Tw 28/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 czerwca 2016 r. Pozycja 403 POSTANOWIENIE z dnia 31 maja 2016 r. Sygn. akt Tw 28/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący i sprawozdawca Andrzej Rzepliński Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wnio sku Sp. z o.o. o zbadanie zgodno- ści: 1) art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Funduszu Wczasów Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 4 u st. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Funduszu Wczasów Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji; 3) art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Funduszu Wczasó w Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji; 4) art. 6 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Fundu- szu Wczasów Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2 Konstytucji; 5) art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Funduszu Wczasów Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2 i art. 77 Konstytucji; 6) art. 10 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Fun- duszu Wczasów Pracowniczych (Dz. U. poz. 1824) z art. 2 i art. 32 Konsty- tucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. UZASADNIENIE W dniu 10 listopada 2015 r. wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego wniosek Sp. z o.o. (dalej: Zarząd Krajowy) o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 4 u st. 1 pkt 3 ustawy z 11 września 2015 r. o uprawnieniach do mienia Funduszu Wczasów Pracowniczych (Dz.U.1824; dalej: ustawa o uprawnieniach do mienia FWP) z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji; po drugie, art. 4 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji; po trzecie, art. 4 ust. 5 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP OTK ZU B/2016 Tw 28/15 poz. 403 2 z art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji; po czwarte, art. 6 ustawy o uprawnieniach do mie- nia FWP z art. 2 Konstytucji; po piąte, art. 8 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP z art. 2 i art. 77 Konstytucji; po szóste, art. 10 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP z art. 2 i art. 32 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK) wniosek przedstawiony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3- 5 Konstytucji, a więc m.in. organy związków zawodowych, pod- lega wstępnemu rozpoznaniu. Na tym etapie postępowania Trybunał Konstytucyjny na posiedzeniu niejawnym (art. 81 ust. 1 ustawy o TK) w składzie trzech sędziów (art. 44 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o TK) bada, czy wniosek spełnia wymagania przewidziane w ustawie o TK (art. 60-62 ustawy o TK), czy nie jest oczywiście bezzasadny (art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK), a w szczególności, czy zaskarżony akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy (art. 191 ust. 1 pkt 3-5 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Ponadto celem wstępnego rozpoznania jest zapobieżenie nadaniu dalszego biegu wnioskowi w przy- padku zbędności lub niedopuszczalności wydania orzeczenia (art. 77 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK), a także gdy akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wyd aniem orzeczenia (art. 77 ust. 1 pkt 5 ustawy o TK). Wstępne rozpoznanie służy więc wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania przed Trybunałem – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 2. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 Konsty- tucji prawo inicjowania abstrakcyjnej kontroli norm przysługuje ogólnokrajowym organom związków zawodowych. Przymiotnik „ogólnokrajowy” odnosi się wprawdzie do organów związku, należy jednak przyjąć, że organy takie może mieć tylko związek zawodowy o ogólnokrajowym charakterze, tzn. taki, który swym działaniem obejmuje obszar całego kra- ju i posiada zorganizowaną strukturę, opartą na odpowiednio powołanych oraz rzeczywiście istniejących i funkcjonujących (n ie tylko zadeklarowanych w statucie) organach terenowych (por. postanowienia TK z 20 stycznia i 21 lipca 2003 r., Tw 58/02, OTK ZU nr 3/B/2003, poz. 159 i 160). 2.1. Badania, czy organy danego związku zawodowego są uprawnione do występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego, należy dokonywać, korzysta- jąc przede wszystkim z danych ujawnionych w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w szczegól- ności z wpisów zawartych w rubryce 3 działu 1, informujących o jednostkach terenowych lub oddziałach organizacji (zob. postanowienia TK z 10 lipca 2012 r. i 13 marca 2013 r., Tw 17/12, OTK ZU nr IIB/2014, poz. 669 i 670). Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że or- ganizacje, które faktycznie posiadają takie struktury, mają możliwość ich ujawnienia zgodnie z § 147 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 listopada 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U.1667, ze zm.). 