują skarżący – niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 32 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. Skarżący zaznaczają, że „sformułowane w (…) [złożonej] skardze zarzuty pod adresem art. 424 1a § 1 (…) i art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. (…) sprowadzają się do kwestionowania braku regulacji ustawowej odnoszącej się do zasad uzyskania odszkod owania od Skarbu Państwa i przekazania całości tej problematyki do uregulowania w drodze wykładni Sądowi Najwyższemu”. Zgodnie z art. 424 1a § 1 k.p.c. „[o] d wyr oków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie przysługuje” . Z kolei w świetle art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. „[s]karga powinna zawierać uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy”. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna powinna – stosownie do art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – zawierać wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Jeśli sformułowane przez skarżącego argumenty mające wykazać sposób naruszenia jego konstytucyjnych praw, których ochrony domaga się on na gruncie art. 79 ust. 1 Konstytucji, są z oczywistych względów bezzasadne, to Trybunał odmawia nadania skardze dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Trybunał zauważa, że w przekonaniu skarżących zakwestionowane przepisy miały naruszyć przede wszystkim przysługujące im prawo do sądu – w jego pozytywnym i negatywnym aspekcie (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji) – w kontekście prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji). Pozostałe konstytucyjne wzorce kontroli zostały przywołane wyłącznie związkowo i – w ocenie Trybunału – miały zaledwie podkreślić naruszenie praw statuowanych w art. 45 ust. 1 w zw. art. 77 Konstytucji. Niezbędne jest więc ustalenie, czy twierdzenia skarżących, jakoby doszło do pozbawienia ich prawa do dochodzenia p rzed sądem ochrony przyznanej w art. 77 ust. 1 Konstytucji, nie są oczywiście bezzasadne, co wykluczałoby przekazanie złożonej skargi konstytucyjnej do dalszego rozpoznania. T rybunał wyjaśnia, że prawo, o którym mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji, zostało ustawowo zagwarantowane m.in. w art. 417 1 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczen ia lub ostatecznej decyzji, to jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej . Aby uzyskać OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 312 4 odszkodowanie od Skarbu Państwa, poszkodowany musi więc – co do zasady – uzyskać najpierw tzw. prejudykat stwierdzający niezgodność z prawem wydanego wobec niego prawomocnego orzeczenia. W odniesieniu do spraw cywilnych ustawodawca umożliwił poszkodowanemu uzyskanie takiego prejudykatu, przede wszystkim przyznając mu – w okr eślonych przypadkach – skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, uregulowaną w dziale VIII tytułu VI księgi pierwszej K odeksu postępowania cywilnego. Jednocześnie jednak zastrzegł w zaskarżonym art. 424 1a § 1 k.p.c., że wniesienie skargi kasacyjnej zamyka drogę do złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jak bowiem stanowi art. 424 1a § 2 k.p.c., orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi. Tym samym strona, która jest w tej komfortowej (i zarazem wyjątkowej) sytuac ji , że przysługuje jej zarówno skarga kasacyjna (zob. przepisy dział Va tytułu VI księgi pierwszej Kodeksu postępow ania cywilnego), jak i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczeni a, dokonuje wyboru jednego z tych środków, mając na względzie pożądany przez siebie cel, czyli doprowadzenie do uzyskania prejudykatu umożliwiającego jej dochodzenie odszkodowania w odrębnym procesie. Trzeba więc podkreślić, że strona jest wyłącznym decydentem w zakresie wyboru ins trumentu, który posłuży je j do osiągnięcia zamierzonego przez siebie celu. Oczywiste jest to, że musi przy tym brać pod uwagę ograniczenia w korzystaniu z każdego z tych środków prawnych (np. tzw. przedsąd dotyczący skarg kasacyjnych). Skarżący zauważają przy tym, że „przepis art. 424 1a § 1 k.p.c. nie określa (…) , czy orzeczenie (…) [Sądu Najwyższego ] dotyczy tzw. przedsądu, czy merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej”, choć uzależnia dopuszczalność skargi, o której mowa w art. 424 1 k.p.c., od tego, czy „ wniesiono ” już skargę kasacyjną. Jednocześnie – co należy zaznaczyć – sami wskazują orzeczenia Sądu Najwyższego, z których jednoznacznie wynika , że rozstrzygnięcie o skardze kasacyjnej w ramach przedsądu wyłącza możliwość złożenia wspomnianej już skargi. Wobec powyższego Trybunał zwraca uwagę na to , że zarzuty skarżących są oczywiście bezzasadne, ponieważ zostały oparte na błędnym założeniu. Skarżący skupiają się na wykazaniu niejasności kry t eriów dopuszczalności skargi w sytuacji, w której tylko od nich zależy, z której drogi skorzystają. Nie ma przy tym – ze względu na utrwaloną wykładnię art. 424 1a § 1 k.p.c., na którą powołują się s ami skarżący – wątpliwości co do tego, że odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (a nie jej odrzucenie) wyklucza dopuszczalno ść skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Trybunał stwierdza zatem, że skarżący nie wykazali, iż wyłączenie równoległego lub wielokrotnego korzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia w celu uzyskania prejudykatu niezbędnego do realizacji prawa określon ego w art. 77 ust. 1 Konstytucji zamyka drog ę sądową dochodzenia tego prawa czy w j akikolwiek inny sposób narusza przysługujące im prawo do sądu , wywodzone przez nich z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji Trybun ał zauważa również, że rozpatrzenie zarzutu co do art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. jest bezcelowe, ponieważ przepis ten był równoległą podstawą postanowienia odrzucającego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Oceniwszy zarzut wobec art. 424 1a § 1 k.p.c. jako oczywiście bezzasadny, należało uznać, że w zakresie, w jakim skarga dotyczy art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c., nie spełnia ona wymagania określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Przyczyną odr zucenia wniesionej przez skarżących skargi, o której mowa w art. 424 1 k.p.c., tj. ostatecznego ukształtowania sytuacji prawnej skarżących, nie był (samodzielnie) art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. Innymi słowy, niezgodność art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. z Konstytucją w żaden OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 312 5 sposób nie uchyliłaby (rzekomego) naruszenia konstytucyjnych praw skarżących, których ochrony domagają się oni w niniejszym postępowaniu skargowym. Niezależnie od powyższego Trybunał za potencjalny uznaje sformułowany przez skarżących zarzut dotycz ący terminu, w jakim szkoda – o której mowa w zaskarżonym art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. – ma wystąpić. Taki zarzut mógłby postawić skarżący, w którego sprawie szkoda , będąca skutkiem prawomocnego orzeczenia, ujawniłaby się po upływie tego terminu (np. po 3 latach) . Dodatkowo trzeba stwierdzić, że odrzucenie wniesionej przez skarżących skargi, o której mowa w art. 424 1 k.p.c., nie było skutkiem przekroczenia ter minu 2 lat, lecz nieuprawdopodobnienia wystąpienia szkody. Skarżący nie wykazali bowiem jasno (co wyr aźnie podkreślił Sąd Najwyższy), że ponieśli szkodę, która uzasadniałaby wydanie prejudykatu na potrzeby dalszego postępowania w sprawie o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa . Zdaniem Trybunału skarżący mają rację w tej części skargi , w której podnoszą, że nie można apriorycznie wykluczyć, iż uiszczona na rzecz Skarbu Państwa kwota tytułem zwrotu kosztów sądowych , w konkretnej sytuacji mo że być szkodą w rozumieniu art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. Trzeba też jednak podkreślić, że to niejasność wywodu zawarteg o we wniesionej skardze przyczyniła się – także w tym zakresie, w jakim na szkodę miały się składać obciążające skarżących koszty postępowania sądowego – do jej odrzucenia przez Sąd Najwyższy. Trybunał przypomina więc, że źródłem naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego, uzasadniającego przyznanie mu ochrony na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinien być wyłącznie akt normatywny. Jeśli skarżący własnym zachowaniem przyczynia się do niekor zystnego dla siebie skutku, to skarga konstytucyjna mu nie pr zysługuje . W związku z powyższym Trybunał odm ówił nadania skardze dalszego biegu i pozostawi ł bez rozpoznania dołączon y do niej wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego.