Ts 174/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 kwietnia 2023 r. Pozycja 109 POSTANOWIENIE z dnia 21 marca 2018 r. Sygn. akt Ts 174/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.S. w sprawie zgodności : art. 787 § 1 i art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie umożliwia jącym wydanie przez sąd apelacyjny postanowienia o nadaniu klau- zuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez ten sąd, z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konsty tucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 sierpnia 2016 r. (data nadania) J.S. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 787 § 1 i art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie umożliwiającym wydanie przez sąd apelacyjny postanowieni a o nadaniu klauzuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez ten sąd, z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z 1 gru - dni a 2014 r., sygn. akt […] , Sąd Okręgowy w W . X Wydział Gospodarczy wydał wyrok w całości uwzględniający powództwo B.J. o zapłatę przeciwko P.S. (m ężowi skarżącej). Wyrokiem z 19 czerwca 201 5 r. Sąd Apelacyjny w W . oddalił apelację pozwanego od wyroku sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacy jny w W . , uwzględniając wniosek wierzyciela B.J , postanowieniem z 18 listopad a 2015 r., sygn. akt […] , nadał w pun ktach I i II prawomocnemu wyrok owi Sądu Okręgowego w W . z 1 grudni a 2014 r., sygn. akt […] , klauzulę wykonalności pr zeciwko małżonce dłużnika P.S. – J.S. z ograni czeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową. Zarządzeniem z 21 września 201 7 r. sędzia Trybunału wezwał skarżącą , za pośre - dnictwem pełnomocnika, do uzupełnienia brak ów formalnych skargi przez: 1) dokładne okre - ślenie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który ch brzmienie było podstawą wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącej, OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 2 i w stosunku do których domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; 2) w razie wskazania , że przedmiotem zaskarżenia są przepisy, które utraciły moc obowiązującą – uza sadnienie konieczności badania kons tytucyjności tych przepisów; 3) podanie, które z orze - czeń wskazanych w uzasadnieniu skargi, zapadłe na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, jest ost atecznym – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – orzeczeni em o prawach lub wolnościach skarżącej określonych w Konstytucji; 4) wskazanie praw lub wolności podmiotowych skarżącej wynikających z art. 45, art. 78 oraz art. 176 Konstytucji, a także precyzyjne wyjaśnienie, w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają t e prawa lub wolności; 5) przedstawieni e stanu faktycznego sprawy; 6) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia. W piśmie z 3 październik a 2017 r. (data nadania) skarżąca odniosła się częściowo do powołanego wyżej wezwania, modyfikując treść skargi. Skarżąca w skazała ostatecznie , że podstawą wydania postanowienia Sądu Apelacyj - nego w W . z 18 listopada 2015 r., sygn. akt […] , był art. 781 § 1 zd anie 2 k.p.c. w brzmieniu: „ sąd drugiej instancji nadaje klauzulę wykonalności, dop óki akta sprawy znajdują się w tym sądzie ” . Skarżąca p odniosła, że stała się stroną procesu dopiero na etapie postępowania przed Sądem Apelacyjnym, który nadał przeciw ko niej , jako małżonce dłużnika , klauzulę wyko - nalności prawomocnemu wyrokowi sądu . Jak podała, po otrzymaniu informacji o wydanym wobec niej postanowieniu próbowała je zaskarżyć , składając zażalenie. Zostało ono jednak odrzucone jako niedopuszczalne. Zdaniem skarżącej , art. 781 § 1 k.p.c., umożliwiając nadawa nie klauzuli wykonalności przez sąd drugiej instancji, ogranicza strony do dochodzenia swoich praw jedynie w pierwszej instancji, przez co narusza konstytucyjne prawo skarżącej do co najmniej dwuinstancyjnego postępowania. W przekonaniu s karżącej, art. 781 § 1 k.p.c. przez brak regulacji w zakresie zaskarżalności postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi narusza konstytucyjne prawo skarżącej do zaskarżania orzeczeń. Nadto skarżąca wska zała, że w wyniku brak u przepisów nakazujących sporządzenie uzasadnienia bądź przewidujących możliwość zaskarżenia przed Są dem Najwyższym postanowienia sądu apelacyjnego w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności skarżąca nie zna motywów wydanego w jej sprawie orzeczenia , co godzi w zasadę jawności procesu i dostępu do sądu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę o organizacji i trybie postępowania prze d Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postęp owania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało za kończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo- znaniu na posiedzeniu niejawnym. Wstępne rozpoznanie skargi służy wyeliminow aniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytoryczne- go rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego bie- gu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście b ezzasadna, bądź nie usunięto braków for malnych skargi w terminie (art. 61 ust. 4 pkt 1 - 3 u.o.t.p. TK). OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 3 3. Jak stanowi art . 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p. TK, skarżący po winien udokumentować datę doręczenia mu wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, wydanych na podstawie kwestio- nowanych w skardze unormowań. Udokumentowanie tej daty ma istotne znaczenie dla usta- lenia przez Trybunał, czy skarżący dochował terminu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Zgodnie z art . 