Ts 88/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 maja 2023 r. Pozycja 149 POSTANOWIENIE z dnia 4 września 2017 r. Sygn. akt Ts 88/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.B., […] Sp. z o.o. Sp. k. […] w sprawie zgodności: art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) z art. 45 ust . 1 w zw. z art. 2 oraz art. 175 ust. 1, art. 176 ust. 1 i art. 184 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 maja 2016 r. (data nadania) B.B., […] Sp. z o.o. Sp. k. […] zakwestionowali zgodność art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sąd ami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 , ze zm. ; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim: po pier wsze, ogranicza prawo do sądu i podważa zaufanie do spójności systemu prawnego przez wprowadzenie warunkowych przesłanek zależnych od doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, które powodują niepe wność co do długości terminu n a wniesienie skargi do sądu , a także przez wprowadzenie sześćdziesięciodniowego terminu do wniesienia skargi do sądu, który jest niespójny z terminami zał atwiania spraw przewi - dzianymi w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania adm ini - stracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: k.p.a.) ; po drugie , wprowadza unormowanie dopuszczające to , że organ nie ma obo wiązku udzielenia odpowiedzi na weź - wanie do usunięcia naruszenia prawa; po trzecie, powoduje niepewność co do rzeczywi stej długości terminu do wniesienia skargi , z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji . Ponadto skarżący wystąpili o kontrolę zgodności art. 53 § 2 p.p.s.a. w zakresie, w jakim wyłącza sądową kontrolę odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, która została udzielona bądź doręczona po upływie sześćdziesiątego dnia od wniesienia wezwania , z art . 175 ust. 1, art. 176 ust. 1 i art. 184 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji . Skarga została złożona w związku z następującą sprawą. W dniu 7 lipca 2014 r. Sejmik Województwa Mazowieckiego podjął uchwałę o numerze 180/14 w sprawie planu OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 2 zagospodarowania przestrzennego Województwa Mazowieckiego (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego z d nia 15 lipca 2014 r. poz. 6868) . Skarżący , reprezentowani przez pełnomocnika , w dniu 10 czerwca 2015 r. wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa. Następnie pełnomocnik skarżących w dniu 7 sierpnia 2015 r. wystąpił do organu z wn ioskiem o doręczenie stan owiska, jakie organ zajął w związku z powyższym wezwaniem. W piśmie z dnia 13 sierpnia 2015 r. Przewodniczący Sejmiku Województwa Mazowieckiego poinformował pełnomocnika skarżących, że Sejmik nie zajął stanowiska w sprawie. W dniu 2 4 września 2015 r. skarżący wnieśli skargę na uchwałę Sejmiku , którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2015 r. (sygn. akt […] ). Sąd uzn ał, że skarga została złożona z przekroczeniem sześćdziesięcio - dniowego ter mi nu przewidzianego w art. 53 § 2 p.p.s.a . , który upłynął 10 sierpnia 2015 r. Skargę kasacyjną, którą od tego postanowienia wywiedli skarżący, oddalił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 styczni a 2016 r. (sygn. akt […] ). Sąd kasa - cyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji w sprawie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępow ania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u .o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane analizowaną skargą nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wej- ścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. 2. