Ts 51/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Seria B Warszawa, dnia 8 kwietnia 2019 r. Pozycja 81 Seria B POSTANOWIENIE z dnia 9 stycznia 2019 r. Sygn. akt Ts 51/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS sp. z o.o. w sprawie zgodności: 1) art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 398 23 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 118 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, 5) art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 201 6 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: 1) n adać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie badania zgodności art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej oraz art. 398 23 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze w pozostałym zakresie. OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 2 UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 marca 2017 r. (data nadania) MKS sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie: po pierwsze, że art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 , ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „umożliwia wydawanie refe- rendarzom sądowym postanowień o ustanowieniu lub odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w celu wniesienia w imieniu strony skargi ko nstytucyjnej”, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji; po drugie, że art. 398 23 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „wskazuje, że sąd rozpoznając skargę na postanowienie referendarza sądowego o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego działa jako sąd drugiej instancji”, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji; po trzecie, że art. 118 § 5 k.p.c. w zakresie, w jakim „umożliwia ustanowionemu w sprawie peł- nomocnikowi z urzędu zaniechanie wniesienia w imieniu str ony skargi kasacyjnej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz skargi konstytucyjnej w s ytuacji, w której nie stwierdza on podstaw do jej wniesienia”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji; po czwarte , że art. 118 § 6 k.p.c. w zakresie, w jakim „ogranicza sądową kontrolę opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej sporząd zonej przez usta- nowionego dla strony pełnomocnika z urzędu ( w skazanej w art. 118 § 5 [k.p.c.]) , wyłącznie do oceny zachowania przez pełnomocnika zasad należytej staranności, nie wskazuje, jakie rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wydaje sąd oraz uniemożliwia stronie , dla której pełno- mocnik z urzędu został ustanowiony, zainicjowanie sądowej kontroli instancyjnej względem powyższego rozstrzygnięcia”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytu- cji; po piąte, że art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim przekazują „do kompetencji sądu orzekającego wyłącznie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu (bez wskazania danych osobowych ustanowionego pełnomocnika z urzędu), zaś wy- znaczenie konkretnego pełnomocnika z urzędu przekazuje do kompetencji właściwej okręgo- wej rady adwokackiej lub okręgowej izby radców prawnych”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji. Skar ga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. 18 listopada 2015 r. s karżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. , Wydział IX Cy- wilny (dalej: Sąd Rejonowy w T .) z wnioskiem (zarejestrowanym przez ten sąd pod sygnaturą akt […] ) o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, w związku z postanowieniem tego sądu z 13 października 2015 r. (sygn. akt […] ). Sąd uwzględnił wniosek, ale adwokat wyznaczony przez organ samorządu zawodowe- go nie sporządził skargi, lecz opini ę o braku podstaw do wniesienia tego środka prawnego . W tej sytuacji skarżąca wypowiedziała adwokatowi pełnomocnictwo i złożyła w Są- dzie Rejonowym w T. ponowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wnie- sienia skargi konstytucyjnej, w związku z ww. postanowien iem z 13 października 2015 r. W uzasadnieniu podniosła, że w myśl art. 118 § 5 k.p.c. oraz przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; tj. ustawy obowiązującej w dniu złożenia wniosku; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) ustanowiony z urzędu pełnomo cnik nie m ógł „o d mówić” sporządzenia skargi konstytucyjnej. Skarżąca zarzuciła także, że sporzą- dzona opinia jest nierzetelna. Postanowieniem z 20 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […] ) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w T. oddalił wniosek , uznawszy, że przedstawione w nim argumenty są chybio- ne. Zdaniem referendarza, o możliwości zastosowania do skargi konstytucyjnej art. 118 § 5 k.p.c. przesądza art. 74 ustawy o TK z 2015 r., zgodnie z którym w sprawach nieuregulowa- nych w tej ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowie dnio przepisy OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 3 k.p.c. W związku z ty m referendarz stwierdził, że skoro w „postę powaniu [o sygnaturze akt …] wnioskodawcy wyznaczono pełnomocnika z urzędu, to brak jest podstaw do wyznaczeni a mu kolejnego pełnomocnika, w sytuacji, gdy nie zastosowano art. 118 § 6 k.p.c. i nie stwier- dzono niedochowania przez pełnomocnika należytej staranności”. Na to postanowienie skar- żąc a wnio sł a skargę. Postanowieniem z 18 czerwca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w T. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu, wskazawszy na postano- wienie Trybunału Konstytucyjnego z 17 lutego 2015 r. ( sygn. Ts 367/14, OTK ZU nr 5/B/2015, poz. 511), stwierdził, że ustanowiony pełnomocnik z urzędu udzielił skarżące j pomocy prawnej przez sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytu- cyjnej. Opinia ta została sporządzona z dochowaniem należytej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalisty. W związku z tym udział w sprawie kolejnego pełnomocnika nie jest potrzebny. Powyższe rozstrzygnięcie, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone skarżące j 27 czerwca 2016 r. 11 lipca 2016 r. skarżąc a wystąpił a do Sądu Rejonowego w T . z wnioskiem o ustano- wienie dla niej pełnomocnika z urzędu, w związku z postanowieniem tego s ą du z 18 czerwca 2016 r. Postanowieniem z 18 lipca 2016 r. (sygn. akt […] ) referendarz sądowy w Sąd zie Re- jonowym w T. ustanowił dla skarżącej radcę prawnego . W piśmie z 27 lipca 2016 r. (nr […] , doręczonym pełnomocnikowi 2 sierpnia 2016 r.) Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. (dalej: OIRP w Katowicach) do sporządzenia skargi wyznaczyła radcę prawnego – mecenas J.K.M. 3 sierpnia 2016 r. pełnomocnik ta wystąpił a do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o zwolnienie jej z obowiązku zastępowania skarżącej. Postanowieniem z 29 sierpnia 2016 r. (sygn. akt jw.) Sąd Rejonowy w T . zwolnił radcę prawnego J.K.M. z obowiązku zastępowa- nia skarżącej i jednocześnie wystąpił do OIRP w K . o wyznaczenie innego pełnomocnika. Pismem z 7 września 2016 r. (nr […], doręczonym pełnomocnikowi 12 września 2016 r.) OIRP w K. wyznaczyła radcę prawnego – mecenas J.Z. , która 13 września 2016 r. wystąpił a do Sądu Rejonowego w T . z wnioskiem, o którym mowa w art. 118 § 3 k.p.c. Zarządzeniem z 14 października 2016 r. sąd wezwał pełnomocnika do przedstawienia zaświadczenia lekar- skiego potwierdzającego, że stan je j zdrowia i planowane leczenie uniemożliwiają jej wyko- ny wanie obowiązków zawodowych. 26 października 2016 r. pełnomocnik doręczył a zaświad- czenie. Postanowieniem z 5 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy w T . odmówił zwolnienia radcy prawnego J.Z. z obowiązku zstępowania skarżącej. W piśmie z 30 grudnia 2016 r. (data nada- nia) pełnomocnik ta wystąpiła do Sądu Rejonowego w T . z kolejnym wnioskiem, o którym mowa w art. 118 § 3 k.p.c. Postanowieniem z 31 stycznia 2017 r. (sygn. akt jw.) Sąd Rejo no- wy w T. zwolnił ją z obowiązku zastępowania skarżącej i jednocześnie wystąpił do OIRP w K. o wyznaczenie kolejnego pełnomocnika. W piśmie z 6 lutego 2017 r. (doręczonym peł- nomocnikowi 9 lutego 2017 r.) OIRP w K. do sporządzenia skargi wyznaczyła mecenas M.W. Zarządzeniem z 1 czerwca 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi 12 czerwca 2017 r.) sędzia Trybunału wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: podanie daty wystąpienia przez skarżącą do Sądu Rejonowego w T . z wnioskiem w sprawie ustanowienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z po stanowieniem tego sądu z 18 czerwca 2016 r. (sygn. akt […]); doręczenia ko- pii postanowienia Sądu Rejonowego w T . wydanego po rozpoznaniu tego wniosku oraz kopii decyzji OIRP w K. wyznaczając ej do sporządzenia skargi mecenas J.Z . Skarżąca została zo- bowiązana także do wskazania dat: doręczenia radcy prawnemu J .Z. decyzji OIRP w K. wy- znaczającej ją pełnomocnik iem skarżącej, a także wystąpienia przez tego pełnomocnika do Sądu Rejonowego w T . z wnioskiem, o którym mowa w art. 118 § 3 k.p.c. W związku z wąt- pliwościami co do stanu faktycznego poprzedzającego złożenie w Trybunale skargi konstytu- cyjnej , sędzia Trybunał u wezwał skarżącą także do wyjaśnienia, ilu pełnomocników zostało wyznaczonych do sporządzenia tego środka prawnego . OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 4 W piś mie procesowym z 16 czerwca 2017 r. (data na dania) skarżąca odniosła się do zarządzenia. Oświadczyła, że do sporządzenia skargi konstytucyjnej, oprócz mecenas J .Z. i M.W. , została wyznaczona także mecenas J.K. M. Zdaniem skarżącej, zaskarżony przez nią art. 123 § 2 k.p.c. , przez to, że zezwala refe- rendarzom sądowym (urzędnikom sądowym) , którzy – j ak orzekł Trybunał w wyroku z 1 gru- dnia 2008 r. (sygn. P 54/07, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 171) – nie maj ą przymiotu niezawi- słości i nie mogą wykonywać czynności z zakresu wymierzania sprawiedliwości , tj. orzekać o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy prawnej, narusza prawo do rozpoznania spra- wy przez bezstronny, niezależny, niezawisły i właściwy sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Przepis ten jest nie- zgodny także z konstytucyjną zasadą równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Z kolei art. 398 23 § 2 k.p.c., stanowiąc o tym , że sąd rozpoznaje skargę na orzeczenie referendarza jako sąd drugiej instancji , pozbawia strony, w stosunku do który ch o ustanowie- niu lub odmowie ustanowienia pomocy prawnej orzekał urzędnik sądowy, prawa do rozpo- znania ich sprawy przez niezawisły, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Narusza także prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) i dwuinstancyjnego postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) . Odnośnie zakwestionowanego w skardze art. 118 § 5 k.p.c. skarżąc a zarzucił a naru- szenie prawa do sądu przez to, że uzależnia on prawo wniesienia m.in. skargi konstytucyjnej od opinii ustanowionego w sprawie adwokata lub radcy prawnego , a więc podmiotu nieposia- dającego przymiotu niezależności, bezstronności oraz niezawisłości sądowej . Zdaniem skar- żącej, strona, dla której ustanowiono i wyznaczono pełnomocnika , nie ma żadnego wpływu na dokonaną przez niego analizę sprawy oraz treść sporządzonej opinii. Nie ma także żadnych gwarancji procesowych, że opinia ta „cechować się będzie odpowiednim poziomem meryto- rycznym, bezstronnością podejścia do analizy tematu oraz prawidłowością wyprowadzonych na jej podstawie wniosków” . Z kolei zaskarżony art. 118 § 6 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, ponieważ ogranicza sądową kontrolę opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytu cyjnej wyłącznie do oceny zachowania przez pełnomocnika zasad należytej staranności. Zakwestionowanym w skardze: art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 k.p.c. , skarżąca za- rzuciła, że na ich podstawie nie dochodzi do skutecznego udzielenia pełnomocnictwa adwo- katowi lub rad cy prawnemu. W ten sposób przepis ten narusza prawo do sądu i zasadę sądo- wego wymiaru sprawiedliwości. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał , w myśl art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK wydaje posta- nowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w przepisach u.o.t.p. TK oraz nie zachodzą okoliczności, o których mo wa w art. 61 ust. 4 pkt 3 tej ustawy. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna w zakresie badania zgodności art. 123 § 2 k.p.c. z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji oraz art. 398 23 § 2 k.p.c. OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 5 z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji spełnia przesłanki przekaza- nia jej do merytorycznej oceny. Skargę sporządził radca prawny, który przedstawił postanowienie sądu o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej (postanowienie referendarza sądowego w Sąd zie Rejonowym w T. z 18 lipca 2016 r., sygn. akt […]) oraz rozstrzygnięcie właściwego organu samorządu zawodowego wyznaczające go pełnomocnikiem skarżące j (pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w K . z 7 września 2016 r., nr […] ). P ostanowienie Sąd u Rejonowego w T. z 18 czerwca 2016 r. (sygn. akt IX […] ) jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia, co oznacza, że skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną . Został też dochowany trzymiesięczn y termin wniesienia skargi zastrzeżon y w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Skarżąca zakwestionowała następujące przepisy: – art. 123 § 2 k.p.c. w brzmieniu: „Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie usta- nowienia