Ts 23/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 października 2020 r. Pozycja 290 POSTANOWIENIE z dnia 16 lipca 2020 r. Sygn. akt Ts 23/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca Justyn Piskorski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowien ie Trybunału Konstytu- cyjnego z 11 marca 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Parafii R zymskokatolickiej w I. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjne j wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 lutego 2020 r. (data nadania) Parafia R zymskokatolicka w I. (dalej: skarżąca), wystąpiła o stwierdzenie, że art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w zwią - zku z art. 35 2 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydane j na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieru chomości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.], art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 usta wy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) ”; – „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wyko - nywanego przed dniem 3 si erpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawieszenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżącego, któremu przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości lub przyznano nieruchomości zamienne po przemianach ustrojowych Państwa Polskiego po OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 290 2 1989 r., zgodnie z ustawą z [dni a] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) , a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieru - chomości z uwagi na obowiązujące pr zepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasie dzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu przywrócenia własności nieruchomości wywłaszczonej bądź przyznania nieruchomości zamiennej w po stępowaniu regulacyjnym w stanie wolnym od obciążeń pr zed Komisją Majątkową”; – „Sąd Najwyższy naruszył art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) (…) poprzez brak uz asadnienia stanowiska Sądu Najwyższego odmawiającego przyjęci[a] skargi kasa - cyjnej do rozpoznania w odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej ” , są niezgodne z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust . 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotych - czasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne s łużebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych in nych ustaw, Dz. U. Nr 116, p oz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zawieszenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. bądź miał przyznaną nieruchomość zamienną w postę - powaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowadzonym z godnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności oraz zasad ę proporcjonalności, równości wobec prawa i demokrat ycznego państwa prawnego . Postanowieniem z 11 marca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżące j 23 marca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że została ona wniesiona z naruszeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK). Trybunał wskazał, że osta- tecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK jest prawomocny wyrok lub postanowienie sądu drugiej instancji, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momenci e uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej w postęp owaniu cy- wilnym (albo kasacji w postępowaniu karnym) jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. Trybunał stwierdził, że w sprawie , w związku z którą skarżąca wniosła skargę , osta- tecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomocne postanowie nie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy ( dalej: Sąd Okręgo wy w B. ) z 6 wrze śnia 2018 r. (sygn. akt [ … ] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orze- czenie ostatecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty , a zatem to od daty doręczenia tego orzec zenia, nie zaś – co przyjęła skarżąca – po stanowienia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ), rozpoczął się bieg ter- minu wniesienia skargi konstytucyjnej. W zażaleniu złożonym 30 marca 2020 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 290 3 postanowienie Trybunału w całości. Zarzuciła, że Trybunał błędnie przyjął, iż ostatecznym orzeczeniem jest postanowie nie Sądu Okręgowego w B. oraz d okonał niewłaściwej inter pre - tacji art. 77 ust. 1 u.o.t. p. T K. Zdaniem skarżącej przez wyczerpanie drogi prawnej należy rozumieć skorzystanie z wszystkich przysługujący ch środkó w prawnych, które umożliwiają jej doc hodzenie swoich praw. D owodzi, że w sprawie, w związku z którą wniosła skargę , wystąpienie do Sądu Naj wyższego było konieczne, gdyż to utrwalona linia orzecznicza tego sądu zdecydowała o kierunku rozstrzygnię ć sądów powszechnych. T ylko skarga kasacyjna mogła zatem doprowadzić do „zmiany” tych orzeczeń. Jej zdaniem skarga konstytucyjna jest uzupełniającym, a nie alternatywnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności lub praw. W celu poparcia powyższych zarzutów skarżąca odwołała się do postanowień Trybunału Kon sty tucyjnego z 6 listopad a 2000 r., sygn. Ts 114/00 ( OTK ZU nr 3/200 1, poz. 61) i 28 marca 2001 r. , sygn. Ts 138/00 ( OTK ZU nr 3/2001, poz. 71). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej : u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdz a, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformu- łowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że orzeczenia Trybunału, do których skarżą- ca odwołała się w zażaleniu , zostały wydane prz ed nowelizacją ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obe cnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), do- konaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustro ju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). W wyniku tej nowelizacji zmianie uległ charakter skargi kasacyjnej, a tym samym sposób wyczerpania drogi prawnej w postępowaniu cywilnym. Według obecnego stanu prawnego (obowią zującego w tym zakresie od 6 lutego 2005 r.), skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji i nie mieści się w zakresie pojęcia wyczerpania drogi prawnej. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu ska rżąca nie uwzględniła także tego, że początek biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej został w art. 77 ust. 1 u.o.t.p TK jednoznacznie określony jako data doręczenia skarżącej prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozs trzygnięcia opartego na zaskarżonym przepisie. W obo - wią zującym stanie prawnym nie ulega wątpliwości, że przymiot prawomocności przysługuje w postępowaniu cywilnym wyrokom i postan owieniom sądu drugiej instancji. W niesienie skargi kasacyjnej, będącej nadzwy czajnym środkiem zaskarżenia, nie powoduje utraty przez nie waloru prawomocności. W orzecznictwie wypracowanym po wejściu w życie przepisów wprowadzających skargę kasacyjną (w miejsce kasacji przysługującej od nieprawomocnych rozstrzygnięć) Trybunał podkr eślał, że zbyt daleko idącym ograniczeniem prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej byłoby nakładanie na skarżącego obowiązku podjęcia próby obalenia prawo - mocności orzeczenia przy pomocy nadzwyczajnych środków zaskarżenia, uzależnionych od szczególnych, w ąsko zakreślonych przesłanek (zob. postanowienie TK z 2 marca 2009 r., OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 290 4 sygn. Ts 251/06, OTK ZU nr 2/B/2009 , poz. 88 i cytowane tam wcześniejsze orzecznictwo). W przywołanym postanowieniu Trybunał zwracał również uwagę, że przesłanki wyczerpania drogi prawn ej i prawomocności orzeczenia są ze sobą powiązane jedynie w takim sensie, że skarżący musi skor zystać z przysługujących mu – w ramach drogi prawnej – zwykłych środków prawnych, zapobiegających uzyskaniu przez orzeczenie waloru praw omocności . Z jednej stro ny o znacza to , że skarga konstytucyjna jest niedopuszczalna, jeżeli orzeczenie stało się prawomocne wskutek zaniechania wniesienia zwykłego środka zaskarżenia lub nie został on rozpoznany z przyczyn formalnych leżących po stronie skarżącego. Z drugiej zaś strony oznacza, że prawo wniesienia skargi konstytucyjnej powstaje z chwilą doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku lub postanowienia, nawet jeżeli – w danych okoliczno - ściach – możliwe byłoby jego wzruszenie przy pomocy takich środków nadzwyczajnych , jak skarga kasacyjna czy skarga o wznowienie postępowania. Trybunał podkreśla jednocześnie , że wniesienie skargi kasacyjnej nie stoi na przeszkodzie równoczesnemu wniesieniu skargi konstytucyjnej. W tym wypadku powstaje jedynie podstawa do zawieszenia postępo wania przed Trybunałem do czasu wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia w przedmiocie skargi kasacyjnej. W przedstawionych przez skarżącą oko licznościach, w szczególności w świetle odmowy przyjęcia przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie u lega zatem wątpliwości, że ostatecznym prawomocnym rozstrzygnięciem było postanowie nie Sądu Okręgowego w B. z 6 września 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) , a biegnący od daty jego doręczenia trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej został p rzekroczony. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.