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków określonych w art. 79 ust.1 Konstytucji, a doprecyzowanych w u.o.t.p. TK . Zgodnie z przy- wołanymi regulacjami skarga powinna spełniać wymogi określone dla pisma procesowego, a nadto zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podst awie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji i wobec którego skarżący domaga się stwier- dzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolno ści lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; a także uzasadnienie wraz z do- kładnym opisem stanu faktycznego. Z arzuty sformułowane w skardze muszą uprawdopodab- niać niekonstytucyjno ść kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczno ść wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, wskazanie właściwych wzorców konstytucyj- nych wyrażających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym bądź prawnym i – przez p orównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajem nej niezgodno- ści. 3. W ocenie Trybunału analizowana skarga nie spełnia powyższych wymagań. 3.1. Zarzut skarżących dotyczy art. 53 § 2 p.p.s.a., który ( w brzmieniu obowiązującym do 31 maja 2017 r. ) stanowił, że: „w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie d o usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni o d dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa ” . Natomiast OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 3 zgodnie ze wskazanym w tym przepisie art. 52 : „j eżeli ustawa nie przewiduje środków za- skarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwan iu na piśmie właściwego organu ‒ w ter minie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu akt u lub podjęciu innej czynności ‒ do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, p o wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skar- żącego i rozpoznać skargę [§ 3] . W przypadku innych aktów, j eżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie b ędącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należ y również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa. Termin, o którym mowa w § 3, nie ma zastosowania [§ 4] ” . 3.2. Trybunał Konstytu cyjny wielokrotnie wyjaśniał , że z brzmienia art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika, iż wzorcami kontroli w sprawie zainicjowanej wniesieniem skargi kon- stytucyjnej mogą być wyłącznie przepisy wyrażające wolności lub prawa skarżącego (zob. postanowienia pełnego składu TK z dnia 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1 /B/2002, poz . 60 oraz 16 lutego 2009 r., Ts 202/06, OTK ZU nr 1/B/2009, poz. 23). Po- gląd na tę kwestię jest utrwalony, a Trybunał Konstytucyjny nie ma podstaw, by go zmieniać. Trybunał stwierdza , że skarżący wywiedli z przywołanych wzorców kontroli następ u- jące prawa podmiotowe , wskazane przede wszystkim w punkcie III skargi : prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej , określono- ści przepisów prawa i ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie pra wa (art. 2 Konstytucji); zasadę sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy, sądy po- wszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe (art. 175 ust. 1 Konstytucji); zasadę dwuin- stancyjnego postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji) ; zasad ę sprawowania przez Naczelny Sąd Administracyjny i inne sądy administracyjne kontroli działalności a dministracji publicznej (art. 184 Konstytucji). Spośród przywołanych wzorców kontroli konstytucyjności jedynie art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji wyraża ją prawa podmiotowe, których ochrony można domagać się w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem do Trybunału skargi konstytucyjnej . Żadne j z zasad wyprowadzony ch z art. 2 Konstytucji, tj. zasady demo- kratycznego państwa prawnego, zasady dostatecznej określoności przepisów prawa, zasady przyzwoitej legislacji i zasady sprawiedliwości proceduralnej, nie można uznać za prawo po dmiotowe podlegające ochronie w postępo waniu zainicjowanym wniesieniem skargi kon- stytucyjnej . Artykuł 2 Konstytucji wyznacza bowiem standard kreowania wolności i praw przez ustawodawcę oraz standard korzystania z nic h (zob. orzeczenia TK z dnia: 10 stycznia 2001 r., Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12 oraz 20 lute go 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22). Z treści skargi zdaje się wynikać, że skarżący powołują art. 2 Konsty- tucji także jako samoistny wzorzec kontroli, co w kontekście wyżej przedstawionych rozwa- żań nie jest prawidłowe. W s kazane przez skarżących art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji do- tyczą natomiast ustroju i komp etencji sądów i nie kreują praw podmiotowych jednostek . 