Ts 74/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 października 2018 r. Pozycja 150 POSTANOWIENIE z dnia 11 września 2018 r. Sygn. akt Ts 74/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej L .D. w sprawie zgodności: art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim oraz prawach pokrewnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 666, ze zm.), w brzmieniu obowią- zującym od 1 lipca 2015 r., z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rz eczypospolitej Pol- skiej, p o s t a n a w i a: 1) podjąć zawieszone postępowanie; 2) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej, wniesionej do Try- bunału Konstytucyjnego 30 marca 2 017 r. (data nadania), L.D. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autor- skim oraz prawach pokrewnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 666, ze zm.; dalej: prawo autorskie), w brzmi eniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r., z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz- nym. Postanowieniem z 5 listopada 2009 r. (sygn. [ … ]) Komisja Prawa Autorskiego po roz- poznaniu wniosku skarżącego (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [ … ] z sie- dzibą w K . ) przeciwko Stowarzyszeniu Filmowców Polskich z siedzibą w Warszawie (dalej: SFP) o rozstrzygnięcie sporu związanego z zawarciem umowy, o której mowa w art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego, w trybie art. 108 ust. 5 tej ustawy, orzekła, że: po pierwsze – SFP jest organizacją właściwą w rozumieni u art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego do zawarcia ze skar- żącym umowy, o której mowa we wskazanym przepisie; po drugie – łączne wynagrodzenie na rzecz SFP z tytułu zawarcia ze skarżącym umowy wskazanej w art. 21 1 ust. 1 prawa autor- skiego powinno być ustalone w wysokości 1,6% wpływów netto uzyskiwanych przez skarżą- OTK ZU B/2018 Ts 74/17 poz. 150 2 cego z tytułu reemisji kablowej, które nie obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych; po trzecie – wniosek skarżącego w pozostałym zakresie podlega oddaleniu; po czwarte – zniosła koszty postępowania pomiędzy skarżącym a SFP. Postanowieniem z 14 października 2011 r. (sygn. [ … ] ) Sąd Okręgowy w W. odrzucił pozew skarżącego, w którym domagał się on zmiany postanowienia Komisji Prawa Autor- skiego z 5 listopada 2009 r. Zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny postanowieniem z 27 czerwca 2012 r. (sygn. [ … ]). W 2009 r. SFP wniosło przeciwko skarżącemu dwa pozwy. W pierwszym – z 12 stycznia 2009 r. – domagało się zasądzenia od skarżącego 157 882,00 zł wraz z odsetkami naliczanymi od dnia wniesienia pozwu oraz zakazania skar- żącemu dokonywania w sieci kablowej reemisji utworów audiowizualnych nadawanych w programach telewizyjnych do czasu zawarcia umowy licencyjnej, o której mowa w art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego. W drugim – z 23 grudnia 2009 r. – SFP wniosło o ustalenie, że nie istnieje po jego stronie obowiązek zawarcia ze skarżącym umowy licencyjnej, o której mowa w art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego, na warunkach wskazanych w postanowieniu Komisji Prawa Autorskiego z 5 listopada 2009 r. oraz o ustalenie, iż nie doszło do ukształtowania umowy licencyjnej wskutek wydania przedmiotowego postanowienia. Ponadto SFP sformułowało roszczenie ewentualne w postaci zobowiązania skarżącego do zawarcia umowy licencyjnej o treści zre- dagowanej w petitum pozwu. W odniesieniu do pozwu z 23 grudnia 2009 r. skarżący zawarł 7 grudnia 2012 r. przed Sądem Okręgowym w J . I Wydział Cywilny ugodę z SFP w sprawie o sygn. akt [ … ]. Na mo- cy tej ugody zobowiązał się do odprowadzania na rzecz SFP wynagrodzenia z tytułu reemisji programów telewizyjnych w wysokości 2,2% wszystkich miesięcznych rzeczywistych wpły- wów w danym miesiącu, powiększonego o podatek od towarów i usług według obowiązującej stawki. Tym samym, postanowieniem z 7 grudnia 2012 r. (sygn. [ … ] ) Sąd Okręgowy w J . I Wydział Cywilny, wobec zawarcia ugody, umorzył postępowanie oraz zniósł jego koszty pomiędzy stron ami. W sprawie pozwu z 12 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy w J. I Wydział Cywilny wyro- kiem z 2 sierpnia 2010 r. (sygn. akt [ … ] ) oddalił powództwo w całości (pkt I sentencji), umo- rzył postępowanie co do kwoty 4 080,02 zł (pkt II sentencji) oraz zasądził od SFP na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (pkt III sentencji). Na skutek apelacji SFP Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny wyrokiem z 25 listo - pada 2010 r. (sygn. [ … ] ) uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji w zakresie punktów I i III oraz zmienił punkt II tego orzeczenia przez obniżenie wskazanej tam kwoty do 4 079,55 zł. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w J . I Wydział Cywilny wyrokiem z 2 listopada 2011 r. (sygn. [ … ]) zas ądził od skarżącego na rzecz SFP 407 124,18 zł z usta- wowymi odsetkami od kwoty 153 802,00 zł liczonymi od 5 marca 2009 r. oraz od kwoty 253 322,18 zł naliczanymi od 11 lipca 2011 r. (pkt I sentencji), oddalił powództwo w pozosta- łej części (pkt II sentencji) oraz zasądził od skarżącego na rzecz SFP zwrot kosztów postępo- wania. W wyniku apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny wyrokiem z 25 kwietnia 2012 r. (sygn. [ … ] ) zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie II w ten sposób , że zakazał skarżącemu – do czasu zawarcia umowy licencyjnej, o której mowa w art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego – dokonywania w sieci telewizji kablowej reemisji utworów audio- wizualnych, do których prawami autorskimi zarządza SFP, a także w punkcie III przez pod- wyższenie wskazane j tam kwoty do 48 943 zł (pkt I sentencji), oddalił w pozostałym zakresie apelację SFP oraz w całości apelację skarżącego (pkt II sentencji), zasądził od skarżącego na OTK ZU B/2018 Ts 74/17 poz. 150 3 rzecz SFP zwrot kosztów postępowania (pkt III sentencji) oraz n akazał sądowi pierwszej in- stancji zwrot SFP uiszczonej opłaty od apelacji (pkt IV sentencji). Postanowieniem z 19 czerwca 2013 r. (sygn. [ … ] ) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego od powyższego wyroku. W sprawie dotyczącej naruszenia prawa autorskiego Trybunał wypowiadał się wielo- krotnie, szczególnie w sprawie SK 32/14. Wyrokiem z 25 czerwca 2015 r. (OTK ZU nr 6/A/2015, poz. 84 , sygn. jak wyżej) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b prawa autorskiego w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej – w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udziele nia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Kon- stytucji. W następstwie powyższego wyroku Trybunału skarżący wniósł do Sądu Apelacyjnego w W . skargę o wznowienie postępowania, w której domagał się aby w wyroku tego sądu z 25 kwietnia 2012 r. dokonano : zmiany punktu I tiret drugie przez zasądzenie – tytułem zwrotu kosztów postępowania – od skarżącego na rzecz SFP 8 676,00 zł oraz od SFP na rzecz skarżącego 9 917,00 zł; zmiany punktu II in fine przez oddalenie powództwa w miejsce odda- lenia apelacji skar żącego; zmiany punktu III przez zasądzenie – tytułem zwrotu kosztów po- stępowania apelacyjnego – od skarżącego na rzecz SFP 270,00 zł oraz od SFP na rzecz skar- żącego 15 400,00 zł; zasądzenia od SFP na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wznowieniow ego; zasądzenia od SFP na rzecz skarżącego zwrotu części dobrowolnie uisz- czonych przez skarżącego należności obejmujących kwotę główną i odsetki oraz koszty po- stępowania w sprawach toczących się pod sygnaturami [ … ] w łącznej wysokości 543 576,13 zł. Wyrokiem z 22 grudnia 2016 r. (sygn. [ … ] ) Sąd Apelacyjny w W . I Wydział Cywilny wznowił postępowanie (pkt 1 sentencji), zmienił swój wyrok z 25 kwietnia 2012 r. w ten spo- sób, że w punkcie II uchylił wyrok sądu pierwszej instancji z 2 listopada 2011 r. w zakresie kwoty 171 277,29 zł oraz w zakresie kwot odsetek liczonych od 19 447,88 zł od 5 marca 2009 r. i od 151 829,41 zł od 11 lipca 2011 r., umarzając postępowanie w tym zakresie (pkt 2 tiret pierwsze sentencji), zmieni ł swój wyrok w punkcie I tiret pierwsze w ten sposób, że za- sądzoną w nim kwotę obniżył do 26 723,74 zł (pkt II tiret drugie sentencji), zmienił swój wy- rok w punkcie III w ten sposób, że zasądzoną w nim kwotę obniżył do 907,20 zł (pkt II tiret trzecie sente ncji), nakazał SFP zwrot skarżącemu spełnionego świadczenia w wysokości 171 277,29 zł wraz odsetkami liczonymi od kwot 19 447,88 zł i 151 829,41 zł (pkt III senten- cji), oddalił skargę o wznowienie postępowania w dalszej części (pkt IV sentencji) oraz zasą- d ził od SFP na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania wznowieniowego (pkt V sen- tencji). Równocześnie z wniesieniem skargi konstytucyjnej skarżący złożył do Sądu Najwyż- szego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 22 grudnia 2016 r. (sygn. [ … ]). Postanowieniem z 3 lipca 2017 r. Trybu nał Konstytucyjny, działając na podstawie art. 78 u.o.t.p. TK, zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrywanej skargi konstytucyjnej do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego przed Sądem Najwyższym. 