Ts 37/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 9 stycznia 2018 r. Pozycja 16 POSTANOWIENIE z dnia 7 grudnia 2017 r. Sygn. akt Ts 37/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Huty Zabrze S.A. z siedzibą w Zabrzu oraz Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Zabrzu w sprawie zgodności: art. 36 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu prze- strzennym (Dz. U. z 2016 r. poz. 778, ze zm.) oraz art. 54 § 3 w zw. z art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami ad- ministracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) z art. 1, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 9, art. 21 ust. 1 i 2, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 3 w zw. z ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2, art. 163, art. 171 ust. 1 oraz art. 184 w zw. z art. 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego b iegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 20 lutego 2017 r. (data nadania) Huta Zabrze S.A. z sie- dzibą w Zabrzu oraz Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Zabrzu (dalej: skarżą- ce) wystąpiły o stwierdzenie, że art. 36 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zago- spodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2016 r. poz. 778, ze zm.; dalej: u.z.p. ) oraz art. 54 § 3 w zw. z art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) s ą niezgodne z art. 1, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 9, art. 21 ust. 1 i 2, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 3 w zw. z ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2, art. 163, art. 171 ust. 1 oraz art. 184 w zw. z art. 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Rada Miasta Zabrze pod jęła 27 kwietnia 2004 r. uchwałę Nr XXV/261/04 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centrum Zabrza – obszar „C”. Wojewoda Śląski wniósł skargę na tę uchwałę, żądając stwierdzenia jej nieważności w całości – jako niezgodnej z art. 10 ust. 1 i 3 u.z.p. oraz art. 64 ust. 3, art. 94 ust. 3 Konstytucji. Uchwałą Nr XLVI/690/13 z dni a 16 grudnia 2013 r. Rada Miasta Zabrze , działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. OTK ZU B/2018 Ts 37/17 poz. 16 2 z 2016 r., poz. 446, ze zm.;dalej:u.s.g.) w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a. oraz w związku z art. 27 pkt 1 u.z.p., stwierdziła nieważność zaskarżonej uchwały z dnia 27 kwie tnia 2004 r. Rady Miasta Zabrza w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego cen- trum Zabrza – obszar „ C ” , w c ałości . Rada post anowiła, że uchwała z dnia 16 grudnia 2013 r. wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Woje- wództwa Śląskiego. Rozstrzygnięciem nadzorczym z 10 stycznia 2014 r. Wojewoda Śląski stwierdził nie- ważność uchwał y Rady Miasta Zabrza z 16 grudnia 2013 r. P owołując się na treść art. 91 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 28 ust. 1 u.z.p., Wojewoda wskazał, że tryb stwierdzania nieważności uchwał rady gminy oraz podmioty uprawnione do stwierdzenia nieważności uchwały są okre- ślone w art. 91 ust. 1 oraz art. 93 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tymi przepisami do stwierdzenia nie- ważności uchwały rady gminy uprawniony jest organ nadzoru oraz sąd administracyjny. Zda- nie m Wojewody Śląskiego, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s. a. organom pr zysługuje prawo do weryfikacji własnych decyzji, natomiast prze pis ten nie daje kompetencji do stwierdzenia nieważności własnej uchwały. Na podstawie przepisów u.z.p. radzie gminy przysługuje pra- wo do uchwalenia nowego planu miejscowego, bądź jego zmiany w oparciu o art. 27 tej ustawy. Zmiana ta powinna nastąpić w takim samym trybie jak przy podjęciu uchwały pier- wotnej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze do Wojewódzkiego Sądu Administra- cyjnego w Gliwicach (dalej: WSA) wniosła Gmina Z abrze. Wyrokiem z 8 maja 2014 r. (sygn. akt II SA/Gl 348/14) WSA skargę oddalił, podzielając stanowisko Wojewody Śląskiego . W wyniku rozpoznania wniesion ej od tego wyroku przez Gminę Zabrze skargi kasa- cyjnej Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 18 listopada 2014 r. (sygn. akt II OSK 2377/14) uchylił zarówno wyrok sądu pierwszej instancji, jak i będące przedmio- tem jego kontroli rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z 10 stycznia 2014 r. W wyroku tym sąd kasacyjny stwierdził, że rada gminy, działając na podstawie art. 54 § 3 w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a. , może uwzględnić skargę do sądu administracyjnego na własną uchwałę w przedmiocie planu za gospodarowania przestrzennego i stwierdz ić jej nieważność. NSA uznał jednocześnie , że podjęta w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. uchwała w przedmiocie stwierdzenia nieważności miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowi akt prawa miejscowego i podlega w tym charakterze ogłoszeniu. Po wcześniejszym wezwaniu w trybie art. 101 ust . 