3.3. Zdaniem Trybuna łu skarżący nie uprawdopodobnili , by w wyniku zastosowania w ich sprawie art. 53 § 2 p.p.s.a. doszło do naruszenia prawa d o sądu ( ukształtowanego zgod- nie ze standardami wyznaczonymi przez art. 2 Konstytucji). 3.3.1. W pierwsze j kolejności skarżący zarzucili, że art. 53 § 2 p.p.s.a. ogranicza pra- wo do sądu i podważa zaufanie do spójności systemu prawnego , bowiem wprowadza warun- kowe przesłanki zależne od doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naru- szenia prawa, które powodują niepe wność co do długości terminu na wniesienie skargi do sądu . Ponadto niekons tytucyjności art. 53 § 2 p.p.s.a. skarżący upatrują w tym, że zawiera on sześćdziesięciodniowy termin do wniesienia skargi do sądu, który jest niespójny z terminami załatwiania spraw przewidzianymi w przepisach k.p.a. Ich zdaniem przepis ten narusza zasa- OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 4 d ę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, gdyż wprow adza unormo- wanie pozwalające na to, by organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naru- szenia prawa. Skarżący twierdzą, że do naruszenia ich praw doszło na skutek odrzucenia skargi wniesionej po udzieleniu p rzez organ odpowiedzi na wezwanie do u sunięcia naruszenia prawa, którą doręczono pełnomocnikowi skarżących po upływie 60 dni od daty wniesienia wezwan ia. Ich zdaniem art. 53 § 2 p.p.s.a. uniemożliwia zarówno kontrolę sądową uchwały organu samorządowego , jak i kontrolę odpowiedzi na wezwanie. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu , Trybunał przypomina, że na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji skar ga konstytucyjna została ukształtowana jako środek zindywidua- lizowanej kontroli konstytucyjności o ograniczonym zakresie, mający służyć ochronie naru- szonych konstytucyjnych praw podmiotowych skarżących. Dla uprawdopodobnienia zarzutu niekonstytucyjności ni ezbędne jest wykazanie związku między zarzucanym naruszeniem, a sposobem ukształtowan ia sytuacji prawnej przez sąd w indywidualnym rozstrzygnięciu wy- danym wobec skarżącego na podstawie kwestionowanego przepisu. Argumenty skargi nie mogą natomiast dotyczyć dostrzeganych potencjalnych wątpliwości konstytucyjnych, czy też ochrony praw innych podmiotów. Z tego powodu zarzuty i ich uzasadnienie nie mogą abstra- hować od stanu faktycznego sprawy, która została rozpoznana przez sądy. W analizowanej sprawie zasadnicze znaczenie ma to, że skarżący wezwali Sejmik do usunięcia naruszenia prawa 10 czerwca 2015 r., natomiast ‒ jak ustaliły sądy obu instancji ‒ organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie. Pełnomocnik skarżących 7 sierpnia 2015 r., a więc zaledwie trzy dni przed upływem sześćdziesięciodniowego terminu do wniesienia skargi określonego w zaskarżonym art. 53 § 2 p.p.s.a., przesłał do organu wniosek o doręcze- nie stanowiska organu zajętego w związku z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Tymczasem żaden przepis prawa nie nakładał na niego takiego obowiązku , nie uzależniał również terminu do wniesienia skargi do sądu od udzielenia przez organ odpowiedzi na taki e pismo (wniosek) . Organ pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. poinformował pełnomocnika skar- żących, że nie zajął stanowiska w sprawie. Skargę do sądu administracyjnego pełnomocnik wniósł dopiero 24 września 2015 r. , łącząc termin do wniesienia skargi z pismem organu z dnia 13 sierpnia 2015 r. Skoro w sprawie skarżących sądy administracyjne przesądziły, że pismo z dnia 13 sierpnia 2015 r. nie było odpowiedzią organu na wezwanie do usunięcia na- ruszenia prawa, bezzasadne są argumenty skargi oparte na tezie, zgodn ie z którą z powodu niejasnej treści art. 53 § 2 p.p.s.a. odrzucono skargę skarżących wniesioną po udzieleniu przez organ odpowiedzi na wezwanie. W sprawie skarżących o rgan nie udzielił odpowiedzi na we- zwanie, natomiast pełnomocnik reprezentujący skarżącyc h zamiast wnieść skargę w terminie 60 dni określonym w art. 53 § 2 p.p.s.a. , wniósł ją w termi nie w ogóle w tym przepisie nie- przewidzianym, wiążąc jego początek z pismem informującym o niezajęciu stanowiska w sprawie , które zostało przez organ wystosowane z powodu wniosku pe łnomocnika z 7 sier - pnia 2015 r . W ocenie Trybunału p owyższe okoliczności bezpośrednio wpływają na ocenę wnie- sionej skargi. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego konsekwentnie prezentowany jest pogl ąd, zgodnie z którym z uwagi na charakter skargi konstytucyjnej jako nadzwyczajnego środk a ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji , uwzględ- nienie potrzeby zabezpieczenia interesu prawnego sk arżących możliwe jest dopiero w przy- padku wykazania przez ni ch minimalne j choćby staranności w trosce o jego ochronę. Jak stwierdził Trybunał w postanowieniu z dnia 17 marca 1998 r.: „skarga (…) nie może być wy- korzystywana jako instrument służący kor ygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20; zob. także: postano- wienie TK z dnia 16 październi ka 2002 r., SK 41/03, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). Zda- niem Trybunału skarżący n ie wykazali, by to właśnie z powodu treści kwestionowanego OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 5 przepisu doszło do ingerencji w ich prawo do sądu, bowiem jej przyczyną było wniesienie skargi w terminie nieprzewidzianym w ustawie. 3.3.2. W ocenie Trybunału o niekonstytucyjności kwestionowanej regulacji nie mogą również świadczyć argumenty związane z ryzykiem wniesienia skargi przedwcześnie, gdyż nie mają one żadnego związku z ostatecznym orzeczeniem o prawach podmiotowych skarżą- cych. Ich skarga została bowiem wniesiona po terminie. Podobny wniosek dotyczy argumen- tów o ewentualnym narażeniu strony postępowania na zbędne koszty w sytuacji, gdy skarga zostanie do sądu wniesiona, a następnie organ uzna „żądanie wezwania” za zasadne . W spra- wie skarżących organ nie udzielił odpowiedzi , a więc w wyniku zastosowania art. 53 § 2 p.p.s.a. , z przyczyn opisanych wyżej , nie doszło do naruszenia praw skarżących. W konse- kwencji ryzyko naruszenia prawa do sądu przez art. 53 § 2 p.p.s.a. , z uwagi na odrzucenie skargi przed udzi eleniem odpowiedzi przez organ , nie może być analizowane w sprawie zai- nicjowanej skargą konstytucyjną skarżących. Ewentualna niekonstytucyjność tego przepisu w powyższym zakr esie nie miała bowiem wpływu na ukształtowanie sytuacji prawnej skarżą- cych (art. 79 ust. 1 Konstytucji). 3.3.3. Odnosząc się do zarzutów skarżących dotyczących wątpliwości interpretacyj- nych art. 53 § 2 p.p.s.a. powodujących ‒ w ich przekonaniu ‒ niepewność co do długości ter- minu na wniesienie skargi do sądu na uchwałę organ u samorządu terytorialnego , Trybunał stwierdza, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wystąpiła rozbieżność poglądów w kwestii ustalania terminu i trybu wnoszenia takich skarg. Termin do ich wnoszenia wynika ł w stanie prawnym obowiązującym w czasie ro zpoznawania sprawy skarżących z art. 53 § 2 p.p.s.a. w związku z odpowiednim przepisem ustawy samorządowej , w tym art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm. ; dalej: u.s.g. ) i art. 90 ustawy z dnia 5 czerwca 19 98 r. o samorządzie województwa ( Dz . U. z 2013 r. poz. 596, ze zm. ; dalej: u.s.w. ) , który miał zastosowanie w sprawie skarżą- cych . Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.s.g. „k ażdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały na- rusz one uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu admini- stracji publicznej, może ‒ po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia ‒ zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego” ; natomiast zgodnie z art. 90 u.s.w. „k aż- dy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowe- go, wydanym w sprawie z zakresu administrac ji publicznej, może – p o bezskutecznym we- zwaniu organu samorządu województwa, który wydał pr zepis, do usunięcia naruszenia – za- skarżyć przepis do sądu administracyjnego ” . Powyższa problematyka (terminu wnoszenia skarg na akty generalne organów samo- rządowych) została jednak przes ądzona