20 marca 2018 r. Sąd Najwyższy nadesłał do Trybunału wyrok z 7 grudnia 2017 r. z uzasadnieniem (sygn. [ … ] ), którym zmienił zaskarżony wyrok w części, tj. w punkcie 3 w ten sposób, że nakazał SFP zwrot na rzecz skarżącego także części nadpłaconych kosztów postępowania w ogólnej wysokości 26 188,26 zł oraz oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie i zasądził od skarżącego na rzecz SFP zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. OTK ZU B/2018 Ts 74/17 poz. 150 4 3. Zdaniem skarżącego art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b prawa autorskiego, w brzmieniu obo- wiązującym od 1 lipca 2015 r., „ w części obejmującej żądanie naprawienia szkody z tytułu naruszenia majątkowych p raw autorskich lub pokrewnych przez zapłatę sumy pieniężnej przenoszącej wartość stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu lub przedmio- tu prawa pokrewnego”, narusza konstytucyjne prawo do równej ochrony własności i innych praw majątkowych w powiązaniu z zasadami proporcjonalności oraz sprawiedliwości spo- łecznej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 78 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), jeż eli skar- żący wniósł nadzwyczajny środek zaskarżenia, Trybunał może zawiesić postępowanie do czasu rozpoznania tego środka. Z uwagi na rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej skarżąceg o od wyro- ku Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 22 grudnia 2016 r. (sygn. [ … ]) Trybunał Konstytucyjny podjął postępowanie w przedmiocie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej , orzekając jak w punkcie 1 postanowienia. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orze- kły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji , oraz wymagania wskaza- ne w art. 44, art. 53 i art. 77 u.o.t.p. TK, a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pkt. 1-3 u.o.t.p TK. 3. Skargę k o nstytucyjną w imieniu skarżącego sporządził i wniósł radca prawny , który przeds tawił stosowne pełnomocnictwo. 4. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną. Wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 22 grudnia 2016 r. (sygn. [ … ]), zmienio ny wyrokiem Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2017 r. (sygn. [ … ]), jest prawomocny i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki za- skarżenia. 5. S karżący dochował trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, albowiem w yrok Sądu Apelacyjnego został dorę- czony pełnomocnikowi skarżącego 17 stycznia 2017 r. , a skargę wniesiono 30 marca 2017 r. (data nadania). 6. Zakwestionowanemu w skardze art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim oraz prawach pokrewnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 666, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1191, ze zm.; dalej: prawo autorskie), w brzmieniu obowiązu- jącym od 1 lipca 2015 r., s karżący zarzucił naruszenie konstytucyjnej zasady: sprawiedliwo- ści społecznej (art. 2 Konstytucji), proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawa do własności (art. 64 ust. 1 i 2), prawa do równej ochrony własności (art. 32 ust. 1), konstytucyj- nego prawa do ograniczonej ingerencji w prawa i woln ości konstytucyjne wyłącznie w przy- padkach uzasadnionych interesem publicznym lub prawami, względnie wolnościami innych OTK ZU B/2018 Ts 74/17 poz. 150 5 osób przewidzianymi w art. 31 ust. 3 Konstytucji . Wzorce kontroli skarżący przywołał ,,związkowo”, tj. art. 64 ust. 1 i 2 w związku z ar t. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. W przekonaniu skarżącego do naruszenia wymienionych po- stanowień ustawy zasadniczej doszło w wyniku zapewnienia możliwości dochodzenia przez uprawnionych do autorskich praw majątkow ych z majątku naruszyciela roszczeń w wysoko- ści wyższej niż wysokość uzasadniona rozmiarami szkody poniesionej przez uprawnionych. 7. W ocenie Trybunału skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) oraz wskazał , jaki e przysługujące mu konstytucyjne prawa – i w jaki sposób – z ostały, jego zdaniem, naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. T K), a także należycie uzasad- nił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skoro złożona skarga spełnia wym agania przewidziane w u.o.t.p. TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – zasadne było nadanie jej dalszego biegu.