Ts 26/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 października 2018 r. Pozycja 144 POSTANOWIENIE z dnia 27 lipca 2018 r. Sygn. akt Ts 26/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.J.K. w sprawie zgodności: art. 13 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.) z art. 30, art. 31 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pom ocniczości wyrażoną w Preambule, art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pomocniczości wyrażoną w Preambule, art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pomocniczości wyrażoną w Preambule, art. 32 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dals zy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 lutego 2017 r. (data nadania) B.J.K. (dalej: skarżąca ) wystąpił a o stwierdzenie , że art. 13 § 1 us tawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.: dalej: k.c.) jest niezgodny z art. 30; art. 31 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pomocniczości wyrażoną w Preambule; art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pomocniczości wyrażoną w Preambule; art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z zasadą pomocniczości wyrażoną w Preambule; art. 32 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą . Skarżąca została ubezwłasnow olniona postanowieniem z 27 kwietnia 2016 r. [ … ] wydanym przez Sąd Okręgowy w W. [ … ] Postan owieniem z 18 października 2016 r. Sąd Apelacyjny w W. [ … ] oddalił apelację skarżącej na postanowienie o ubezwłasnowolnieniu. Postanowienie z 18 października 2016 r. wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącej 8 listopada 2016 r. Od powyższego postanowienia Sądu Apelacyjnego w W . skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Posta nowieniem z 6 września 2017 r. [ … ] Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skar gi kasacyjnej do rozpoznania. OTK ZU B/2018 Ts 26/17 poz. 144 2 W skardz e konstytucyjnej skarżąca podniosła, że zaskarżony przepis narusza godność osobistą (art. 30 Konstytucji), a także w nieproporcjonalny sposób ogranicza wolność osób ubezwłasnowolnionych w zakresie swobody podejmowania aktów woli i wyboru (art. 31 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji), autonomię decyzyjną (art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Kon stytucji), prawo do prywatności, także w aspekcie prawa do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji) i dyskryminuje je w zakresie korzystania ze swobody podejmowania aktów woli i wyboru oraz korzystania z prawa do prywatności (art. 32 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji). Ponadto, zdaniem skarżącej, art. 13 k.c. nie respektuje wyrażonej w Pre ambule Konstytucji zasady pomocniczości. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicz nej orzekły ostatecznie o wolnościach lub p rawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji oraz wymag ania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), a także czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pk t 3 u.o.t.p. TK. 2. Skargę konstytucyjną w imieniu skarżącej sporządzili i wnieśli adwokat oraz radca prawny. Do skargi załączono pełnomocnictwo, które zostało udzielone pełnomocnikom osobiście przez skarżącą, wobec której prawomocnie orzeczono ubezwłasnowolnienie całko - wite. W związku z tym, Trybunał , badając umocowanie pełnomocników skarżącej, w pie r- wszej kolejności musiał rozstrzygnąć kwestię skuteczności udzielenia osobiście przez osobę ubezwłasnowolnioną pełnomocnictwa do wniesienia skargi konstytucyjn ej. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 36 u.o.t.p. TK w postępowaniu przed Trybu - nałem, w zakresie nieuregulowanym w u.o.t.p. TK stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowa nia cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; dalej: k.p.c.). Zgodnie z art. 560 k.p.c. osoby ubezwłasnowolnione są uprawnione do samo dzielnego zaskarżania postanowień o ubezwłasnowolnieniu , natomiast na podstawie art. 559 § 3 k.p.c. mogą one również wystąpić z wnioskiem o uchylenie albo zmianę ubezwła - snowolnienia. W kwestii skuteczności udzielenia osobiście przez osobę ubezwłasnowolnioną pełnomocnictwa do wniesienia środka zaskarżenia na postanowienie o ubezwłasnowolnieniu wypowie dział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 stycznia 1968 r. (sygn. akt I CR 631/67). W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro ,,ubezwłasnowolniony może zaskarżyć postanowienie o ubezwłasnowolnieniu niezależnie od rodzaju zaburzeń psychicznych i od stopnia zdolności kierowania swym postępowaniem, to tym samym może on skutecznie upoważnić do zaskarżenia inną osobę, udzielając jej stosownego pełnomocnictwa procesowego (...)”