Ts 22/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 kwietnia 2019 r. Pozycja 95 POSTANOWIENIE z dnia 20 lutego 201 9 r. Sygn. akt Ts 22/18 * Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W . G . w sprawie zgodności: 1) art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 9 3 , ze zm.) w zakresie , w jakim przepis ten wyklucza zastosowanie instytucji spółki cywilnej zarówno wprost , jak i w drodze ana- logii do gospodarstwa rodzinnego, w sytuacji, w której członkowie gospodar- stwa domowego pobierają z niego wspólne środki na cele związane z realiza- cją s woich potrzeb życiowych, przy czym stosunek pomiędzy członkami tej rodziny jest tak ukształtowany, że środki te mogą, a nie muszą być przez członka rodziny do budżetu g ospodarstwa domowego zwrócone, z art. 64 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 3 , w związku z art. 2 oraz art. 71 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 86, poz. 959, ze zm.) , w brzmieniu nadanym mu przez art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywil- noprawnych (Dz. U. Nr 222, poz. 1629, ze zm.) , w zakr esie , w jakim przepis ten obc iąża stawką podat ku w wysokości 20% biorącego poż yczkę będącego osobą, o której mowa w art. 9 p kt 10 lit . b powyższej ustawy, z art. 71 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji, p o s t a n a w i a: 1) odmówić nadania dalsze go biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.); 2) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 lutego 2018 r. (data nadania) , W . G . (dalej: skarżąca ) wystąpił a o zbadanie zgodności : 1) art. 860 § 1 ustawy * Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 5 czerwca 2019 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską. OTK ZU B/2019 Ts 22/18 poz. 95 2 z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( ówcześnie: Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 201 8 r. poz. 1025, ze zm.; dalej: k.c.) , w zakresie , w jakim wyklucza on „ zastosowanie instytucji spółki cywilnej zarówno wprost jak i w drodze analogii do go- spodarstwa rodzinnego, w sytuacji, w której członkowie gospodarstwa domowego pobierają z niego wspólne środki na cele związane z realizacją swoich potrzeb życiowych, przy czym stosunek pomiędzy członkami tej rodziny jest tak ukształtowany, że środki te mogą, a nie muszą być przez członka rodziny do budżetu gospodarstwa dom owego zwrócone ” , z art. 64 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 3 , w związku z art. 2 oraz art. 71 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji ; 2) art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych ( obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1150 , ze zm., dalej: u.p.c.c.) , w brzmieniu nadanym mu przez art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cy wilnopraw- nych (Dz. U. z 2006 r. Nr 222, poz. 1629, ze zm. ; dalej: nowelizacja ), w zakresie , w jakim obciąża on stawką podatku w wysokości 20% biorącego pożyczkę będącego osobą, o której mowa w art. 9 pkt 10 lit . b u.p.c.c. , z art. 71 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związ ku z następującą sprawą. Postanowieniem z 27 grudnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S . (dalej: Na- czelnik) wszczął wobec skarżącej postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokośc i zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy po- życzki pieniężnej zawartej z jej rodzicami w 2010 r. W wynik u przeprowadzonego postępowania Naczelnik , dwiema d ecyzjami z 30 wrze- śnia 2014 r. (znak : […] i […] ) , określił s karżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych w wysokości po 30 317,00 zł od dwóch umów pożyczki pienięż nej w kw otach po 161 220,00 zł zawart ych w 2010 r. pomiędzy matką i oj cem skarżącej (pożyczkodawcami) a skarżącą (pożyczkobiorczynią ). Organ określił zo- bowiązanie podatkowe z uwzględnieniem kwo ty wolnej w wysokości 9.637 zł oraz 20% stawki podatku. O d powyższych decyzji skarżąca złożyła odwołania do Dyrektora Izby Skarbowej w S . (dalej: Dyrektor) , wnosz ąc o ich uchylenie i umorzenie postę p owań w sprawie. Decy- zjom zarzuciła, ż e zostały oparte na błędnej interpretacji stanu faktycznego oraz wydane z naruszenie m przepisów. D yrektor , decyzjami z 19 grudnia 2014 r. (znak: […] i […] ) , utrzymał w mocy obie decyzje Naczelnika. P odzielił stanowisko organu I instancji, że czynność , na którą powołała się skarżąca , jest pożyczką. Skarżąca zaskarżyła obie decyzje Dyrektora do Wojewódzki ego Sąd u Administracyj- nego w S . , który połączył je do wspólnego rozpoznania i oddalił wyrokiem z 23 kwietnia 20 15 r. (sygn. […] ). Skarga k asacyjna została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 września 20 17 r. (sygn. […] ). U zasadniając zarzuty skargi konstytucyjnej , skarżąca wskazała na naruszenie zasady udzielania przez Rzeczpospolitą Polską ochrony i opieki rodzinie, a także na naruszenie dobra rod ziny jako podstawowej jednostki społecznej mającej również na celu zapewnić ekono- miczne podstawy funkcjonowania jej czło nków. Skarżąca nie powołuje się na sam fakt inge- rencji we własność , z uwagi na specyfikę regulacji ciężarów publicznych, ale na „ zarzut naru- szenia materialnoprawnej legitymizacji ustawodawcy ” , który prowadzi do zniweczenia celu zasad zawartych w art. 71 us t . 