w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OPS 2/07 (ONSAiWSA 2007, z. 3, poz. 60). Co prawda uchwała ta związana była ze skargą na akt normatywny organu samorzą- du gminy , przewidzianą w art. 101 ust. 1 u.s.g. , jednakże z uwagi na to, ż e uregulowanie za- warte w art. 101 ustawy o samorządzie gmi nnym jest praktycznie tożsame w relewantnym dla tej sprawy zakresie z uregulowaniem zawartym w art. 90 u.s.w. , stanowisko zawarte w te j uchwale odn ieść należy również do skarg na akty generalne samorządu województwa. Tak też uznały sądy obu instancji w sprawie skarżących. NSA w uchwale wyjaśnił, że skarga na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. jest wniesiona po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia interesu prawnego lub upraw- nienia także wówczas, gdy wniesiono ją w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wezwania przed upływem terminu załatwienia wezwania (art. 35 § 3 k.p.a. w zw. z art. 101 ust. 3 u.s.g.), jeżeli organ nie uwzględnił wezwania. Sąd uznał, że w sytuacji , gdy skarżący po wezwaniu organu do usunięcia naruszenia nie wyczekuje na odpowiedź org anu na wezwanie i wnosi skargę, to również wówczas można mówić, iż wezwanie było bezskuteczne, jeżeli okaże się, że właściwy organ nie uwzględnił tego wezwania. Nawet jeżeli w dniu wnoszenia skargi nie OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 6 było wiadomo, czy wezwanie zostanie , czy nie zostanie uwzględnione, to jeżeli w ostatecz- nym rezultacie wezwanie to nie zostało uwzglę dnione, skarga jest wniesiona z d opełnieniem warunku w postaci bezskuteczności wezwania. Skarżący podkreślają, że z uwagi na treść art. 53 § 2 p.p.s.a. w sposób niewątpliwy można wiedzieć o tym, że organ nie udzielił odpowiedzi, dopiero po upływie sześćdziesięcio- dniowego terminu określon ego w kwestionowanym przepisie , a więc skarżący nigdy nie mo- że mieć pewności, czy organ odpowiedzi udzielił . Zdaniem Trybunału , skoro Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale przyjął, że skargę na akt generalny organu jednostki samorządu terytorialnego można wnieść w każdym z 60 dn i, jeśli tylko wezwano organ do usunięcia na- ruszenia prawa, to argumenty skarżących nie mogą świadczyć o niekonstytucyjności zaskar- żonej normy. Wniesienie skargi do sąd u nie jest bowiem uwarunkowane udzieleniem odpo- wiedzi przez organ. Z uw agi na powyższe stanowisko NSA n ie jest więc uzasadniona teza , jakoby skarżący musieli czekać na odpowiedź organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa , by wnieść skargę do sądu . Trybunał podkreśla, że zasadniczym k ryterium umożliwiającym ocenę tego , czy dany przepis jest niejasny, jest stwierdzenie, czy powoduje t rudności w interpretacji oraz stosowa- niu. Podstawowym wyznacznikiem w tej kwestii jest zróżnicowanie indywidualnych roz- strzygnięć, opartych na tym samym przepisie. W analizowa nej skardze skarżący nie wykazali , by w omawianym zakresie występowały jakiekolwiek rozbieżności interpretacyjne. 3.3.4. Skarżący kwestionują konstytucyjno ść art. 53 § 2 p.p.s.a. ta kże z tego powodu, że dopuszcza on ‒ ich zdaniem ‒ możliwość nieudzielenia odpowiedzi przez organ admini- stracji publicznej na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa , a także w tym, że termin wnie- sienia skargi do sądu administracyjnego nie jest spójny z ter minem załatwienia sprawy admi- nistracyjnej (w tym przypadku sprawy dotyczącej udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) . Trybunał podkreśla, że jako wzorzec kontroli konstytucyjności w tym zakresie skarżą- cy wskazali art. 45 ust. 1 Ko nstytucji, który gwarantuje prawo do sprawi edliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W ocenie Trybunału skarżący nie wykazali, by do ingerencji w to prawo podmiotowe doszło z powodu przewidzianej (ich zdaniem) w art. 53 § 2 p.p.s.a. możliwości nieudziele nia odpowiedzi przez org an administracji na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ani też z uw agi na ni epowiązanie terminu do wniesienia skargi z terminami załatwia- nia spraw przez organy administracji. Po pierwsze, k westionowany przepis reguluje wyłącznie termin wniesienia skargi do sądu administracyjnego m.in. na uchwał ę organu samorządu województwa i nie dotyczy on obo wiązków organów administracji w zakresie udzielania odpowiedzi na wezwanie do usu- nięcia naruszenia prawa. Stanowi on tylko tyle, że nawet w przypadku nieudzielenia odpo- wiedzi przez organ skarga do sądu może być wniesiona . Ponadto, skarżący j ako wzorzec kon- troli w tym zakresie wskazali art. 45 ust . 