2.2. Na podstawie odpisu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej dołączonego – stosownie do art. 62 ust. 2 pkt 3 ustawy o TK – do akt niniejszej sprawy , Trybunał Konstytucyjny usta- lił, że brak jest wpisów w rubryce 3 działu 1 rejestru dotyczącej jednostek terenowych lub oddziałów. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że w tym zakresie zachodzi nieści- OTK ZU B/2016 Tw 28/15 poz. 403 3 słość między treścią danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym a statutem, z któ- rego wynika, że takowe oddziały wnioskodawca posiada. 3. Trybunał podkreśla, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, który z or- ganów Związku jest uprawniony do podjęcia uchwały w sprawie wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego. Podstawą wskazania takiego organu są przepisy ustawy, a w przypadku, gdy ustawa nie reguluje tej kwestii – postanowienia statutu związku zawodo- wego. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału uprawnienie do reprezentowania osoby prawnej należy odróżnić od kompetencji do podjęcia uchwały o skierowaniu wniosku do Trybunału Konstytucyjnego. Podjęcie takiej uchwały stanowi „czynność o charakterze nadzwyczajnym”, która z tego powodu nie może być dokonana samodzielnie przez organ wykonawczy organi- zacji (zob. postanowienie TK z 11 lipca 2012 r., Tw 12/12, OTK ZU nr 4/B/2012, poz. 319). 3.1. Wnioskodawca doręczył Trybunałowi uchwałę Zarządu Krajowego z 3 listopada 2015 r. w s prawie skierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego. Z treści uchwały wynika, że została ona podjęta na podstawie art. 20 ust. 1 ab initio statutu Związku. W myśl tego przepisu „do kompetencji Zarządu Krajowego należy podejmowanie uchwał w sprawach nie zastrzeżonych do wyłącznej kompetencji Zjazdu Delegatów albo Krajowej Komisji Rewi- zyjnej”. 3.2. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że zgodnie z art. 18 ust. 1 statutu najwyższym or- ganem Związku jest Zjazd Delegatów, który – poza czynnościami wymienionymi w p kt 1-7 – rozpatruje inne sprawy istotne Związku (art. 18 ust. 1 pkt 8 statutu Związku). Natomiast do kompetencji Zarządu Krajowego należy m.in. realizowanie uchwał Zjazdu Delegatów (art. 20 ust. 1 pkt 1 statutu). W świetle przedstawionych przepisów statutu Związku nie można uznać, że art. 20 ust. 1 ab initio przyznaje Zarządowi Krajowemu uprawnienie do samodzielnego podjęcia uchwały w sprawie o charakterze nadzwyczajnym, jaką jest zainicjowanie abstrakcyjnej kon- troli norm prawnych. Okoliczność ta jest podstawą odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 62 ust. 2 pkt 1 ustawy o TK. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę na to, że treść uchwały i wnio- sku musi cech ować minimalna zbieżność, która obejmuje wskazanie kwestionowanego prze- pisu (przedmiot kontroli), wyrażenie woli wyeliminowania tego przepisu z porządku prawne- go oraz sformułowanie zarzutu niezgodności z przepisem aktu normatywnego o wyższej mo- cy prawnej (wzorzec kontroli). 4.1. W uchwale z 3 listopada 2015 r. Zarząd Krajowy postanowił skierować do Trybu- nału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją ustawy o upraw- nieniach do mienia FWP. W treści uchwały Zarząd Krajowy nie sprecyzował przedmiotu ani wzorców kontroli, lecz zaznaczył, że treść wniosku stanowi załącznik do uchwały, wymaga- jący uzupełnienia daty i adresu publikacyjnego ustawy. 4.2. Trybunał stwierdza, że pozostawienie daty do uzupełnienia w połączeniu z bra- kiem podpisów pod załącznikiem uniemożliwia zweryfikowanie, czy załącznik do uchwały, który został dołączony do rozpatrywanego wniosku, odpowiada treści załącznika z 3 listopada 2015 r., który wskazywał przedmiot i wzorce kontroli. OTK ZU B/2016 Tw 28/15 poz. 403 4 W związku z powyższym Trybunał nie może uznać za wiarygodny załącznik do uchwały, dołączony do rozpatrywanego wniosku, jako ten, który określił przedmiot i wzorce kontroli. 5. Odnosząc się do zakwestionowanych przepisów, Trybunał przypomina, że zakres działania związków zawodowych , w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji, nie obejmuje wszystkich spraw pozostających w gestii takich organizacji, a przyznanych im na mocy ich statutów, ustaw zwykłych, czy nawet niektórych przepisów ustawy zasadniczej (zob. posta- nowienie TK z 20 grudnia 2005 r., Tw 12/05, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 179). Istotą działa- nia związku zawodowego jest bowiem reprezentacja praw i interesów zawodowych oraz so- cjalnych bezpośrednio związanych z pracowniczym statusem ich członków (zob. wyrok TK z 28 kwietnia 2009 r., K 27/07, OTK ZU nr 4/A/2009 poz. 54 i powołane tam orzecznictwo). Tym samym podmioty te zostały ograniczone w zakresie swobody wyboru zarówno przed- miotu kontroli, jak i wzorców kontroli w postępowaniu przez Trybunałem Konstytucyjnym. 