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Zaskarżony art. 7 ust. 5 pkt 2 u.p.c.c. , w ocenie skarżącej , narusza dobro rodziny , która doznaj e znacznego uszczerbku poprzez nienależytą ochronę jej majątku z powodu wymierzenia 20% podatku pożyczkobiorcy , który jest członkiem najbliższej rodziny. Państwo nie realizuje obowiązku opieki nad rodziną, nakładając 20% podat k u od czynności cywilnoprawnej n a zaciągającego OTK ZU B/2019 Ts 22/18 poz. 95 3 pożyczkę u rodziny. W ten sposób – uszczuplając majątek rodziny, pogarszając sytuację by- tową rodziny zniechęca do wzajemnej pomocy i wsparcia materialnego. Ponadto , z daniem skarżącej , zaskarżony art. 860 § 1 k.c. – k ształtujący spółkę cywilną w sposób , który wyklucza możliwość zast osow a n i a jej formuły do gospodars twa domowego – czyni przedmiotową instytucję pozorną, co stoi w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) oraz ma doniosłe skutki w sferz e prawa własności (art. 64 Konstytucji). W ocenie skarżącej „pobieranie danin i opłat o charakterze publicznym powinno być uznane za niedopuszczalną ingerencję w sferę prawa własności w rozumieniu art. 64 ust. 3 w związku z art. 64 ust . 1 Konstytucji, jeśli prowadzi do objęcia podatkiem przepły- wów, które dokonywane są w ramach jednej instytucji społecznej, jaką jest gospodarstwo domowe ( rodzina)” . Według skarżącej „poprzez założenie rodziny można obrać dowolną formę funkcjonowania powoła nego w ten sposób gospodarstwa domowego i gospodarowania [jego] środkami”, a „[j] ednym z instrumentów służących najpełniejszemu wykonywaniu ob- owiązków rodzinnych wobec rodziny jest współwłasność łączna odpowiadająca w swojej strukt urze instytucji spółki cy wilnej”. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2018 r. skarżą- ca został a wezwa na do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi przez: wskazanie, w jaki sposób kwestionowany art. 7 ust. 5 pkt 2 u.p.c.c. w brzmieniu nadanym a rt. 2 pkt 7 lit. d nowelizacj i narusza konstytucyjne prawa lub wolności skarżącej wskazane w art. 71 ust. 1 zdanie 1 w związku z art. 18 Konstytucji. W wykonaniu powyższego zarządzenia (doręczonego 2 2 października 2018 r.) skarżą- ca wniosła 29 października 2 018 r. (data nadania) pismo procesowe . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nieja wnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Po pierwsze, zaskarżo- ny w niej przepis powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego prz ez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skar- żący musi uprawdopodobnić naruszenie jego konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Po trzecie, źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowa- nych przepisów, a sposób naruszenia musi zostać określony przez samego skarżącego w uza- sadnieniu wnoszonej skargi. 3. Zdan iem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie speł- nia powyższych wymagań. 4. Skarżąca poddał a kontroli art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.; dalej: k.c.) w brzm ieniu: „Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów”. OTK ZU B/2019 Ts 22/18 poz. 95 4 4.1. Skarżąca zarzuca niekonstytucyjność powyższemu przepisowi w zakresie , w ja- kim wyklucza on zastosowanie instytucji spółki cywilnej do gospodarstwa rodzinnego, w sytuacji, w której członkowie gospodarstwa domowego pobierają z niego wspólne środki na cele związane z realizacją swoich potrzeb życiowych, przy czym stosunek pomiędzy członkami rodziny jest tak ukształtowany, że środki te mogą, a nie muszą być przez członka rodziny do budżetu gospodarstwa domowego zwrócone. 4.2. S karżąca upatruje naruszenia wskazanych praw podmiotowych w odmowie zasto- sowania instytucj i spółki cywilnej do gospodarstwa domowego. Wskazuje, że ustawodawca nie traktuje wszelkich transakcji i przepływów środków w gospodarstwie domowym jako dokonywanych w ramach jednej współwłasności łącznej, lecz jako transakcje pomiędzy po- szczególnymi osoba mi fizycznymi, które pod d ane są reżimowi prawa podatkowego. 4.3. Skarżąca wskazał a jako ostateczne orzeczenie o prawach i wolnościach wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2017 r. (sygn. […] ) oddalający skargę ka- sacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S . z 23 kwietnia 2015 r. (sygn. […] ) , który oddalił skargę na decyzje administracyjne dotyczące pod atku od czynności cywilnoprawnych . Trybunał stwierdził , ż e podstawą wydania zakwestionowanego wyroku nie był zaskar- żony art. 860 § 1 k.c. Skarżąca również w uzasadnieniu wskazała, że zaskarżony przepis nie został zastosowany w jej sprawie. Natomiast , zgodnie z e wskazanym jako ostateczne orze- czenie, czynność , którą objęto podatkiem od czynności cywilnoprawnej , została uznana za umowę pożyczki (art. 720 § 1 k.c. ). 4.4. Bior ąc powyż sze pod uwagę, Trybunał uznał, ż e rozpatrywana skarga w zakresie, w jakim dotyczy art. 860 § 1 k.c. nie spełnia podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Trybunał postanowił zatem – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – odmówić nadania analizowanej skardze dalszego bi egu w tym zakresie . 5 . S karżąca kwestionuje zgodn ość art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z 9 września 2000 r. o po- datku od czynności cywilnoprawnych (obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1150, ze zm., dalej: u.p.c.c.) , zgodnie z którym stawka podatku od czynności cywilnoprawnych wynosi 20%, je- żeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności spraw- dzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego , biorący pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b, powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a n ie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek banko- wy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo - kredytową lub też przekazem pocztowym. 5.1. Zdaniem skarżącej , niekonstytucyjność art. 7 ust. 5 pkt 2 u.p.c.c . polega na tym, że zaprzecza on konstytucyjnemu obowiązkowi p aństwa uwzględniania w polityce społecznej i gospodarczej dobra rodziny. Zdaniem skarżącej , definicję dobra rodziny powinno się o d czy- tywać przez ochronę jej majątku. Zaskarżony przepis stoi w sprzeczności z konstytucyjnym obowiązkiem opieki nad rodziną i jej ochrony przez p aństwo. Skarżą ca wska zuje, ż e przez nakładanie 20% podatku od czynności cywilnoprawnych od zawartej umowy pożyczki mię- dzy członkami bl iskiej rodziny dochodzi do na dmiernej ingerencji w mają tek rodziny , co utrudnia zapewnienie bytu, wzajemną pomoc i wsparcie materialne w rodzinie . OTK ZU B/2019 Ts 22/18 poz. 95 5 5.2. T rybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna w zakresie art. 7 ust. 5 pkt 2 u.p.c.c. spełnia wymagania formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 i art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 5.3. Skarżąca wyczerpała przysługującą drogę praw ną, ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 5 września 2017 r.(sygn. […] ) jest ostateczny i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. Do skargi konstytucyjnej, zgodnie z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p. TK, zostały dołączone rozstrzygnięcia potwierdzające wyczerpanie drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 5.4. Zachowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, z astrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Skarżąca , zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p . TK, udokumentowała datę doręczenia jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Wyrok NSA z 5 września 2017 r. został doręczo- ny jej pełnomocnikowi 8 listopada 2017 r. , a s karga konstytucyjna została wniesiona 8 lutego 2018 r. 5. 5 . Skargę konstytucyjną sporządził i wniósł pełnomocnik będący adwokatem , który załączył do s kargi stosowne pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą (art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p. TK). 5.6 . W skardze konstytucyjnej przedstawiony został stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p. TK), a w zakresie analizowa n ego zarzutu prawidłowo określono przed- miot kontroli (ar t. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK). Skarżąca w skaza ła, które przysługujące jej konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK ), a także należycie uzasadniła sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 5.7 . W ocenie Trybunału skoro wniesiona przez skarżącą skarga konstytucyjna spełnia we wskazanym zakresie wymagania przewidziane w u.o.t.p. TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, to – na podstaw ie art. 61 ust. 2 tej ustawy – zasad- ne jest nadanie jej w tym właśnie zakresie dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie. P O U C Z E N I E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia za- żalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.