Ts 84/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 listopada 2019 r. Pozycja 193 POSTANOWIENIE z dnia 27 czerwca 2019 r. Sygn. akt Ts 84/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Rolniczej Spół- dzielni Produkcyjnej „B” w B ., A.S., P.G., B.H., T.H., L.C., S.M., Z.K., J.S., M.O., C.K., M.K., K.P., M.S., C.D., R.P. i K.B. o zbadanie zgodności: 1) art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajow ym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770, ze zm.) w brzmieniu o bowiązującym 1 stycznia 2016 r. : – „ w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości kontroli sądowej prawi d ło - wości uznania za wykreślony z dniem 1 stycznia 2016 roku z dotychczasowego rejestru podmiotu podlegającego obowiązkowi wpisu do K rajowego Rejestru Sądowego, który wpisany był do dotychczasowego rejestru (rejestru spółdzielni) i do dnia 30 grudnia 2015 roku nie złożył wniosku o wpi s do rejestru KRS (…) a także w zakresie, w jakim nie umożliwia członkom spółdzielni poddania ocenie sąd owej pozbawieni a bytu prawnego spółdzielni (w i konsekwencji poddania ocenie sądowej pozbawienia ich praw majątkowych do majątku spółdzielni), w tym poprawności procesu poprzedzającego uznanie spółdzielni za wykreśloną z rejestru na skutek niezastosowania przez sąd reje strowy postępowania przymu sza ją cego (art. 24 ustawy z dnia 20.08.1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym w związku z art. 9a ustawy z dnia 20.08.1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym), pomimo teg o że postępowanie to jest obli- gatoryjne wobec podmiotów czynn ych, prowa dzących działalność” z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 77 ust. 2 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, – „w zakresie, w jakim utrata bytu prawnego przez podmiot miałaby nastąpić bezpośrednio n a mocy ustawy bez potrzeby wydania indywidualnego i kon- kretnego aktu stosowania prawa ” z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji, – „ w zakresie, w jakim nie realizuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy przez sąd przy rozstrzyga niu o prawach o charakterze cywilnym, a w szczególności nie umożliwia członkom spółdzielni poddania ocenie sądowej pozbawienia bytu prawnego spółdzielni (w i konsekwencji poddania ocenie sądowej pozbawienia ich praw majątkowych do majątku spółdzielni), w tym poprawności procesu poprzedzającego uznanie spół - dzielni za wykreśloną z rejestru na skutek niezastosowania przez sąd rejestrowy postępowania przymuszającego ( art. 24 ustawy o KRS w związku OTK ZU B/2019 Ts 84/18 poz. 193 2 z art. 9a ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS), pomimo t ego że postępowanie to jest obligatoryjne wobec podmiotów czynnych, prowadzą - cych działalność” z art. 6 ustęp 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), – „w zakresie, w jakim naruszona została zasada państwa prawnego gwarantująca prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem (prawo do sądu), albowiem kwestionowany przepis prawa z mocy prawa uznaje podmiot za wykreślony z rejestru – a to bez możliwości sprawdzenia, czy proces, który doprow adził do uznania tego podmiotu za wykreślony z rejestru, przebiegał w sposób prawidłowy i rzetelny, w szczególności czy uznanie podmiotu za wykreślony z rejestru zostało poprzedzone przeprowadzeniem przez sąd postępowania przymuszającego, o którym mowa w a rt. 9a ustawy z dnia 20.08.1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w związku z art. 24 u stawy z dania 20.08.1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym” z „ art. 47 w związku z art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej ” , –„w zakresie, w jakim nie real izuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia spra wy przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd przy orzekaniu co do praw i obowiązków w sprawie cywilnej dotyczącej istnienia i bytu prawnego podmiotu posiadającego osobowość prawną w sytuacji gdy ustanie bytu prawnego Spółdzielni na skutek uznania jej za wykreśloną z rejestru następuje z mocy prawa ( ex lege )” z „ art. 14 ust. 1 zd. 2 Między - narodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych dnia 19.12.1966 roku (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 