1 Konstytucji i wywiedzione z niego prawo do sądu, które nie pozostaje w związku treściowym z udzieleniem bądź nieudzie leniem odpowiedzi przez organ. Innymi słowy prawo skarżących do sądu nie mogło zostać naruszone w wyniku nieudzielenia przez organ odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naru szenia prawa, gdyż możliwość wniesienia skargi do sądu nie jest uzależniona od działań organu w tym zakresie. Po drugie, w ocenie Trybunału skarżący nie przedstawili żadnego argumentu na po- parcie tezy, zgodnie z którą niepowiązanie terminu do wniesienia skargi (60 dni) z terminem załatwienia sprawy przez organ administracji wynikający m z art. 35 k.p.a. mogłoby mieć wpływ na ich prawo do sądu. Ryzyko braku możliwości zapoznania się ze stanowiskiem or- ganu wyrażonym w odpowiedzi na wezwanie, narażenie na koszty związane z przygotowa- niem skargi, która może być uznana za bezprzedmiotową z powodu uwzględnienia żądania przez organ , czy ryzyko zbędnego zaanga żowani a wymiaru sprawiedliwości, na które po wo- OTK ZU B/2023 Ts 88/16 poz. 149 7 łują się skarżący, nie dowodzą , że zagrożone jest właśnie to prawo podmiotowe. Poza tym, jak już Trybunał stwierdził wcześniej, są to okoliczności, które nie wystąpiły w sprawie skar- żących i nie stanowiły podstawy do ingerencji w ich prawa konstytucyjnie chronione. 3.4. Ostatni zarzut skarżących dotyczy niez godności art. 53 § 2 p.p.s.a. z art. 175 ust. 1, art. 176 ust. 1 i art. 184 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji . Ich zdaniem przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim wyłącza sądową kontrolę odpowiedzi organu na wez - wanie do usunięcia naruszenia prawa, która została udzielona bądź doręczona po u pływie sześćdziesiątego dnia od wniesienia wezwania. W ocenie Trybunału tak sformułow any zarzut jest oczywiście bezzasadny , gdyż art. 53 § 2 p.p.s.a. nie może prowadzić do naruszenia art. 176 ust. 1 w zw . z art. 45 Konstytucji w tym zakresie . Trybunał podkreś la, że odpowiedź na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie jest a ktem administracyjnym wydanym w toku instancyjnego postępowania administracyjnego. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie jest środkiem zaskarżenia : wystąpienie z takim wezw aniem stanowi wymóg formalny do wniesienia skargi. Natomiast odpowiedź na takie wezw anie n ie rozstrzy ga sprawy co do istoty i nie podlega kontroli sądów administracyjnych , jest jedynie pismem w toku postępowania sądowoadministracyjnego . Konstrukcja wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa daje organowi możliwość rewizji własnych dzia łań w związku z ryzy kiem wniesieni a skargi do sądu. Je żeli organ z możliwości tej nie skorzysta, jego akt (w sprawie skarżących uchwała Sejmiku) będzie podlegał kontroli sądu. Zarzut skarżących zdaje się sugerować, że sądy administracyjne kontrolują odpowi ed zi organów administracyjnych na wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jeśli zostały one udzielone przed upływem sześć - dziesiątego dnia od wniesienia wezwania; tymczasem teza ta nie znajduje poparcia w obo - wiązujących przepisach prawa. Zakres aktów podlegających kontroli sądów administracyj - nych wynika z art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. , nieprzewidującego kontroli odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a skarżący konstytucyjnośc i tego przepisu nie zakw estionowali. Trybunał ponownie ponadto podkreśla, że skarżą cym nie doręczono odpowiedzi na wezwan ie do usunięcia naruszenia prawa, więc w wyniku zastosowania art. 53 § 2 p.p.s.a. przez sądy nie mogło d ojść do naruszenia ich prawa do sądowej kontroli takiej odpowiedzi w dwu - instancyjnym postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.