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi praw- nej, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Jeżeli skarżącemu nie doręczono rozstrzy- gnięcia z urzędu lub gdy skarżący nie wystąpił o doręczenie rozstrzygnięcia w ustawowym terminie przew idzianym w danej procedurze, to termin do złożenia skargi konsty tucyjnej roz- poczyna swój bieg w dniu , w którym skarżący dowiedział się o treści podjętego orzec zenia, w szczególnoś ci zaś w tym zakresie, w jakim odnosiło się ono do praw, wolności lub obo- wiązków skarżącego określon ych w K onstytucji (postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z : 28 stycznia 1998 r., Ts 21/97, OTK ZU n r 2/1998, poz. 23; 7 sierpnia 2000 r., Ts 64/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 242; 11 marca 2008 r., Ts 296/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 128; 8 czerwca 2017 r., Ts 100/17, OTK ZU B/2017, poz. 142 ). W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że postanowienie o nadaniu klauzuli wyko- nalności , wskazane w skardze jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty- tucji, zostało jej doręczone 19 stycznia 2016 r. , z aś w ezwana do udokumentowania daty doręczenia tego orzeczenia, w piśmie uzupełniającym braki formalne skargi wskaz ała, że or zeczenie to nigdy nie zostało jej doręczone, a wiedzę o jego istnieniu powzięła w związku z rozpoczęciem postępowania egzekucyjnego w sprawie . Nie budzi wątpliwości , że treść postanowienia Sądu Apelacyjnego w W . z 18 listopada 2015 r. o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko skarżącej jako małżonce dłużnika była jej znana przed 8 lutego 20 16 r. W tym dniu Sąd Apelacyjny w W . r ozpoznał zażalenie skarżącej na powołane wyżej postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko niej. Zatem najpóź niej 8 lutego 2016 r. zaczą ł biec trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytu- cyjnej, który upły nął 9 maja 2016 r. Zważyws zy na fakt, że rozpatrywana skarga została przez skarżącą wniesiona do Trybunału 18 sierpnia 2016 r. (data nadania), stwierdzić trzeba, że nastąpiło to z przekroczenie m ustawowego terminu. Okoliczność ta – na podstawie art . 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. 4. Trybunał przypomina, że warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytu- cyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ władzy pu- blicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu norma- tywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolnośc i o charakterze konstytucyjnym. Źródło upatrywanego naruszenia powinna stanowić normatywna treść kwe- s tionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego. Stosownie do a rt. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK skarżący jest zobligow any do dokładnego określen ia przedmiotu wnoszonej skargi. W skardze zakwestionowano art. 787 § 1 oraz art. 781 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), łącząc te przep isy z wydanym przez Sąd Apelacyjny w W . postanowieniem z 18 listo- pada 2015 r. o nadaniu klauzuli wykonalności. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi , m.in. przez dokładne określenie przepisów ustawy – K odeks po- stępowania cywilnego, których brzmienie było podstawą wydania ostatecznego orzeczenia w jej sprawie, i w stosunku do których domaga się stwierdzeni a niezgodności z Konstytucją. 4.1. W piśmie uzupełniającym braki formalne skargi skarżąca jako przedmiot zaskar- żenia wskazała jedynie art. 781 § 1 zdanie 2 k.p.c. w brzmieniu: „S ąd drugiej instancji nadaje OTK ZU B/2023 Ts 174/16 poz. 109 4 klauzulę wykonalności, dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie (…)” , traktując to unormowanie jako podstawę prawną wydanego w jej sprawie postanowienia Sądu Apelacyj- nego w W . z 18 listopada 2015 r. S karżąca nie podjęła natomiast próby usunięcia braków formalnych skargi w części dotyczącej zarzutu niekonstytucyjności art. 787 § 1 k.p.c. O ko- liczność ta stanowi – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – przesłankę odmowy nada- nia skardze dalszego biegu w części dotyczącej zarzutu niekonstytucyjności art. 787 § 1 k.p.c . 4.2. Mimo podjęcia przez skarżącą próby uzupełnien ia braków formalnych skargi od- nośnie do zgłoszonego w niej zarzutu niekonstytucyjności art. 781 § 1 k.p.c., Trybunał stwierdza, że w tej części przedmiot zaskarżenia został przez skarżącą określony niejedno- znacznie. Z petitum skargi wynika, że niekonstytucyjności k westionowanego art. 781 § 1 k.p.c. skarżąca domaga się „w zakresie umożliwiającym wydanie przez sąd apel acyjny postanowie- nia o nadaniu klauzuli wykonalności orzeczeniom wydanym przez t en sąd” (str. 2 skargi). S formuło wanie zarzutu sugeruje zatem , że zamiarem skar żącej jest podważenie samej kompe- tencji sądu apelacyjnego w przedmiotowej kwestii . N ie koresponduje to jednakże z tr eścią uzasadnienia skargi, które w ostatecznym kształcie (tj. po wniesieniu przez skarżącą pis ma uzupełniającego braki skar gi) sprowadza się zasadniczo do zastrzeżenia, że skarżony art. 781 § 1 k.p.c. wyklucza dopuszczalność wniesienia zażalenia na postano wienie sądu drugiej in- stancji w zakresie nadania klauzuli wykon alności prawomocnemu orzeczeniu , nadanej „po raz pierwszy”. N orma , zgodnie z którą niedopuszczalne jest zaskarżenie zażaleniem pos tanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności wydanego przez sąd drugiej instancji , wynika z treści art. 394 k.p.c. (mającego zastosowani e do postępowania klauzulowego na mocy art. 13 § 2 k.p.c.) i art. 394 1 k.p.c. , a nie z powołanego w petitum skargi art. 781 § 1 k.p.c. , regulującego wła- ściwość sądu drugiej instancji do wydania postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności ( uwa ga dotyczy zarówno przepisu w brzmieniu zakwestionowanym – obowią- zującym w dacie wniesienia przez skarżącą pisma uzupełniającego braki skargi , jak i przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie w ydania orzeczenia ostatecznego). Stwierdzić zatem trzeba, że z e skarżonego prz episu nie wynika prawo , do którego naruszenia doszło zdaniem skarżącej . Nie ma więc związku między zaskarżonym przepisem a zarzutem narusze nia praw a we wskazanym zakresie. Biorąc powyższe okoliczności pod uwag ę, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p . TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.