Ts 310/14

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 kwietnia 2016 r. Pozycja 313 POSTANOWIENIE z dnia 7 kwietnia 2016 r. Sygn. akt Ts 310/14 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz – przewodnicząca Stanisław Biernat – sprawozdawca Stanisław Rymar , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawny m zażalen ia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej B . i J . Sz . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytuc yjnego 25 października 2014 r. (data nadania) B . i J . Sz . (dalej: skarżący) zakwestionowali zgodność art. 424 1a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014. 101, ze zm.; dalej: kpc) z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, ar t. 178 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji, a także art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w zw. z: art. 77, art. 178 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. P ostanowieniem z 13 marca 2015 r. Trybunał Konsty tucyjny odmówił nadania wniesionej skardze dalszego biegu , stwierdziwszy, że zarzuty skarżących są oczywiście bezzasadne ( art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym , Dz.U.102 . 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r. ) . Trybunał uznał , że skarżący nie wykazali, iż wyłączenie równoległego lub wielokrotnego korzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia w celu uzyskania prejudykatu niezbędnego do realizacji prawa określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji zamyka d rogę sądo wą dochodzenia tego prawa czy w inny sposób narusza przysłu gujące im prawo do sądu, wywodzone przez nich z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Ponadto, o ceniwszy zarzut wobec art. 424 1a § 1 kpc jako oczywiście bezzasadny, Trybunał uzna ł , że w zakresie, w jakim skarga dotyczy art. 424 5 § 1 pkt 4 kpc, nie spełnia ona wymagania określonego w art. 79 ust. 1 Kons tytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r . Jak bowiem Trybunał ustalił, p rzyczyną odrzucenia wniesionej przez skarżący ch skargi, o której mowa w art. 424 1 kpc, tj. ostatecznego ukształtowania sytuacji prawnej skarżących , nie był (samodzielnie) art. 424 5 § 1 pkt 4 kpc. Trybunał wskazał też, że to niejasność wywodu zawartego w złożonej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przyczyniła się do OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 313 2 odrzucenia tej skargi przez Sąd Najwyższy – także w tym zakresie, w jakim na wyrządzoną skarżącym szkodę miały się składać obciążające ich koszty postępowania sądowego. Trybunał podkreślił więc, że źródłem naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw, któ r ych ochrony można dochodzić na gruncie art. 79 ust. 1 Konstytucji, może być wyłącznie akt normatywny, a nie – w tym wypadku – zachowanie samych skarżących. Jak nadto ustalił Trybunał, powodem odrzucenia wni esionej przez skarżących skargi o stwierdz enie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie było przekroczenie terminu 2 lat, lecz nieuprawdopodobnienie wystąpienia szkody, dlatego w tym zakresie Trybunał ocenił zarzut skarżących (dotyczący terminu wy stąpieni a szkody) za odnoszący się do potencjalnego naruszenia ich konstytucyjnych praw. W związku z odmową nadania dalszego biegu złożonej skardze Trybunał pozostawił bez rozpoznania wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego , złożony przez skarżących 1 6 grudnia 2014 r . Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, w którym podnoszą , że źródłem zarzucanego przez nich naruszenia praw konstytucyjnych była „ praktyka zastosowania (…) [ zaskarżonych ] przepisów ” w ich sprawie. Skarżący p odkreślają przy tym, że treść zakwestionowanych norm została „trwale ustalona przez Sąd Najwyższy”. Z wra cają uwagę na to, że „zgodnie z przepisami prawa jedynie w sprawach, w których co do zasady z uwagi na ich rodzaj skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego nie przysługuje, mogliby, jeśli błędny werdykt wyrządził im szkodę, domagać się stwierdzenia jego niezgodności z prawem”. Skarżący nie mieli zatem – jak twierdzą – możliwości wyboru środka zaskarżenia, mogli więc skorzystać wyłącznie ze skargi kasacyjnej (co też bezskutecz nie uczynili). W zażaleniu s karżący przedstawi ają także wiele argumentów mających podważyć zgodność „przedsą du” w postępowaniu kasacyjnym z konstytucyjn ym standardem prawa do sądu i w tym konte kście uważają, że „um ożliwienie wniesienia skargi o stwierdzeni e niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w przypadku odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jest (…) środkiem mającym na celu umożliwić stronie skarżącej uzyskanie orzeczenia realizującego zasady prawdy obiektywnej w większym stopniu”. Sk arżący zastrzeg ają jednak, że „nie formułują zarzutu naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu rozumianego jako wymagające identycznyc h instrumentów gwarancyjnych i standardów informacyjnych, jakich wymaga się wobec pos tępowań pierwszoinstancyjnych i odwoła wczych (…), [lecz stawiają zarzut naruszenia] rzetelności unormowania specjalnej procedury, dotyczącej r ozpatrywania przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem do rozpoznania”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa o TK z 1997 r. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszc zętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy w postę- powaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się prze- pisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wnie- siona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania złożonego zażalenia, zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z ar t. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalen ie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK z 1997 r. ). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 313 3 czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawio nych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. W zażaleniu skarżący podno szą , że „skarga o stwierdzenie niezgodności prawomocnego wyroku sądu drugiej instancj i z prawem wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wówczas, gdy zmiana lub uchylenie t ego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe”. Jak przy tym podkreśla ją, „w praktyce chodzi więc o sprawy, w których nie przysługuje skarga kasacyjna i nie jest możliwe wznowienie postępowania”. Odnosząc się do tzw. przedsądu w s prawach kasacyjnych , skarżący zaznacz ają , że „skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzen ie skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem, [to] ma nie tylko obowiązek stworzyć odpowiedni środek zaskarżenia, ale również uregulować go w taki sposób, a by zainteresowany mógł rzeczywiście uruchomić kontrolę orzeczeń wydanych przez sądy powszechne”. W konsekwencji s karżący uważ ają , że „jakkolwiek konstytucyjne prawo do sądu nie przewiduje »prawa do skargi kasacyjnej« ani »prawa do skargi o st wierdzenie niezgodności z prawem« , to jednak o ile w ogóle procedura jest w ten sposób uzupełniona o takie właśnie możliwości, to sam sposób jej ukształtowania musi odpowiadać standardom rzetelności i w tym zakresie problem oceny tej rzetelności staje się kwestią konstytucyjną wchodzącą w obszar prawa do sądu (naruszenie art. 45 w związku z art. 2 Konstytucji)”. Trybunał zwraca uwagę na to, że sformułowane w zażaleniu zarzuty dotyczą wyłącznie tej części zakwestionowanego postanowienia, która odnosi się do zaskarżonego art. 424 1a § 1 kpc, nie dotyczą zaś tej części, która odnosi się do art. 424 5 § 1 pkt 4 kpc. Trybunał stwierdza zatem, że w zakresie , w jakim skarżący zakwestionowali art. 424 5 § 1 pkt 4 kpc, aktu alne pozostają podstawy odmowy nadania złożonej skardze dalszego biegu. Odnosząc się zaś do art. 424 1a § 1 kpc, Trybunał zaznacza, że zarzut skarżąc ych skupia się na znaczeni u pojęcia „wniesieni e skargi kasacyjnej ” . Zdaniem skarżących powinno się je wykładać w ten sposób, by nie tylko odrzucenie skargi kasacyjnej, al e także odmowa przyjęcia jej do rozpoznania oznaczały, że skarga kasacyjna nie została wniesiona , a zatem, że przysługuje skarga, o której mowa w art. 424 1 kpc . Jednak należy zwrócić uwagę na to, że odrzucenie skargi kasacyjnej nie powoduje otwarcia drogi do złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Przykładowo jeśli skarżący n i e opłaci skargi kasacyjnej lub przekroczy termin do jej złożenia , to będzie ona pod lega ła odrzuceniu. Nie można wtedy przyjąć, że s karżący skorzystał z przysługując ych mu środków prawnych, co otwierałoby dopiero drogę do złożen ia skargi, o której mowa w art. 424 1 kpc. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 424 1a § 2 kpc orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia ska rgi kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Co prawda , trzeba zgodzić się ze skarżącymi co do tego , że ustawodawca wykluczył możliwość złoże nia skargi określonej w art. 424 1 kpc, jeśli w sprawie było lub jest możliwe wniesienie skargi kasacyjnej (tak jak w sprawie skarżących). Jednocześnie jednak należy zauważyć, że skarżący nie wykazali, iż przyznanie im możliwości uzyskania prejudykatu na po trzeby postępowania odszkodowawczego przeciwko Skarbowi Państwa w postaci orzeczenia wydanego w wyniku postępowania kasacyjnego było niewystarczające z perspektywy prawa wywodzonego przez nich z art. 77 ust. 1 Konstytucji (w powiązaniu z pozostałymi konsty tucyjnymi wzorcami kontroli, w szczególności – art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2) . Zdaniem Trybunału s karżący zdają się więc domagać „czwartej instancji”, tj. rozpoznania skarg i o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczen ia, mimo że Sąd Najwyż szy ustalił , iż nie ma podstaw d o przyjęcia skargi kasacyjnej OTK ZU B/2016 Ts 310/14 poz. 313 4 do rozpoznania . P odkreślenia wymaga także to , że wywody skarżących dotyczące „przedsądu” w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi kasacyjnej nie mogą być odniesi one do zaskarżonego art. 424 1a § 1 kpc. W świetle tego przepisu skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono (skutecznie) skargę kasacyjną. Należy przez to rozumieć sytuację, w której Sąd N ajwyższy poddał skargę kasacyjną co najmniej tzw. przedsądowi albo ją rozpoznał ( zob. postanowienia SN z 28 maja 2008 r., sprawa II CNP 38/08, LEX nr 494146 oraz 15 czerwca 2007 r., sprawa I CNP 27/07, LEX nr 347327). Jest to wyrazem – z jedne j stro ny – ko mplementarności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wobec skarg i kasacyjn ej i skarg i o wznowienie postępowania, a z drugiej strony – subsydiarności tej skargi. Tym samym Sąd Najwyższy wypowi ada się już merytorycznie (choćby na etapie przedsądu) o zasadności skargi kasacyjnej, a więc także o podstawach do wydania prejudykatu niezbędnego dla postępowania odszkodowawczego przeciwko Skarbowi Państwa ( ze względu na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia). Z powyższego jasno wynika, że skarżący sformułowali swoje zarzuty wobec niewłaściwych przepisów . Nie zakwestionowali ani art. 424 1 k pc, ustanawiającego obowiązek wyczerpania także nadzwyczajnych środków prawnych przysługujących stronie, ani art. 424 1a § 2 kpc, który jest kon sekwencją art. 424 1a § 1 kpc i zgodnie z którym orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się na równi z orzeczeniem wydanym w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skarg i statuowan ej w art. 424 1 kpc . Trybunał stwier dza tym samym , że sformułowany w skardze zarzut dotyczący art. 424 1a § 1 kpc prawidłowo został oceniony jako oczywiście bezzasadny, co uniemożliwiło nadanie skardze dalszego biegu. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie .