Ts 166/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 czerwca 2016 r. Pozycja 416 POSTANOWIENIE z dnia 9 czerwca 2016 r. Sygn. akt Ts 166/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz – sprawozdawca Stanisław Rymar po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 2 lutego 2016 r. odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej A.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 kwietnia 2015 r. (data nadania) A.W. (dalej: skarżąca) kwestionuje zgodność art. 58 pkt 12 lit. b usta- wy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U.2015.615, ze zm.; dalej: prawo o adwokaturze) w zw. z art. 231 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.88.553, ze zm.; dalej: kk) z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na podstawie następującego stanu faktycz- nego. Pismem z listopada 2014 r. skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 2 kk przez Naczelną Radę Adwokacką (dalej: NRA) polegającego na przekrocze- niu uprawnień przez podjęcie uchwały nr 55/2012 z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie „Re- gulaminu odbywania aplikacji adwokackiej”. Postanowieniem z lis topada 2014 r. asesor Pro- kuratury Rejonowej w W. odmówił wszczęcia śledztwa ze względu na brak realizacji zna- mion zarzucanego NRA typu czynu zabronionego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wydawanie regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej mieści się w wyznaczonych w ustawie kompetencjach NRA, dlatego nie można uznać, że wydanie tego aktu nastąpiło z przekroczeniem przyznanych jej uprawnień. Po rozpatrzeniu zażalenia złożonego na powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z lutego 2015 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Z wydaniem wskazanych rozstrzygnięć skarżąca łączy naruszenie prawa określonego w art. 65 ust. 1 Konstytucji statuującym wolność wyboru i wykonywania zawodu. W uzasad- nieniu wniesionej skargi skarżąca utrzymywała, że samorząd adwokacki nie jest – w świetle art. 93 ust. 1 Konstytucji – upoważniony przez ustrojodawcę do uchwalania aktów o charakterze wewnętrznym, w tym do uchwalania regulaminów odbywania aplikacji. Aby potwierdzić swoją tezę, odwoływała się s zeroko do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i do OTK ZU B/2016 Ts 166/15 poz. 416 2 wypowiedzi przedstawicieli doktryny w tym zakresie. Na tej podstawie sformułowała zarzut, zgodnie z którym NRA, uchwalając na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b zaskarżonej ustawy „Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej”, przekroczyła swoje kompetencje. Zdaniem skarżącej ustrojodawca nie upoważnił też NRA do wprowadzania ograniczeń w dostępie do zawodu adwokata w postaci ustanowienia obowiązku zaliczenia kolokwiów wewnętrznych. Ponadto w jej ocenie pobierani e dodatkowych opłat przez NRA w związku z niezaliczeniem kolokwium wyczerpuje znamię „działania na szkodę” interesu aplikantów, podjętego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że uchwalenie przez NRA „Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej” jest przestępstwem określonym w art. 231 § 2 kk. Postanowieniem z 2 lutego 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skar- dze dalszego biegu. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że rozstrzygnięcie, z którego wyda- niem skarżąca wiąże naruszenie przysługujących jej praw, dotyczyło odpowiedzialności kar- nej członków NRA, nie rozstrzygało ono natomiast o przysługującym jej prawie wynikającym z art. 65 Konstytucji, którego ochrony chciała ona dochodzić w trybie wniesionej skargi kon- sty tucyjnej. Także uznanie za niekonstytucyjny zaskarżonego przepisu prawa o adwokaturze nie miałoby, zdaniem Trybunał Konstytucyjnego, wpływu na treść wydanego – po wznowie- niu postępowania – rozstrzygnięcia. W momencie popełnienia przez członków NRA zarzuca- nego im czynu przepis ten bowiem obowiązywał, zatem nie można uznać, że działali oni z przekroczeniem swoich uprawnień, a więc, że ich postępowanie wyczerpało znamiona typu czynu, o którym mowa w art. 231 kk. We wniesionym zażaleniu na to postanowienie skarżąca ponownie dowodzi, że po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. NRA nie posiada kompetencji do tworzenia aktów pra- wa wewnętrznie obowiązującego. Jej zdaniem NRA nie działała w związku z tym na podstawie i w granicach prawa, tworząc „Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej”, który niejako wymusza dodatkowe opłaty za aplikację. Nie można zgodzić się także – w jej ocenie – z tezą, że ustawodawca upoważnił w ustawie NRA do przedłużania okresu trwania aplikacji i pobierania za to stosownych opłat, skoro w a rt. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze określił, że aplikacja adwokacka trwa 3 lata. W przekonaniu skarżącej w sytuacji, w której funkcjonariusz publiczny uznałby za obowiązujące normy zawarte w ustawie zwykłej, niezgodne z Konstytucją RP, to jego postę- powanie byłoby odstępstwem od wzorca praworządności. Wskazuje w związku z tym, że NRA „stanowiąc samoistne akty, naruszyła zarówno Konstytucję RP, ustawę – Prawo o adwokaturze, jak również (…) Kodeks karny (…), tj. art. 231 § 2 k.k.” W dalszej części zażalenia skarżąca stwierdza, że skoro ograniczenia wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, pozbawione są oparcia w art. 31 ust. 3 Konstytucji – co szerzej omawia – to ich wprowadzenie w regulaminie odbywania aplikacji stanowi naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji. In fine złożonego zażalenia skarżąca zwraca uwagę, że ustrojodawca przyznał Try- bunałowi Konstytucyjnemu kompetencje do orzekania w sprawach zgodności ustaw z Kon- stytucją, a zatem zasadne jest wniesienie na podstawie art. 79 ust. 1 Ko nstytucji skargi kon- stytucyjnej w wypadku naruszenia jej konstytucyjnych wolności (art. 31 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK) z 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK w spra wach wszczętych OTK ZU B/2016 Ts 166/15 poz. 416 3 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK, dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługu- je prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie na- dania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 oraz w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesła- nek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Ozna cza to, że na etapie rozpoznawania zaża- lenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. We wniesionym zażaleniu skarżąca nie odniosła się do przedstawionych w zaskarżo- nym postanowieniu ustaleń Trybunału Konstytucyjnego uzasadniających stwierdzenie, że wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia przewidzianych prawem przesłanek. Ograni- czyła się ona do wykazania, że NRA nie może uchwalać aktów prawa wewnętrznie obowią- zującego, jak też do uzasadnienia tezy, że uchwalenie takiego aktu przez NRA spowodowało naruszenie przysługującego jej konstytucyjnego prawa, o którym mowa w art. 65 ust. 1 Kon- stytucji. In fine zażalenia zaś wyrażona została przez skarżącego teza, zgodnie z którą Trybu- nał ma de facto obowiązek orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją w sytuacji, w której doszło do naruszenia jej konstytucyjnych wolności. Ustosunkowując się do tej ostatniej tezy, należy ponownie wskazać, że skarga kon- stytucyjna przysługuje nie w każdym przypadku, w którym przepis prawa narusza konstytu- cyjne prawa lub wolności obywatela, ale tylko w takim, w którym to naruszenie jest wyni- kiem wydania rozstrzygnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej na podstawie ta- kiego przepisu. Ta wynikająca wprost z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanka oznacza ko- nieczność nie tylko uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności przysługujących skarżącemu przez zakwestiono- wane normy, ale także wykazania, że nastąpiło to na skutek wydania rozstrzygnięcia na pod- stawie takich przepisów. Skarżąca wiąże naruszenie przysługujących jej praw z postanowieniem o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie popełnienia przez członków NRA przestępstwa o pisanego w art. 231 § 2 kk. Odmowa ta była uzasadniana faktem, że przepis prawa o adwokaturze (za- skarżony później we wniesionej skardze konstytucyjnej) przewidywał dla NRA kompetencje do uchwalania regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, a skoro tak, to NRA – uchwala- jąc ten akt – nie mogła działać z przekroczeniem uprawnień. Postanowienie to dotyczyło przy tym odpowiedzialności karnej członków NRA. Skarżąca nie wyjaśniła – ani we wniesionej skardze konstytucyjnej, ani w zażaleniu na postanowienie o odmowie nadania jej dalszego biegu – w jaki sposób jego wydanie naruszyło jej prawo, o którym mowa w art. 65 ust. 1 Konstytucji. W złożonym zażaleniu naruszenie to wyraźnie łączy ona z wydaniem przez NRA regulaminu, a nie z podjęciem wskazanego w skardze jako ostateczne orzeczenia. Tym sa- mym skarżąca nie wykazała, że została spełniona konstytucyjna przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny w zaskarżonym postanowieniu nie badał pod względem me- rytorycznym podniesionych w skardze za rzutów dotyczących możliwości stanowienia przez NRA aktów prawa wewnętrznie obowiązującego oraz ich relacji do ustaw i Konstytucji. Bez- podstawny jest zatem wyrażony w petitum zażalenia zarzut, jakoby w tym postanowieniu do- OTK ZU B/2016 Ts 166/15 poz. 416 4 konał on błędnej wykładni prawa polegającej na „mylnym rozumieniu, iż samoistne akty ad- wokackiego samorządu zawodowego mogą doprecyzować Ustawę z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze”. Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny uznał za w pełni uzasad- nione postanowienie z 2 lutego 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu analizowanej skar- dze konstytucyjnej i nie uwzględnił zażalenia złożonego na to postanowienie.