adwokata lub radcy prawnego może wydać także referendarz sądowy”; – art. 398²³ § 2 k.p.c. w brzmieniu : „W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie skargi na postanowienie referendarza wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu”. Trybunał stwierdza, że przepisy te były podstawą dołączonych do skargi orzeczeń. Po- stanowienie oddalające (ponowny) wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostało wydane przez referendarza sądowego, natomiast skarga na to orzeczenie została roz- poznana przez sąd w składzie jednego sędziego. Zakwestionowanemu w skardze art. 123 § 2 k.p.c. skarżąca zarzuciła naruszenie pra- wa do rozpoznania sprawy przez bezstronny, niezależny, niezawisły i właściwy sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasad sądowego wymiaru sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytu- cji) i równego traktowania przez wład ze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Z kolei art. 398 23 § 2 k.p.c. narusza – zadaniem skarżącej – prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) , a także zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i dwuinstancyjnego post ę powania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Trybunału skarżąca prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazała, jakie przysługujące jej konstytucyjne prawa i w jaki sposób zo- stały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także należycie uzasadniła sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skoro złożona skarga w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 123 § 2 i art. 398 23 § 2 k.p.c., spełnia wymagania przewidziane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz przepisach u.o.t.p. TK, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK, to zasadne jest nadanie jej dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że w pozostałym zakresie analizowana skarga nie spełnia w ymo- gów formalnych , co przesądza o konieczności odmowy nadania jej dalszego biegu. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Dlatego art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK zobowiązuje skarżącego do wskazania kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego. Skarżąca poddała kontroli Trybunału art. 117 3 § 1 w brzmieniu: „ O wyznaczenie ad- wokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych”, a także art. 117 3 § 2 k.p.c., który stanowi: „właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawia- OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 6 damiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgo- wej izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adw okata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń”. Przedmiotem skargi są także art. 118 § 1, 5 i 6 k.p.c., które stanowią: „ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego” (§ 1); „Jeżeli ad wokat lub radca prawny usta- nowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdze- nie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie póź- niej niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiado- mienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej” (§ 5); „Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowa- niem zasad należytej staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodo- wego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 117 3 § 2 stosuje się odpowiednio” (§ 6). S karżąca łączy naruszenie swych praw z postanowieniem Sądu Rejonowego w T . z 18 czerwca 2016 r. (sygn. akt IX […]). Rozstrzygnięcie to u trzym ało w mocy postanowie- nie referendarza sądowego, oddalające (kolejny) wniosek skarżącej o ustanowienie pełno- mocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Sąd badał zat em, czy w sprawie skarżącej (tj. w sytuacji, gdy ustanowiony pełnomocnik uznał, że nie ma podstaw do wystąpienia ze skargą konstytucyjną) konieczne jest ustanowienie kolejnego pełnomocnika procesowego. Skoro w sprawie skarżącej nie doszło do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to należy stwierdzić, że dołączone do skargi orzeczenia nie zostały wydane na podstawie art. 117 3 § 1 i 2 k.p.c., gdyż przepisy te regulują mechanizm wyznaczenia konkretnego pełnomocnika przez organ samorządu zawodowego adwokatów lub radców prawnych. Podstawą prawną tych orzeczeń nie był także art. 118 § 1 i 5 k.p.c. Paragraf 1 tego artykułu określa bowiem skutki ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu, drugi zaś procedurę na wypadek podjęcia przez pełnomocnika wyznaczonego przez właściwy organ samorządu zawodowego decyzji o skorzystaniu z prawa odmowy sporządzenia w imieniu skarżącego skargi konstytu- cyjnej. Skoro wskazane wyżej przepisy nie były podstawą dołączonych do skargi orzeczeń, to środek ten nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą od- mowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie, w jakim skar- żąca kwestionuje konstytucyjność art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 i 5 k.p.c. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że sformułowane w skardze zarzuty niekonstytucyjności art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 , 5 i 6 k.p.c. cechuje oczywista bezzasad- ność. Jak wielokrotnie Trybunał wskazywał skarżące j (zob. np. postanowienia TK z 18 li- stopada 2014 r., sygn. Ts 258/14, OTK ZU nr 2/B/2015, poz. 178; 17 lutego 2015 r., sygn. Ts 367/14, OTK ZU nr 5/B/2015, poz. 511 oraz 16 czerwca 2015 r., sygn. Ts 149/15, OTK ZU nr 5/B/2015, poz. 549), Konstytucja nie gwarantuje prawa do bezpłatnego wymiaru spra- wiedliwości ani nie zapewnia każdemu w pełni bezpłatnej pomocy prawnej. Zasadą jest przy- najmniej częściowe ponoszenie kosztów postępowania sądowego przez strony oraz korzysta- nie przez nie z pełnomocnika z wyboru. Jedynie w sytuacjach, w których strona postępowania wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem takiego pełno- mocnika, sąd może ustanowić dla niej pełnomocnika z urzędu. Jego zadaniem nie jest jednak tylko przygotowanie określonego pisma procesowego, lecz także udzielenie stronie profesjo- OTK ZU B/2019 Ts 51/17 poz. 81 7 nalnej pomocy prawnej, która może obejmować zarówno sporządzenie takiego pisma, jak i wyjaśnienie przyczyn, które – zdaniem pełnomocnika – przemawiają przeciwko temu. Przymus adwokacko- radcowski ustanowiony w art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK, choć stanowi formalne ograniczenie prawa do złożenia skargi konstytucyjnej, pełni funkcję gwarancyjną. Ma zapewnić, że skargi konstytucyjne będą sporządzane przez osoby mające wiedzę i do- świadczenie konieczne do ich prawidłowego przygotowania. Jednocześnie ma służyć temu, by skargi nie były formułowane w sprawach, w których nie występują przesłanki ich wniesie- nia. Rygoryzm powyższego wymogu jest łagodzony możliwością wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, który zobowiązany jest udzielić stronie pomocy prawnej. Elementem realizacji tego obowiązku jest ocena istnienia podstaw do złożenia skargi konstytucyjnej. Powyższy obowią- zek jest więc wypełniany zarówno przez sporządzenie i wniesienie tego środka prawnego, jak i wtedy, gdy pełnomocnik nie widzi ku temu podstaw , przez przygotowanie opinii o braku podstaw do jego wniesienia. Obie te czynności realizują cel art. 117- 118 k.p.c., którym jest z apewnienie stronie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu. Od profesjonalnego pełnomoc- nika nie można bowiem oczekiwać sporządzenia i wniesienia środka prawnego wtedy, gdy pełnomocnik jest przekonany o jego bezpodstawności. Zapewnieniu tego, by udzielona stro- nie pomoc prawna była odpowiedniej jakości, służy ponadto art. 118 § 6 k.p.c., który przewi- duje wyznaczenie dla skarżącego innego adwokata lub radcy prawnego wtedy, gdy opinia o braku podstaw do złożenia skargi nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Sądy mogą więc wyznaczyć kolejnego pełnomocnika z urzędu, jeśli stwierdzą, że dotychczasowy pełnomocnik dopuścił się zaniedbań podczas wykonywania swoich czynno- ści. Zdaniem Trybunału to rozwiązanie w wystarczającym stopniu gwarantuje realizację pra- wa skarżące j do uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej. Zapewnia również wystarczającą kontrol ę sądową nad sposobem udzielenia tej pomocy. Rolą sądu powszechnego w tej sytua- cji nie jest bowiem ocena zasadności sporządzenia skargi konstytucyjnej w określonym stanie faktycznym, lecz zapewnienie realizacji prawa skarżącego do pomocy prawnej z urzędu. Wbrew twierdzeniom skarżące j sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej nie pozbawia jej ochrony swoich praw. Skarżąc a może bowiem – z zachowaniem ustawowego terminu wystąpienia ze skargą – zwró- cić się do pełnomocnika z wyboru. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na- dania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje konsty- tucyjność art. 117 3 § 1 i 2 oraz art. 118 § 1 , 5 i 6 k.p.c. Wziąwszy pod uwagę powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażale- nia na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.