1 u.s.g. skargi do sądu administra- cyjnego na uchw ałę autokontrolną Rady Miasta Zabrza z 16 grudnia 2013 r. złożyły Anguilla Sp. z o.o. Sp. k. w Zabrzu oraz Huta Zabrze S.A. w Zabrzu. Spółka Anguilla wniosła o stwierdzenie nieważności skarżonej uchwały w całości jako wydanej z naruszeniem art . 54 § 3 ustawy p.p.s.a. oraz z naruszeniem jej interesu prawnego. Zdaniem S półki przez podjęcie kwestionowanej uchwały i stwierdzenie nieważności miej- scowego planu zagospodarowania przestrzennego z 27 kwietnia 2004 r. S półka została po- zbawiona prawa dysponowania zgodnie z dotychczasowym planem należącymi do niej nieru- chomościami położonymi na terenie objętym planem. Huta Zabrze S.A. również złożyła skargę o stwierdzenie nieważności uchwały Rady Miasta Zabrza z 16 grudnia 2013 r. , formułując zarzuty zbieżne z podniesionymi w skardze Spółki Anguilla . Podobnie uzasadniła też naruszenie skarżoną uchwałą jej interesu prawnego. Dodatkowo w tym względzie wskazała na toczącą się , w oparciu o plan zagospodarowania z 27 kwietnia 2004 r., sprawę cywilną przed Sądem Okręgowym w Gliwicach , w której d o- maga się, aby Gmina Zabrze wykupiła należące do niej nieruchomości położone na terenie objętym tym planem. Następnie Huta Zabrze S.A . wniosła kolejną skargę na wydaną w trybie a utokontroli uchwałę Rady Miasta Zabrza z 16 grudnia 2013 r., a to w z wiązku z uchwałą Rady z 11 grudnia 2014 r. o uznaniu kierowanego przez Hutę Zabrze S.A . wezwania do usu- OTK ZU B/2018 Ts 37/17 poz. 16 3 nięcia naruszenia prawa, za nieuzasadnione. W skar dze tej powtórzono stanowisko i zarzuty s formułowane we wcześniejszej skardze. WSA wyrokiem z 15 czerwca 2015 r. (sygn. akt II/SA/Gl 1543/14) uwzględnił skargi, b iorąc pod uwagę także inne, nie podnoszone w skargach, okoliczności uzasadniające wyeli- minowanie zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego. Z daniem Sądu, bezpodstaw ne były za- rzuty obu skarg co do niedopuszczalności podjęcia przez Radę Miasta Zabrza zaskarżonej uchwał y w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. z uwagi na rozstrzygnięcie tej kwestii wyrokiem NSA z 18 listopada 2014 r. Jednak WSA uznał, że skarżona uchwała nie była badana w tym postę- p owaniu pod względem zgodności z prawem; ocenie podlegała jedynie kwestia dopuszczal- ności zastosowania w sprawie przez Radę Miasta Zabrza trybu samokontroli w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a. WSA stwierdz ił, że skarżące spółki miały interes prawny w zaskarżeniu uchwały , a interes ten faktycznie został tą uchwałą naruszony. Skarżące spółki miały prawo zagospodarowania swoich nieruchomości zgodnie z treścią obowiązującego dotychczas planu zagospodarowania. Z chwilą utraty ważności planu prawo to zostało co najmniej ograni czone. Nastąpiła istotna zmiana możliwości przyszłego zagospodarowania nieruchomości skarżą- cych. W ramach interesu prawnego skarżącej Huty Zabrze S.A. należy też rozpatrywać wpływ podjęcia zaskarżonej uchwały na wynik toczącego się przed Sądem Okręgowym w Gliwic ach postępo wania cywilnego. Zdaniem WSA, do naruszenia interesu prawnego skar- żących Spółek doszło przy tym z istotnym naruszeniem prawa, co przesądziło o zasadności rozpatrywanych skarg. Skargę kasacyjną wniosła Gmina Zabrze. NSA wyrokiem z 11 października 2016 r. (sygn. akt II OSK 2402 /15) uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargi. NSA uznał, że skar- żące spółki nie wykazały, by zaskarżona uchwała naruszała ich własny indywidualny interes prawny, zatem podzielił zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 1 u.s.g. Jak podkreślił NSA, ska rżące S półki źródło własnego interesu prawnego upatrywały w tym , ż e zostały pozbawione prawa dysponowania , zgodnie z dotych- czasowym planem, należącymi do nich nieruchomościami położonymi na terenie objętym planem. Jednakże nie określiły konkretnie, co do k tórych nieruchomości stanowiących ich własność lub pozostających w użytkowaniu wieczystym, a objętych postanowieniami planu miejscowego z 