Ts 252/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 stycznia 2016 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 252/15 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz – przewodnicząc a Mirosław Granat – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 21 października 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej J.B., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytuc yjnego 21 lipca 2015 r. J.B. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 110a § 1 w związku z art. 53 § 35 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.; dalej: k.k.s.) oraz z art. 29 ust. 1, 4-6, 8 i 9 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, dalej: ustawa o grach hazardowych) z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 2; art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji; po drugie, art. 110a § 2 w związku z art. 53 § 35 i art. 110a § 1 k.k.s. oraz w związku z art. 29 ust. 1, 4-6, 8 i 9 ustawy o grach hazardowych z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 2; art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji; po trzecie, art. 29 ust. 1, 4 i 6 ustawy o grach hazardowych z art. 54 ust. 1 w związku z art . 2 i art. 31 ust. 3; a także art. 31 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że zawarty w zakwestionowanych przepisach opis czynów zabro- nionych nie spełnia wymogu określoności i poprawności legislacyjnej oraz że krymina lizacja tych czynów nie znajduje uzasadnienia w wartościach konstytucyjnych oraz nie spełnia wy- magań wy nikających z zasady proporcjonalności. Stwierdził przy tym , że sposób sformuło- wania regulacji objętych skargą powoduje, iż organy stosujące prawo arbitralnie decydują o tym, które zachowania podlegają karaniu, oraz prowadzi do naruszenia zasady określoności przepisów prawa karnego (art. 42 ust. 1 Konstytucji). W skazał, że zaskarżone przepisy nie znajdują wystarczającego uzasadnienia w wartościach konstytuc yjnych, a tym samym naru- szają, wynikającą z art. 31 ust. 1 Konstytucji wolność od bezzasadnej represji karnej. W jego OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 2 ocenie p rzez to, że pozwalają na nałożenie na skarżącego kar finansowych, godzą one w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, a przez to, że ogran iczają wolność rozpowszechniania infor- macji, naruszają art. 54 ust. 1 Konstytucji. Skarżący wyraził pogląd, że wskazane przepisy mają zbyt szer oki zakres , jako że pozwalają na karanie u mieszczania niezgodnie z ustawą wszystkich reklam „bez względu na to, c zego reklama dotyczy i wbrew przepisom jakiej ustawy została umieszczona”, a takż e informowania o adresach kasyn czy umieszczania re- klam w miejscach niepublicznych. Zaznaczył też, że w jego przekonaniu kwestionowane przepisy ingerują w istotę wolności rozpowszechniania informacji, penalizują bowiem nie tylko wypowiedzi o charakterze handlowym ( commercial speech ), ale również wszelkie inne wypowiedzi zawierające określone symbole, oznaczenia i informacje. Postanowieniem z 21 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia było usta- lenie, że skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna , a skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw. Trybunał stwierdził, że skarżący nie wy- k azał, iż zakwestionowane przepisy są niejasne, ani że ich niejasność doprowadziła do naruszenia jego wolności lub praw. Przypomniał również, że samo użycie w przepisach pojęć nieostrych nie przesądza o naruszeniu zas ad poprawnej legislacji. P odkreślił przy tym, że skarżący sam wskazał na definicje poszczególnych pojęć użytych w zakwestionowanych przepisach oraz szczegółowo zrekonstruował znamiona zabronionych nimi czynów . Jedno- cześnie Trybunał wskazał, że zaproponowana przez skarżącego – jego zdaniem możliwa – rozszerzająca wykładnia tych przepisów abstrahuje od systematyki aktów normatywnych , w których przepisy te się znajdują, a także nie znajduje podstaw ani w orzeczeniach sądów wydanych w sprawie skarżącego, ani w innym powołanym przez niego orzecznictwie. Trybu- nał zaznaczył także, że braku określoności przepisów prawa karnego nie można upatrywać w konieczności rekonstrukcji znamion danego czynu z kilku przepisów. Odnosząc się do sformułowanych w skardze zarzut ów zbyt szerokiego zakresu penalizacji reklamy gier hazar- dowych oraz naruszenia prawa własności i wolności słowa , Trybunał zauważył, że w znacz- nym stopniu opierają się one na przedstawionej przez skarżącego rozszerzającej wykładni zakwestionowanych przepisów, która nie znalazła zastosowania w jego sprawie. Ponadto Trybunał wskazał na wyrok z 28 stycznia 2003 r. (K 2/02, OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 4), w którym wypowiadał się w kwestii zgodności z Konstytucją przepisów dotyczących zakazu reklamy alkoholu, oraz podkr eślił, że poczynion e w tym wyroku ustalenia można odnieść również do przepisów zakwestionowanych w niniejszej sprawie. Zaznaczył, że wprowadzone w nich zakazy dotyczące reklamy gier hazardowych służą ochronie przed uzależnieniem od hazardu i nie mogą być u znane za nieproporcjonalne do założonego celu. Oczywiście bezza- sadne jest więc twierdzenie skarżącego, że