Tw 2/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 lutego 2019 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 6 grudnia 2018 r. Sygn. akt Tw 2/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Krajowej Rady Komorniczej z 17 stycznia 2018 roku o zbadanie zgodności: 1) art. 2 ustawy z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o komornikach są- dowych i egzekucji (Dz. U. poz. 1910) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zasady niedziałania prawa wstecz , zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie pra wa oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 2 ust. 4-6 ustawy , o której mowa w punkcie pierwszym, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 3 ustawy, o której m owa w punkcie pierwszym, z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zachowania odpowiedniej vacatio legis , p o s t a n a w i a: nadać wnioskowi dalszy bieg. UZASADNIENIE Do Trybunału Konstytucyjnego wp łynął wniosek Krajowej Rady Komorniczej (dalej: Rada) z 17 stycznia 2018 roku (data nadania) o zbadanie zgodności : 1) art. 2 ustawy z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. poz. 1910 ; dalej: ustawa zmieniająca ) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospoli- tej Polskiej w zakre sie zasady niedziałania prawa wstecz , zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 2 ust. 4-6 ustawy zmieniającej z art. 64 ust. 2 w zwi ązku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zachowania od- powiedniej vacatio legis . Zarządzeniem z 18 kwietnia 2018 r., Trybunał Konstytucyjny wezwał wnioskodawcę do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych wniosku przez: 1) nadesłanie aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wraz z czterema ko- piami; OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 2 2) wskazanie składu osobowego Krajowej Rady Komorniczej w dniu podjęcia uchwa- ły nr 1802/V z 12 grudnia 2017 r. W piśmie do Trybunału, złożonym 14 maja 2018 r., pełnomocnik wnioskodawcy od- niósł się do stwierdzonych przez Trybunał Konstytucyjny braków formalnych wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem K onstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), wnio- sek przedstawiony przez ogólnokrajową władzę organizacji zawodowej podlega wstępnemu rozpoznaniu na posie dzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy pochodzi on od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 191 ust. 2 Konstytucji), czy spełnia wymagania formalne (art. 47 ust. 1 i 2 oraz art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK) oraz czy nie jest oczywiście bezzasadny (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK). Tym samym wstępne rozpoznanie wniosku umożliwia – już w początkowej fazie postępowania – wyelimi- nowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 2. W niosek został złożony przez Krajową Radę Komorniczą (dalej: Rada), a zatem przez ogólnokrajową władzę organizacji zawodowej, o któ rej mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. Rada wyraziła wolę wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w uchwa le nr 1802/V z 12 grudnia 2017 r. (dalej: uchwała) , określającej przedmiot i wzorce kontroli, tożsame z zakresem zaskarżenia złożonego wniosku (§ 1) , a także organ powołany do jej wykonania (§ 2 ) . Uchwała upoważnia również Prezesa Krajowej Rady Komorniczej do wyznaczenia pełnomocnika reprezentującego wnioskodawcę w postępowaniu przed Trybuna- łem Konstytucyjnym (§ 2 uchwały) . Zaskarżona ustawa została uchwalona w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyj- nego z 13 października 2015 r. (sygn. akt P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145) stwierdza- jącego niezgodność art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komorni- kach sądowych i egzekucji ( obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1309, ze zm.; dalej: ustawa ko- mornicza ) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału , wnioskodawca wykazał, że art. 2 i art. 3 ustawy zmieniającej do- tyczą spraw objętych zakresem ogólnokrajowej władzy organizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 191 ust. 2 Konstytucji), na co wskazuje art. 83 i art. 85 ustawy komor- niczej. 