2004 r., ich uprawnienia, wywiedzione z powszechnie obowiązującego prawa zostały ograniczone i w jaki sposób doszło do tego ogranicze nia oraz jaki był jego zakres. Zdaniem NSA przedstawiona argumentacja skarżących spółek nie wskazywała, by zaskarżo- na uchwała stwierdzająca nieważność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centrum Zabrza – obszar „ C ” aktualnie, realnie i bezpośrednio naruszała ich interes prawny lub uprawnienie. W szc zególności interesu prawnego do zaskarżenia przedmiotowej uchwały nie m ożna było skutecznie wywodzić z roszczeń cywilnoprawnych, których Huta Zabrze S.A. dochodzi przed S ądem Okręgowym w Gliwi c ach, domagając się od Gminy Zabrze wykupie- nia jej nieruchomości, które były położone na terenie objętym planem miejscowym z 2004 r. Zdaniem NSA, s łusznie s ąd I instancji uznał za bezpodstawne zarzuty skarżących Spó- łek co do niedopusz czalności podjęcia przez Radę Miasta Zabrza zaskarżonej uchwały w try- bie art. 54 § 3 p.p.s.a., ponieważ w tym zakresie wiążący jest wyrok Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego z 18 listopada 2014 r. (sygn. akt II OSK 2377/14). Jednocześnie w ocenie NSA, trafnie s ąd I instancji uznał za dopuszczalne badanie zgodności z prawem zaskarżonej uchwa- ły, lecz błędnie ocenił spełnienie przesłanki naruszenia interesu prawnego skarżących, o któ- rej mowa w art. 101 ust. 1 u.s.g. i z obrazą art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskar- żonej uchwały. Wyrok NSA z 11 października 2016 r. , jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbio- ru, został doręczony pełnomocnikowi skarżących 14 listopada 2016 r. , co Trybunał ustalił z urzędu. OTK ZU B/2018 Ts 37/17 poz. 16 4 Zdaniem skarżących , zakwestionowany art. 36 u.z.p. jest niezgodny z Konstytucją „ w zakresie, w jakim wyklucza ewentualnie odpowiedzialność odszkodowawczą gminy wo- bec właściciela albo użytkownika wieczystego za uniemożliwienie bądź istotne ograniczeni e korzystania z nieruchomości w dotychczasowy spo sób lub zgodny z dotychczasowym prze- znaczeniem w związku z wygaśnięciem, uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności planu miejscowego; ograniczenie korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczas owym przeznaczeniem w związku z uch waleniem, zmianą, uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności planu miejscowego w stopniu mniejszym niż istotny; szkodę (w tym przekraczającą rzeczywistą szkodę) wynikającą z niewydania przez gminę aktu nor- matywnego (uchwalenia planu miejscowego) w sytuacji, w której obowiązek taki wynika wprost z przepisów prawa.” Natomiast zaskarżone art. 54 § 3 w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a. są w opinii skarżących sprzeczne z Konstytucją „w zakresie, w jakim przepisy te kształtują normę kompetencyjną gminy pozwalającą na stwierdzenie nieważności planu miejscowego w następujących oko- licznościach: z naruszeniem zakazu reformationis in peius , to znaczy przez stwierdzenie nie- ważności planu miejscowego w całości, podczas gdy wadami powodującymi nieważność do- tknięta była jedynie część postanowień tego aktu prawa miejscowego; uwzględnienia skargi na akt prawa miejscowego co prawda zgodnie z żądaniami takiej skargi, lecz jednocześnie w sposób niekorzystnie kształtujący prawa i obowiązki osób trzecich (w tym skarżących) (…); stwierdzenia przez gminę nieważności planu miejscowego w ramach tzw. autokontroli w celu uniknięcia zaktualizowanej już odpowiedzialności odszkodowawcz ej tej gminy wyni- kającej z art. 36 u.z.p. ” . Zarządzeniem z 20 kwietnia 2017 r. sędzia Trybunał u Konstytucyjnego wezwał skar- żące do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie , po pierwsze, prawidłowo sporządzonego pełnomocnictwa szczególnego do sporz ądzenia skargi konstytu- cyjnej i reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałe m Konstytucyjnym udzielonego przez Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k., podpisanego przez obie osoby upo- ważnione do reprezentacji jedynego komplementariusza – spółki Anguilla Investment Sp. z o.o. (dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu i prokurenta), oraz 4 (czterech) kopii t ego pełnomocnictwa. Po drugie, doręczenie dokumentu, z którego wynika data otrzy- mania przez pełnomocnika a lbo pełnomocników procesowych skarżących wyroku Naczelne- go S ądu Administracyjnego z 11 października 2016 r. (syg n. akt II OSK 2402/15). Po trzecie zaś, doręczenie 4 (czterech) kopii skargi konstytucyjnej oraz 