stanowią nieuzasadnioną represję karną, czy też nieproporcjonalną ingerencję w prawo własności lub że naruszają istotę wolności wypowie- dzi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego. Podniósł w nim, że Trybunał niesłusznie uznał zarzuty skarżącego za oczywiście bezzasadne. Stwier- dził, że niezasadnie przyjął on, iż do naruszenia zasady nullum crimen sine lege certa docho- dzi tylko wówczas, gdy usunięcie ewentualnych wątpliwości co do rozumienia przepisów nie jest możliwe w drodze powszechnie przyjętych metod wykładni prawa, i że sytuacja taka za- chodzi w niniejszej sprawie. Zdaniem pełnomocnika skarżącego powszechnie przyjęte meto- dy wykładni nie pozwalają na precyzyjne wytyczenie granic zastosowania zakwestionowa- nych przepisów. Ponadto w jego przekonaniu stanowisko Trybunału , jakoby wskazana w skardze rozszerzająca wykładnia zaskarżonych przepisów nie znajdowała oparcia w orze- czeniach wydanych w sprawie skarżącego oraz w przedstawionym przez skarżącego orzecz- nictwie , jest nieprawidłowe . W jego ocenie wykładni takiej dokona ł Sąd Rejonow y w W. w wyroku z października 2014 r. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że Trybunał nie OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 3 zapropo nował alternatywnej wykładni zakwestionowanego przepisu, a także nie odniósł się do znacznej części zarzutów sformułowanych w skardze. Stwierdził, że Trybunał pominął w szczególności kwestie niejasności pojęcia czerpania korzyści z reklamy oraz kwestię teg o, że sąd, który skazał skarżącego utożsamił ze sobą „czerpanie korzyści z reklamy umieszczo- nej wbrew przepisom u stawy” z „czerpaniem korzyści z umieszczania reklamy wbrew przepi- som ustawy”, co – jego zdaniem – dowodzi niejasności zakwestionowanych przepi sów. Po- nadto pełnomocnik podniósł, że orzekający w sprawie ska rżącego sąd co prawda wskazał w uzasadnieniu swojego orzeczenia, iż w jego ocenie będące przedmiotem sprawy napisy zachęcały do gier na automatach, ale nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu ustalenia, jakie gry były urządzane w lokalu na którym napisy te były umieszczone. Odnosząc się do części argumentacji Trybunału dotyczącej zarzutu naruszenia prawa własności i wolno- ści wypowiedzi pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że zakwestionowana regulacja ma szer- szy zakres od ocenianej przez Trybunał w wyroku z 28 stycznia 2003 r. regulacji zakazującej reklamy alkoholu, a sfo rmułowane w skardze zarzuty nie są oczywiście bezzasadne. Zauwa- żył ponadto , że nawet gdyby uznać przedstawione przez Trybunał argumenty za trafne, to dowodziłyby one jedynie bezzasadności skargi, nie zaś jej oczywistej bezzasadności. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try- bunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna zo- stała wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodni e z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przy- sługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Kons tytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał anali- zuje te zarzuty sformułowane w zażaleniu, które mogą podważyć trafność ustaleń przyję tych za podstawę zaskarżonego postanowienia, i do tego ogranicza rozpoznanie tego środka odwo- ławczego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego w rozpatrywanym zażaleniu skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które podałyby w wątpliwość przesłanki odmowy n adania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przedstawione w postanowieniu z 21 października 2015 r. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 79 ust. 1 Konstytucji pozwala na kwe- stionowanie w skardze konstytucyjnej tylko takiego przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego, który był podstawą wydania ostatecznego rozstrzygnięcia o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego oraz doprowadził do naruszenia jego konstytucyjnych praw podmiotowych. Tym samym, aby skarga konstytucyjna była dopuszczalna, musi zachodzić ścisły związek między przepisem, rozstrzygnięciem a zarzucanym przez skarżącego narusze- niem jego konstyt ucyjnych wolności lub praw. Jak słusznie zauważył Trybunał w z akwestio- nowanym postanowieniu, w niniejszej sprawie związek taki nie zachodzi. Skarżący, zarzuca- jąc kwestionowanym przepisom naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady określo- OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 4 ności przepisów prawa karnego, powołał się wprawdzie na – jego zdaniem możliwą – rozsze- rzającą wykładnię zakwestionowanych przepisów. Nie wykazał jednak, że wykładnia taka znalazła zastosowanie w jego sprawie, i w konsekwencji, nie uprawdopodobnił, że doprowa- dziła ona do naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw (w szczególności wynikają- cych z zasady określoności przepisów karnych). Ustalenia tego nie podważa szerokie odwo- łanie się przez skarżącego w zażaleniu do wyroku Sądu Rejonowego w W. z paździ ernika 2014 r. To (obecnie nieprawomocne) orzeczenie nie zostało bowiem wydane w sprawie skar- żącego i nie jest do niego adresowane. Nie znajduje również uzasadnienia twierdzenie skarżącego , jakoby Trybunał niesłusz- nie