3. Wnioskod awca wnosi o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 1-3 ustawy zmieniają- cej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady niedziałania prawa wstecz . Art. 2 ust. 1 ustawy zmien iającej stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy ustawy komorniczej, w brzmie- niu nadanym ustawą zmieniającą . Zgodnie z ustępem drugim skarżonej ustawy, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy komornik sądowy (dalej: komornik) wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty na pod- stawie art. 49 ust. 2 ustawy komorniczej, a do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej ter- min ten nie upłynął albo upłynął bezskutecznie, komor nik sądowy wzywa wierzyciela do uiszczenia opłaty tymczasowej na podstawie art. 49a ust. 2 ustawy komorniczej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą . Ustęp trzeci artykułu 2 ustawy s tanowi, że jeżeli wierzyciel uiścił opłatę w wysokości przewidziane j w przepisach dotychczasowych, komornik sądowy zwraca mu różnicę między OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 3 opłatą uiszczoną, a opłatą tymczasową przewidzianą w art. 49a ust. 1 ustawy komorniczej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Wnioskodawca twierdzi, że konsekwencją zaskarżonych przepisów jest ich retroak- tywne działanie , skutkujące pogorszeniem sytuacji prawnej adresata normy prawnej – komor- nika – polegające na zwiększeniu zakresu zobowiązań. Z wejściem w życie zaskarżonych przepisów zmieniła się bowiem sytuacja prawna komornika, kt óry wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty stałej (na podstawie art. 49a ust. 1 ustawy komorniczej) , od której uzależ- nione jest wszczęcie egzekucji świadczeń niepieniężnych i dokonanie zabezpieczenia rosz- czeń niepieniężnych. W przypadku opróżnienia lokalu z rzeczy lub osób opłata stała wynosiła 4 0% przeciętnego wynagrodzenia przy czym opłatę tę komornik pobierał od każdej izby z wyłączeniem pomieszczeń stanowiących przedpokoje, alkowy, korytarze, werandy, łazien- ki, spiżarnie, loggie i po dobne. Nowelizacja: 1) wprowadziła kategorię opłaty tymczasowej uiszczane j przez wierzyciela wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji świadczeń niepieniężnych w wysokości 10% przeciętne- go wynagrod zenia miesięcznego; 2) o bniżyła opłatę ostateczną za wprowadzenie w posiadanie nieruchomości i opróżnienie lokalu do 20% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego; 3) określiła nowe zasady rozliczeń z dłużnikiem z tytułu opłaty uzupełniającej w wysokości różnicy między opłatą ostateczną a uiszczoną przez wierzyciela opłatą tymcza- sową z uwzględnieniem sytuacji dobrowolnego wykonania obowiązku przez dłużnika po we- zwaniu przez komornika i w terminie przez niego wyznaczonym bądź dobrowolnego wyko- nania obowiązku przez dłużnika przed dorę czeniem wezwania komornika. 4. Z arzut retroaktywnego działania, wnioskodawca stawia również ustępom od 4 do 6 zaskarżonego art. 2 ustawy zmieniającej. Jego zdaniem , art. 2 ust. 4 zobowiązuje komornika – na wniosek wierzyciela lub dłużnika – do ustalenia opłaty stałej ( o której mowa w art. 50, art. 51 i art. 54 ustawy komorniczej w dotychczasowym brzmieniu) na podstawie art. 49 ust. 3 ustawy komorniczej, jeżeli dobrowolne wykonanie obowiązku przez dłużnika w warunkach określonych w nowoustanowionym przepisie nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej , a do 22 października 2015 r. nie doszło do wykonania prawomocnego postano- wienia wydanego na podstawie art. 770 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), w części obejmującej uiszczoną przez wierzyciela opłatę stałą. Zgodnie z ust. 5 art. 2 ustawy zmieniającej, wierzyciel lub dłużnik może wystąpić z przedmiotowym wnioskiem w terminie jednego roku od dnia wejścia w życi e ustawy nowe- lizującej. Ustęp szósty art. 2 stanowi, że w przypadku opisanym w ust. 4 pobraną różnicę mię- dzy opłatą stałą ustaloną na podstawie starego stanu prawnego a opłatą ustaloną na podstawie dodanego art. 49 ust. 3 ustawy komorniczej komornik zwraca wierzycielowi w zakresie, w jakim nie otrzymał zwrotu jej równowartości od dłużnika, a pozostałą część – dłużnikowi. 5. Wnioskodawca zakwestionował również zgodność art. 2 ustawy zmi eniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego prze z nie prawa. Przytoc zył wyrok Trybunału z 8 grudnia 2009 r., (sygn. SK 34/08, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 165) zgodnie z którym „naruszenie zakazu retroakcji prawa prowadzi nie- jednokrotnie do automatycznego naruszenia porządku dem okratycznego – w szczególności zaś: zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. „Wnioskodawca argumentuje ponadto, że „adresaci norm prawnych mają prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na ich niekorzyść w sposób arbitralny i zaskakujący ( zob. wyroki z: 19 listopada 2008 r., OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 4 sygn. Kp 2/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 157; z 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163) ” . 6. Wnioskodawca z argumentów na rzecz niezgodności zaskarżonych przepisów z art. 2 Konstytucji wyprowadza zarzut ich niezgodności również z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej. Jego zdaniem, przepisy te – oparte na zasadzie bezpośred- niego działania nowego prawa, ale wywołujące sk utek retroaktywny (art. 2 ust 1-3 ustawy zmienia jącej) oraz pozwalające na ingerencję w prawomocne postanowienia o koszta ch egze- kucyjnych (art. 2 ust. 4- 6 ustawy zmieniającej) – powodują negatywne konsekwencje w sfe- rze majątkowej komorników, którzy z jednej strony wykonują funkcję publiczną, z drugiej jednak prowadzą działalność na własny rachunek. 7. W niniejszej sprawie zgodność art. 2 ust 4-6 ustaw y zmieniającej, a zatem przepi- sów pozwalają cych na ingerencję w prawomocne postanowienia o kosztach egzekucyjnych została zakwestionowana z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konsty- tucji. Wnioskodawca twierdzi, że przepisy te naruszają równą ochronę własności komorni- ków. Argumentuje, że owa równa ochrona należy się podmiotom podobnym, a więc charakte- ryzującym się określoną wspólną istotną cechą faktyczną lub prawną. Podmiotami tymi, zdaniem wnioskodawcy, są dwie grupy komorników. J edna z nich wydała postanowienia o kosztach egzekucji na podstawie art. 770 k.p.c. przed 22 października 2015 r . (tj. przed ogłoszeniem wyroku o sygn. P 3/14), które wskutek niezaskarżenia ich przez strony lub upływu terminu uprawomocniły się i zostały przed tą datą wykonane. Druga zaś grupa wydała postanowienia, które z różnych względów nie zostały wykonane. Wniosk odawca argumentu- je, że nałożeni e na drugą z tych grup dodatkowych obowiązków określonych w ar t. 2 ust. 4 ustawy zmieniającej, nie można uznać za konstytucyjnie dopuszczalne odstępstwo od zasady równego traktowania. Jego zdaniem, nowelizacja nie spełnia wymogu konieczności oraz pro- porcjonalności sensu stricto , a więc zakazu nadmiernej ingerencji w sferę wolności lub praw jednostki. 8. Wnioskodawca wnosi również o zbadanie zgodności art. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady odpowiedniej vacatio legis . Twierdzi, że ustawodawc a, wykazując opieszałość w podjęciu działań legislacyjnych mających na celu realizację wyroku o sygn. P 3/14, a zarazem ustanawiając przepis intertemporalny uniemożliwiający dokończe- nie wszczętych wcześniej postępowań na dotychczasowych zasadach, równocześ nie przyjął standardowy okres 14 dni na wejście w życie ustawy i tym samym przerzucił na komorników sądowych skutki zarówno działania nowego prawa, jak i wspomnianej opieszałości. 9. Trybunał uznał, że wnioskodawca w sposób dostateczny uzasadnił zarzut y niekon- stytucyjności przedmiotu kontroli. Z powyższych względów Trybunał postanowił jak w sentencji.