4 (czterech) kompletów załącz- ników do skargi oznaczonych numerami 1, 2, 3 i 5. Skarżące pismem z 28 kwietnia 2017 r. uzupełniły braki formalne skargi konstytucyj- nej w zakresie dotyczącym pełnomocnictwa szczególnego do sporz ądzenia skargi konstytu- cyjnej i reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym udzielonego przez Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k., podpisanego przez obie osoby upo- ważnione do reprezentacji jedynego komplementariusza – spółki Anguilla Investment Sp. z o.o. oraz doręczyli 4 (cztery) kopie skargi konstytucyjnej oraz 4 (cztery) komplety załączni- ków do skargi oznaczonych numerami 1, 2, 3 i 5. Skarżące nie doręczyły do kumentu, z które- go wynika data otrzymania przez pełnomocnika albo pełnomocników procesowych skarżą- cych wyroku NSA z 11 października 2016 r. (sygn. akt II OSK 2402/15) , przedkładając wy- łącznie oświadczenie zarządu jedynego komplementariusza Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. – spółki Anguilla Investment Sp. z o.o. , z którego wynika, że odpis wyroku z 11 paź- dziernika 2016 r. został doręczony do siedziby Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. w dniu 18 listopada 2016 r. OTK ZU B/2018 Ts 37/17 poz. 16 5 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (D z. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. Stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, c zyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, zakwestionować zgodność z Konstytucją przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w pierwszej kolejności zbadał, czy skarżące uzupełniły braki formalne wskazane w zarządzeniu sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2017 r. oraz czy skarga konstytucyjna została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. W myśl art. 61 ust. 3 ustawy o TK, j eżeli wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstytucyjna nie spe łniają wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. T rybunał w składzie jednego sę- dziego Trybunału wydaje postanowienie o odmowie nadania wnioskowi, o którym mowa w ust. 1, albo skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli braki, o których mowa w ust. 3, nie zostały usunięte w terminie (art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK). W pkt 2 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2017 r. we- zwano skarżące (Huta Zabrze S.A. z siedzibą w Zabrzu oraz Anguilla Investment Sp. z o.o. S p. k. z siedzibą w Zabrzu) do doręczenia dokumentu, z którego wynika data otr zymania przez pełnomocnika albo pełnomocników procesowych skarżących wyroku NSA z 11 paź- dziernika 2016 r. Tymczasem pełnomocnik skarżących do pisma z 28 kwietnia 2017 r. dołą- czył oświadczenie zarządu jedynego komplementariusza Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. – spółki Anguilla Investment Sp. z o.o. Z oświadczenia tego wynika, że odpis wyroku z 11 paździer nika 2016 r. z ostał doręczony do siedziby Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. w dniu 18 listopada 2016 r. Jednocześnie w tym oświadczeniu wyrażono przypuszczenie, że zwrotne potwierdzenie odbioru stanowiące dowód doręczenia Anguilla Investment Sp. z o.o. Sp. k. wyroku NSA z 11 października 2016 r. może znajdować się w aktach sądowoadmini- stracyjnych. Trybunał stwierdza, że skarżące nie uzupełniły braku formalnego wskazanego w pkt 2 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2017 r., a zatem na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyj- nej. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga t a jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz- strzygnięcia. Dodatkowo zauważyć trzeba, że w yrok NSA z 11 października 2016 r., będący osta- tecznym rozstrzygnięciem w sprawie, zos tał doręczony pełnomocnikowi skarżących spółek 14 listopada 2016 r. Okoliczność tę Trybunał Konstytucyjny ustalił z urzędu. Tymczasem s kargę konstytucyjną nadano 20 lutego 2017 r., a zatem 6 dni po upływie trzymiesięcznego terminu do jej złoże nia. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny również na pod- OTK ZU B/2018 Ts 37/17 poz. 16 6 stawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w zw. z u.o.t.p. TK odmawia nadania dalszego biegu skardze kon- stytucyjnej jako wniesionej po terminie. Z powyższych względów na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 77 ust. 1 oraz art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK , Trybunał o dmówił nadania dalszego biegu skardze konstytu- cyjnej.