5.1. Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy wnioskodawca, kwestionując zgodność za- skarżonych przepisów, spełnia kryterium określone w art. 191 ust. 2 Konstytucji, tj. czy wy- stępuje o kontrolę unormowań prawnych, które dotyczą spraw objętych jego zakresem działa- nia – reprezentacji praw i inter esów zawodowych oraz socjalnych bezpośrednio związanych z pracowniczym statusem jego członków. 5.2. Wnioskodawca powołuje się na art. 2 ust. 4 i art. 6 ust. 2 statutu Związku, zgodnie z którymi Związek reprezentuje prawa i interesy swoich członków w sprawach wynikających z indywidulanych stosunków pracy, jego zadaniem jest obrona i reprezentowanie praw i inte- resów pracowniczych, socjalnych i społecznych członków Związku. W myśl zakwestionowanego art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP z d niem wejścia w życie ustawy dotychczasowi posiadacze udziałów w spółce nie mogą wykonywać wynikających z nich praw. Dane podmiotów ujawnionych w księdze udziałów, jako wspólnicy spółki, którzy objęli lub nabyli udziały w spółce podlegają wykreśleniu z urzę du (art. 4 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP). Na podstawie art. 4 ust. 5 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP reprezentatywnym organizacjom związkowym przy- sługują roszczenia wobec podmiotów wykonujących prawa z udziałów w spółce o wydanie pożytków lub innych korzyści uzyskanych przez te podmioty w okresie wykonywania przez nie praw z udziałów w spółce do dnia wejścia w życie ustawy. W myśl art. 6 ustawy o upraw- nieniach do mienia FWP w terminie 30 dni organizacje związkowe w drodze porozumienia zn iosą współwłasność łączną udziałów w spółce oraz dokonają podziału między siebie udzia- łów, a w braku porozumienia spółka ulegnie rozwiązaniu. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP Skarb Państwa nie odpowiada za roszczenia związane z mieniem Funduszu oraz udziałami w spółce. Art. 10 ustawy o uprawnieniach do mienia FWP stanowi, że czynności podejmowane przez reprezentatywne organizacje związkowe w postępowaniach sądowych lub postępowaniach przed organami administracji publicznej w cel u realizacji określonych w ustawie uprawnień lub roszczeń są wolne od wszelkich opłat sądowych lub administracyjnych. Zdaniem wnioskodawcy zaskarżone przepisy pozbawiają obecnych wspólników Fun- duszu Wczasów Pracowniczych Sp. z o.o. udziałów w spółce, nakazują wydanie pożytków lub innych korzyści uzyskanych w okresie wykonywania praw z udziałów i uniemożliwiają wspólnikom dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa. Stanowi to, jak podkreśla wniosko- dawca, naruszenie praw majątkowych dotychczasowych posiadaczy udziałów w spółce i wywłaszczenie bez odszkodowania. Wnioskodawca podkreśla, że zakwestionowane przepi- sy pozbawiają wspólników, z których część jest pracownikami spółki, dywidend pochodzą- OTK ZU B/2016 Tw 28/15 poz. 403 5 cych z zysków wypracowanych przez tych pracowników. Ponadto wnioskodawca kwestionu- je przepis przewidujący likwidację spółki, zarzucając mu naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej. Uzasadnia to tym, że likwidacja „uderzy” w pracowników, którzy stracą pracę. Wnioskodawca kwestionuje również zwolnienie od kosztów sądowych je dnej ze stron (tj. reprezentatywne organizacje związkowe) potencjalnego sporu sądowego, które jego zda- niem narusza zasadę równości. Jak podkreśla, drugiej strony (tj. wspólników spółki) to zwol- nienie nie obejmuje. 5.3. Trybunał zwraca uwagę na to, że celem wnioskodawcy jest ochrona interesów wspólników spółki. Wspólnikami mogą być – i jak pokazuje przykład wnioskodawcy są – różne podmioty, niekoniecznie pracownicy spółki. Okoliczność, że niektórzy wspólnicy są pracownikami spółki, nie umożliwia automatycznego przyjęcia, jakoby zakwestionowane przepisy regulowały status pracowników. Status pracownika nie jest bowiem tożsamy z pra- wami wspólnika wynikającymi z przysługujących mu udziałów w spółce. Pracownicy mogą występować w różnych rolach społecznych, ale organy związków zawodowych mogą repre- zentować tylko ten aspekt ich działalności, który jest związany z prawami lub obowiązkami wynikającymi ze stosunku pracy. Trybunał stwierdza zatem, że zakwestionowane przepisy nie dotyczą spraw objętych zakresem działani a wnioskodawcy. W związku z powyższym zakwestionowane przepisy wykraczają poza granice przy- znanej ogólnokrajowym organom związków zawodowych ograniczonej rzeczowo zdolności inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (art. 191 ust. 1 pkt 4 w z w. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane okoliczności, Trybunał postanowił jak na wstępie.