z późn . zm.) ” ; 2) art. 9 ust. 2b ustawy powołanej w punkcie 1 : – „ w zakresie, w jakim prawa cz łonków Spółdzielni do udziału w majątku Spółdzielni wygasają z chwilą wykreślenia p odmiotu z rejestru, a majątek takiego podmiotu nabywa nieodpłatnie Skarb Państwa, bez prawa do odszko - dowania należnego członkom Spółdzielni” z art. 20 w związku z art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, – w zakresie, w jakim ustanie „bytu pra wnego podmiotu z mocy prawa, na wa- runkach wskazanych w kwestionowanym przepisie prawa, związano – rów - nież z mocy prawa – nieodpłatne nabycie przez Skarb Państwa majątku podmiotu uznanego za wykreślony z rejestru oraz pozbawienie członków spółdzielni prawa do odszkodowania z tytułu utraty prawa do udziału w ma- jątku Spółdzielni uznanej za wykreśloną z rejestru” z art. 2 w związku z: art. 31 ust. 3, art.20, art. 21 ust. 1i 2, art. 64 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, – „ w zakresie w jaki m nie uwzględnia prawa członków Spółdzielni do odszkodowania z tytułu nabycia przez Skarb Państwa majątku Spółdzielni uznanej za wykreśloną z rejestru spółdzielni, ekspektatywy zwrotu wkładów i udziałów w Spółdzielni, oraz prawa do zadysponowania majątkiem Spół - dzielni, o którym mowa jest w art. 125 § 3 i § 5 ustawy z dnia 16 września 1982 roku Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210), a także w zakresie nieodpłatnego nabycia majątku Spółdzielni przez Skarb Państwa bez prawa do odszkodowania na rzecz członków Spółdzielni” z „ art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnie 16 września 1982 r. – P rawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210) ” , OTK ZU B/2019 Ts 84/18 poz. 193 3 – „ w zakresie, w jakim nie realizuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy przez sąd przy rozstrzyganiu o prawach o charakterze cywilnym, a w szczególności: a) nie umożliwia członkom spółdzielni poddania ocenie sądowej pozbawienia bytu spółdzielni (…), w tym poprawności procesu poprzedzającego uznanie spółdzielni za wykreśloną z rejestru na skutek niezastosowania przez sąd rejestrowy postępowania przymuszającego (…) pomimo tego, że postę po- wanie to jest obligatoryjne wobe c podmiotów czynnych, prowadzących działalność, b) nie umożliwia członkom spółdzielni domagania się odszkodowania z tytułu nabycia majątku spółdzielni przez Skarb Państwa” z „art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowie ka i podstawowych wolności (Dz. U . z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.)” , – „w zakresie, w jakim nie przewiduje odszkodowania za przejęcie przez Skarb Państwa majątku podmiotu uznanego za wykreślony z rejestru , a majątek tego podmiotu nabywa nieodpłatnie Skarb Państwa, przy czym prawa członków Spółdzielni, którzy tworzyli tenże majątek, a w szczególności prawo do udziału w majątku likwidacyjnym (udziały, wkłady, pozostały majątek), miałyby wygasnąć z chwilą uznania podmiotu za wykreślony z rejestru” z „art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Eu ropejskiej w związku z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej ” , – „w zakresie, w jakim nie real izuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia spra wy przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd przy orze- ka niu co do praw i obowiązków w sprawie cywilnej dotyczącej możliwośc i domagania się odszkodowania z tytułu przejęcia majątku Spółdzielni przez Skarb Państwa , albowiem nabycie tego majątku dokonuje się nieodpłatnie z mocy prawa ( ex lege) ” z „ art. 14 ust. 1 zd. 2 Międzynarodo wego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19.12. 