. W sprawie, w której zostało wydane powyższe postanowienie, osoba ubezwłasnowolniona osobiście udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa do w niesienia środka zaskarżenia do Sądu Najwyższego na postanowienie o ubezwła - snowolnieniu. Należy także przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w kwestii uprawnień procesowych osoby ubezwłasnowolnionej w wyroku z 7 marca 2007 r. (sygn. akt K 28/05). Kontroli Trybunału został y poddane art. 559 w zw. z art. 545 § 1 i 2 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przyznawały osobie ubezwłasnowolnionej uprawnienia do zgłoszenia OTK ZU B/2018 Ts 26/17 poz. 144 3 wniosku o wszczęcie postępowania o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia. Trybunał , orzekając o niekonstytucyjności tych przepisów w zaskarżonym zakresie, wskazał na potrzebę większego respektowania praw osób ubezwłasnowolnionych oraz na możliwość rozważenia dokonania zmian w zakresie instytuc ji ubezwłasnowolnienia w polskim prawie. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdził, że także w zakresie, w jakim przedmiot kontroli w drodze skargi konstytucyjnej stanowią przepisy dotyczące ubezwła - snowolnienia, skarżący – będący osobą ubezwłasnowolnioną – może samodzielnie udzielić pełnomocnictwa do wniesienia skargi konstytucyjnej. Należy jednak podkreślić, że powyższe uprawnienie procesowe powinno być rozu - miane wąsko. Podobnie jak na gruncie postępowania cywilnego, gdzie uprawnienia proce - sowe osób ubezwłasnowolnionych do osobistego działania zostały ograniczone do spraw dotyczących ich ubezwłasnowolnienia. Dlatego nie jest możliwe udzielenie osobiście przez osobę ubezwłasnowolnioną pełnomocnictwa do wniesienia skargi konstytucyjnej w każdej sprawie, a jedynie w tych sprawa ch, w których przedmiotem kontroli uczyniono przepisy dotyczące ubezwłasnowolnienia. W związku z tym Trybunał uznał, że przedłożone pełnomocnictwo skutecznie umocowuje pełnomocników skarżącej do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu skargi konstytucyjnej. 3. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną , ponieważ postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 18 października 2016 r. [ … ] jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 4. Trybunał stwierdza , że skarżąca dochowała trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wyrok Sądu Apelacyjnego został do ręczony skarżącej 8 listopada 2016 r., a skargę wniesiono 8 lutego 2017 r. (data nadania). 5. Zakwestionowanemu w skardze art. 13 k.c. ska rżąca zarzuciła naruszenie godności osobistej (art. 30 Konstytucji), a także to, że przepis ten w nieproporcjonalny sposób ogra - nicza woln ość osób ubezwłasnowolnionych w zakresie swobody podejmowania aktów woli i wyboru (art. 31 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji), ich autonomię decyzyjną (art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawo do prywatności, także w aspekcie prawa do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 w zw. z art. 31 ust . 3 Konstytucji) i dyskry- minuje je w zakresie korzystania ze swobody podejmowania aktów woli i wyboru oraz korzystania z prawa do prywatności (art. 32 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji). Ponadto zdaniem skarżącej art. 13 k .c. nie respektuje wyrażonej w Preambule Konstytucji zasady pomocniczości. 6 . W ocenie Trybunału skarżąca prawidłowo określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazała, jakie przysługujące jej konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także należycie uzasadnił a sformułowane w skardze zarzu ty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skoro złożona skarga spełnia wy magania przewidziane w u.o.t.p. TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. T K, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – zasadne było nadanie jej dalszego biegu.