Ts 94/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2020 r. Pozycja 1 33 POSTANOWIENIE z dnia 4 lutego 20 20 r. Sygn. akt Ts 94/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.O. o zbadanie zgodności: art. 1037 § 1, 2 i 3 w związku z art. 968 § 1 oraz art. 998 § 1 i art. 1035 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1 55 , ze zm. ) z : art. 2 w związku z art. 7 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 w związku z art. 7 oraz art. 45 ust. 1 ora z art. 78 K onstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 czerwca 2018 r. (data nadania) , R.O. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle nastę - pującego stanu faktycznego: Skarżąc emu , posiadając emu status wierzyciel a , przysądzono w postępowaniu egzekucyjnym n ieruchomość dłużnika za cenę 210 000 zł. Na poczet ceny nabycia wpłacił on kwotę 163 683,62 zł , zaliczając na poczet pozostałej ceny własną wierzytelność w wysokości 46 316,38 zł. Przy sporządzaniu planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości ustalono , że skarżący – uiszczając cenę – potrącił wierzytelność, która się w niej nie mieści. Wierzytelnością korzystającą z pierwszeństwa zaspokojenia z majątku dłużnika przed wierzytelnością skarżącego były bowiem koszty egzekucyjne , zgodn ie z art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r . poz. 1 55 , ze zm.; dalej: k.p.c.) . S kładały się na nie : – opłata sądowa za udzielenie przysądzenia własności w wysokości 100 zł ; – koszty należne komornikowi sądowemu w wysokości 35 083,57 zł ; – koszty należne wierzycielowi egzekwującemu , Bankowi Spółdzielczemu w S . , w kwocie 134 zł. OTK ZU B/2020 Ts 94/18 poz. 1 33 2 Ponadto wierzytelnością korzystającą z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzy - telnością skarżącego była wierzyteln ość Banku Spółdzielczego w S . zabezpieczona hipoteką na nieruchomości w wysokości 38 888,06 zł tytułem odsetek i w wysokości 132 271,90 zł. Ł ączna kwota wierzytelności korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzy - telnością skarżącego wynosiła zatem 206 477,53 zł. Postanowieniem z 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w S. zobowiązał skarżącego do uzupełnienia ceny nabycia nieruchomości przez wpłacenie w ciągu tygodnia od up rawomocnienia się orzeczenia kwoty 42 793,91 zł. Na p owyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie , w którym wniósł o jego uchylenie. Postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. (sygn. a kt […]) Sąd Okręgowy w O. oddalił zażalenie. Orzeczenie t o doręczono skarżącemu 9 marca 2018 r. 2. S karżąc y zarzuc ił kwestionowanym w skardze konstytucyjnej przepisom naruszenie art. 2 w związku z art. 7 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji, czyli „ zasady demokra - tycznego państwa prawnego, w tym naruszenie zasady lojalności państwa do obywatela oraz zasady bezpi eczeństwa prawnego w sytuacji, gdy nabywca nieruchomości po uprawo - mocnieniu postanowienia w przedmiocie przysądzenia nieruchomości, na mocy którego zaliczono jego wierzytelność względem dłużnika na poczet ceny nabycia, po sporządzeniu planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości zostaje zobowiązany w trybie art. 1037 § 1 k . p . c . do uiszczenia dodatkowej kwoty na poczet ceny nabycia nieruchomości w zakresie, w jakim jego wierzytelność względem dłużnika nie została uwzględniona w pla - nie podziału, co rodzi brak pewności nabywcy do państwa w zakresie, w jakim zaskarżona norma prawna dopuszcza możliwość obciążenia nabywcy dodatkowymi obowiązkami oraz uszczupla jego majątek pomimo istnienia uprzedniego prawomocnego postanowienia określającego jego obo wiązki”. Zdaniem skarżącego, kwestionowane przepisy naruszają także za s ad ę demokra - tycznego państwa prawa oraz zasad ę dwuinstancyjnośc i (art. 2 w związku z art. 7 oraz art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji) , gdyż n ie umożliwiają skarżącemu jako wierzycielowi – nabywcy nieruchomości – aktywnego uczestnictwa w postępowaniu pierwszej instancji. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 czerwca 2019 r. skarżący został wezwany do u sunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: – doręczenie pięciu egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym; – dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestiono wanych przepisów ze wska- zanymi przez skarżącego wzorcami kontroli. Skarżąc y wykonał powyższe zarządzenie w przepisanym terminie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 , ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymo- gom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1 55 , ze zm.; dalej: k . p . c . ): OTK ZU B/2020 Ts 94/18 poz. 1 33 3 – art. 1037 § 1 , 2 i 3 : „ § 1. Jeżeli przy sporządzaniu planu podziału okaże się, że nabywca uiszczając cenę, potrącił wierzytelność, która się w niej nie mieści, sąd, na wniosek komornika, zobowiąże nabywcę do uzupełnienia ceny w ciągu tygodnia. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. § 2. W planie podziału komornik wymienia osoby, dla których jest przeznaczona suma przypadająca od nabywcy. W tej części plan podziału stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy. § 3. Wierzyciel, któremu przydzielono roszczenie przeciwko nabywcy, nabywa z mocy samego prawa hipotekę na sprzedanej nieruchomości. Ujawnienie hipoteki w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów następuje na wniosek wierzyciela ” ; – art. 968 § 1: „Nabywca może zaliczyć na poczet ceny własną wierzytelno ść lub jej część, jeżeli znajduje ona pokrycie w cenie nabycia”; – art. 998 § 1: „Po uprawomocnieniu się przybicia i wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych lub postanowienia o ustaleniu ceny nabycia i wpłaceniu całej ceny przez Skarb Państwa sąd wydaje postanowienie o przysądzeniu własności”; – art. 1035 § 1: „Niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności komornik sporządza plan podziału”. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż sporządzona została w imieniu skarżące go przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK) , a skarżąc y : – wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w O. z 17 stycznia 2018 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocn e i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia ; – dochował przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), ponieważ odpis wymienionego wyżej postanowienia został doręczony skar - żące mu 9 marca 201 8 r., a skarga została wniesiona 11 czerwca 201 8 r. ; – prawidłowo określ ił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskaz ując , które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) , a także przedstawił w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowan ych w niej zarzutów ni e można uznać za oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. Przedstawione przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy postępowania egzekucyj n ego z nieruchomości, które składa się z kilku chronologicznie następujących po sobie etapów. Zaliczeniu na poczet ceny nabycia podlega wierzytelność w takiej wysokości, w jakiej, w hipotetycznie sporządzonym planie podziału, przypadł a by z jej tytułu wierzycielowi kwota sumy podlegającej podziałowi, przy uwzględnieniu znanych na ten dzień w ierzytelności wierzycieli oraz praw osób stwierdzonych w opisie i oszacowaniu, bądź też takich, które zostały zgłoszone na 3 dni przed terminem licytacji ( por. postanowienie SN z 3 lutego 1972 r., sygn. akt III CRN 156/71, OSNCP nr 6/1972, poz. 121 ). Jeżeli jednak wierzytelność nabywcy przedmiotu egzekucji nie znajduje pokrycia w cenie nabycia w wyso - kości, którą zalicza na poczet ceny ( gdy po uprawomocnieniu się przybicia do postępowania OTK ZU B/2020 Ts 94/18 poz. 1 33 4 podziałowego przystąpią skutecznie kolejni wierzyciele, których wierzytelności ulegną zaspokojeniu w wyższej kategorii niż wierzytelność nabywcy) , sąd wzywa nabywcę do zapłaty brakującej kwoty wyznaczając ponownie termin do jej uiszczenia. Zdaniem skarżącego, k westionowane przepisy wprowadzają niepewność obywatela co do prawa, naruszają zasadę ochrony zaufania do państwa, a także stanowią „pułapkę prawną”, gdyż to „ jednostka ponosi wszelkie negatywne konsekwencje ich niewłaściwej konstrukcji prawnej ” . W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u. o.t.p. TK – postanowiono jak w sentencji.