1966 roku (Dz. U. z 1977, Nr 38, poz. 167, z późn. zm . )” ; 3) art. 9a ustawy powołanej w punkcie 1: – „w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości kontroli sądowej prawi dłowości nieprzeprowadzenia przez sąd rejestrowy obligatoryjnego względem podmiotów prowadzących działalność postępowania przymuszają - cego” z „art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 i art. 2 Konstytucji ” , – w zakresie, w jakim zawiera „brak możliwości kontroli sądowej prawidłowości zaniec hania przez sąd rejestrowy – obligatoryjnego względem podmiotów prowadzących działalność – postępowania przymuszającego” z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji, – „w zakresie, w jakim nie real izuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy przez sąd przy rozstrzyganiu o prawach o charakterze cywilnym, a w szczególności nie umożliwia członkom spółdzielni poddania ocenie sądowej prawidłowości nieprzeprowadzenia przez sąd rejestrowy obligatoryjnego względem podmiotów prowadzących działalność postępo wa- nia przymuszającego” z „ art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowie ka i podstawowych wolnośc i (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm .) ” , – „w zakresie, w jakim naruszona została zasada państwa prawnego gwarantująca prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem (prawo do sądu), w tym prawa do poddania ocenie sądowej prawidłowości nieprzeprowadzenia przez sąd rejestrowy obligatoryjnego względem podmiotów prowadzących dzia - OTK ZU B/2019 Ts 84/18 poz. 193 4 łalność postępowania przymuszającego” z „art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związk u z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej ” , – „w zakresie, w jakim nie real izuje prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia spra wy przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd przy orzekaniu co do praw i obowiązków w sprawie cywilnej, w szczególności pozbawi a członków spółdzielni prawa do poddania ocenie sądowej prawidło - wo ści zaniechania przez sąd rejestrowy obligatoryjnego względem podmiotów prowadzących działalność postępowania przymuszającego” z „art. 14 ust. 1 zd. 2 Międzynarodo wego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19.12.1966 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167 z późn. zm . )”, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucy jnego 21 maja 2018 r. (data nadania) Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „B” w B., A.S., P.G., B.H., T.H., L.C., S.M., Z.K., J.S., M.O., C.K., M.K., K.P., M.S., C.D., R.P. i K.B. (dalej: skarżący) wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Sąd Rejonowy w O . VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego zawiadomił pismem z 20 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]), że Rolniczą Spółdzielnię Produ - kcyjną w B . RSA 600 uznaje się za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajo wym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.u.KRS). Jednocześnie poinformował, że zgodnie z art. 9 ust. 2b tejże ustawy Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie spółdzielni . Skarżący 14 lutego 2017 r. złożyli skargę na orzeczenie referendarza sądowego dotyczące zawiadomienia dokonanego przez Sąd Rejonowy w O. VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 20 stycznia 2017 r., a także złożyli wniosek o przy - wrócenie terminu do wniesienia skargi na to orzeczenie. Sąd Rejonowy w O . VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z 28 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]) odrzucił skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na orzeczenie referendarza sądowego. Skarżący złożyli 14 lutego 2017 r. również wniosek o wpis spółd zielni do Krajowego Rejestru Sądowego (pr zerejestrowanie) oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wpis spółdzielni do Krajowego Rejestru Sądowego . Sąd Rejonowy w O . VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z 16 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) odrzucił wniosek o przywróceni e terminu do złożenia wniosku o wpis (przerejestrowanie) Rolniczej S półdzielni Produkcyjnej „B . ” w B. do Krajowego Rejestru Sądowego, a także odrzucił wniosek o jej wpis do Krajowego Rejestru S ądowego. Skarżący wnieśli zażalenie na postanowienie s ądu z 28 kwietnia 2017 r., które Sąd Okręgowy w O . VI Wydział Gospodarczy oddalił postanowieniem z 2 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ). OTK ZU B/2019 Ts 84/18 poz. 193 5 Skarżący wnieśli zażalenie również na postanowienie s ądu z 16 sierpnia 2017 r., które Sąd Okręgowy w O. VI Wydział Gospodarczy oddalił postanowieniem z 12 marca 2018 r. (sygn. akt […] ). 