przyjął, iż o oczywistej bezzasadności skargi w zakresie zarzutu naruszenia zasady okre- śloności przepisów prawa karnego świadczy m .in. okoliczność, iż skarżący nie wykazał , aby zaskarżone przepisy były niejasne w stopniu uniemożliwiającym usunięcie ewentualnych wątpliwości za pomocą powszechnie przyjętych metod wykładni prawa oraz zwy czajnych środków mających na celu usunięcie rozbieżności w jego stosowaniu. Przepisy prawa zawsze podlegają bowiem wykładni, której celem jest precyzyjne ustalenie treści wynikających z nich norm, a system prawny przewiduje szereg mechanizmów służących uje dnoliceniu orzecznic- twa. Jak podkreślił – odnosząc się również do przepisów prawa karnego – Tr ybunał Konsty- tucyjny w wyroku z 3 listopada 2004 r. „niejasność przepisu może uzasadniać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o il e jest tak daleko posu nięta, iż wynikających z niej roz- bieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyelimino- wanie niejednolitości w stosowaniu prawa. Pozbawienie mocy obowiązującej określonego przepisu z powodu jego niejasności winno być traktowane jako środek ostateczny, stosowany dopiero wtedy, gdy inne metody usuwania skutków niejasności treści przepisu, w szczególności przez jego interpretację w orzecznictwie sądowym, okażą się niewystarcza- jące” ( K 18/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 103). W zakwestionowanym postanowieniu słusznie przyjęto, że skarżący nie wykazał, aby sytuacja taka miała miejsce wypadku przepi- sów, na podstawie których zapadło ostateczne orzeczenie w jego sprawie. Bezpodstawne jest w szczególności zawarte w zażaleniu twierdzenie, iż niejasności zaskarżonych przepisów do- wodzi użycie w nich pojęcia cze rpania korzyści z reklamy , czy też z umieszczania reklamy wbrew przepisom ustawy. Ponadto Trybunał Konstytucyjny zauważa, że niektóre z argumentów podniesionych w zażaleniu dotyczą nie t reści zakwestionowanych przepisów, lecz prawidłowości ich stoso- wania przez orzekające w sprawie sądy. Taki charakter mają w szczególności uwagi dotyczą- ce braku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszys tkich okoliczności wska- zanych w uzasadnieniac h rozstrzygnięć, czy też błędnego – zdaniem skarżącego – posłużenia się przez sąd pojęciem „czerpani e korzyści z reklamy umieszczonej wbrew przepisom”, nie zaś „czerpani e korzyści z umieszczania reklamy wbrew przepisom”. W tym kontekście Try- bunał Konstytucyjny przypomina, że nie ma kompetencji do badania prawidłowości przeb ie- gu postępowania sądowego, czy też zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć podejmo- wanych przez orzekające organy. Trybunał ma bowiem kompetencje nie do kontroli prawi- dłowości ustaleń sądu, sposobu zastosowania czy też niezastosowania obowiązujących prze- pisów, lecz jedynie do oceny konstytucyjności tych przepisów. Ponadto Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że nie znajduje podstaw twierdzenie skar- żącego, iż przedsta wione w postanowieniu z 21 października 2015 r. argumenty dotyczące zarzutu niezgodności z Konstytucją karalności reklamy gier hazardowych dowodzą co najwy- żej bezzasadnoś ci skargi, nie zaś jej oczywist ej bezzasadnoś ci. Przypomina przy tym, że w dotychczasowym orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się na temat pojęcia oczywi- stej bezzasadności zarzutów skargi. W postanowieniu z 12 lipca 2004 r. wskazał, że stwier- dzenie oczywistej bezzasadności może mieć miejsce, gdy sformułowane w skardze zarzuty wobec kwestionowanej regulacji „choćby w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobniają OTK ZU B/2016 Ts 252/15 poz. 65 5 negatywnej jej kwalifikacji konstytucyjnej” (Ts 32/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 174). Z kolei w postanowieniu z 26 listopada 2007 r. stwierdził: „Z oczywistą bezzasadnością ma- my (…) do czynienia w sytua cji, w której podstawa skargi konstytucyjnej jest co prawda wskazana przez skarżącego poprawnie, a więc wyraża prawa i wolności, do których skarżący odwołuje się w swych zarzutach, jednak wyjaśnienie sposobu naruszenia owych praw i wol- ności w żadnym stopni u nie uprawdopodobnia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Jest to więc sytuacja, w której podnoszone zarzuty w sposób oczywisty nie znaj- dują uzasadnienia i w zakresie wskazanych praw i wolności są oczywiście pozbawione pod- staw” (Ts 211/06, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 219). W postanowieniu z 15 maja 2013 r. za- znaczył również, że: „Oczywista bezzasadność skargi może (…) występować między innymi wtedy, gdy z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie wynika, że sformułowane w skardze zarzuty nie mają podstaw” (Ts 189/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 272). Trybunał wskazał w zakwestionowanym postanowieniu, że sytuacja taka występuje w niniejszej sprawie , co potwierdzają argumenty przez niego w nim przedstawione. Skarżący w żaden sposób nie podważył tych argumentów, ani nie przedstawił nowych twierdzeń, które pod ałyby w wątpliwość ich słuszność. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia wniesio- nego na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.