21 kwietnia 2018 r. skarżący wnieśli do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od postanowienia sądu odwoławczego z 2 lutego 2018 r., a następni e 14 maja 2018 r. skargę kasacyjną od postanowienia sądu odwoławczego z 12 marca 2018 r. Skarżący zwracają uwagę, że zaskarżone przepisy nie przewidują drogi sądowej dla kwestionowania dokonanej na ich mocy utraty bytu prawnego podmiotu gospodarczego, jak i nieodpłatnego nabycia jego majątku przez Skarb Państwa. Takie rozwiązanie, zdaniem skarżących, narusza wskazane w petitum skargi konstytucyjnej wzorce kontroli konsty- tucyjności. W opinii s karżących kwestionowane przepisy ograniczają prawa podmiotowe pod miotów gospodarczych w sposób nieproporcjonal ny do zamierzonego celu. Skoro celem us tawodawcy była jawność wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym i transparentność obrotu gospodarczego, to utrata z mocy prawa bytu prawnego podmiotu gospodarc zego, który nie do konał wpisu w określonym terminie wydaje się być nieadekwatna do zamierzonego celu ustawodawcy i prowadzi do naruszenia zarówno Konstytucji, jak i prawa międzynarodowego. Skarżący zarzucają niezastosowanie przez sąd art. 9a p.w.u.KRS, mimo że skarżący pro wadzili działalność gospodarczą . Brak odszkodowania lub innej formy rekompensaty za utracone mienie spółdzielcze, będące prywatną własnością członków spółdzielni , narusza, zdaniem skarżących, standardy konstytucyjne. Utrata bytu prawnego przez spółdzielnię powinna bowiem skutkować podziałem majątku spółdzielczego między jej członków. Przejęcie majątku spółdzielni przez Skarb Państwa z mocy prawa i bez odszkodowania nosi, zdaniem skarżących, znamiona nacjonalizacji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co nastę puje: 1. Warunkiem skuteczności skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymagań wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Ustanowiona w art. 79 Konstytucji instytucja skargi konst ytucyjnej została przewidziana jako forma kontroli konkretnej. W konsekwencji przyjęcia takiego modelu skargi konstytucyjnej przedmiotem zaskarżenia może być tylko taki przepis, który stanowił podstawę ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej . W związku z tym istnieje zarówno konstytucyjny , jak i ustawowy wymóg powiązania naruszenia praw podmiotowych skarżącego z ostatecznym rozstrzygnięciem w jego sprawie. 2. Przedmiot em zainicjowanych przez skarżących postępowań sąd owych było zawiadomienie o wykreśleniu z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. RSA 600 oraz o nabyciu z tym dniem przez Skarb Państwa nieodpłatnie z mocy prawa mienia tej spółdzielni . Pismo S ądu Rejonowego w O. VIII Wydział Gospodarczy KRS z 20 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ), w którym zawiadamia się o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru oraz przejęciu jej majątku przez Skarb Państwa nie kreuje określonego stanu prawnego . Nie stanowi, tym samym rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie skarżących przesądzającego o ich prawach podmiotowych. Zawiadomienie ma charakter wyłącznie informacyjny, a wykreślenie S półdzielni z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. oraz nabycie z tym d niem nieodpłatnie jej mienia przez Skarb Państwa nastąpiło z mocy prawa. OTK ZU B/2019 Ts 84/18 poz. 193 6 Prezentowane w skardze konstytucyjnej argumenty wskazują, że skarżący podważają konstytucyjność przyjętego przez ustawo dawcę mechanizmu wprowadzającego konsekwencje nie złożenia w określonym terminie wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego przez podmioty do tego ustawowo zobowiązane. Kwestionowanie przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań bez powiązania z ostate - cznym rozstrzygnięciem opartym na zaskarżonych przepisach możliwe jest tylko w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej inicjowanej przez konstytucyjnie określone podmioty. W związku z tym, że zaskarżone przepisy nie stanowiły podstawy merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżących ani nie miały zastosowania przy rozstrzyganiu indywidualnej sprawy co do meritum, nie mogą stanowić przedmiotu skargi konstytucyjnej. 3. Z uwagi na to, że skarga konstytucyjna nie spełnia ustawowego wymogu odnośnie przedmiotu skargi, a usunięcie braku nie jest możliwe Trybunał, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, odmawia nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.