Ts 161/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 czerwca 2017 r. Pozycja 93 POSTANOWIENIE z dnia 26 kwietnia 2017 r. Sygn. akt Ts 161/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak -Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.F. w sprawie zgodności: art. 840 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę powania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszeg o biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lipca 2016 r. (data nadania) M.F. (dalej: skarżący ) wystąpił o zbadanie zgodności art. 840 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U . z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c. lub kodeks postępowania cywilnego ) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z nastę puj ącą sprawą. Skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, która polega na sprzedaży towarów, w tym alkoholi i napojów bezalkoholowych. W ramach swojej dzi ałalności nawiązał współpracę ze spółką, od której zaopatrywał się w napoje alkoholowe oraz bezalkoholowe i wobec której się zadłużył. Mimo zawartej ze spółką ugody z 15 października 2010 r., w której skarżący uznał w całości dług wobec spółki i zobowiązał się do jego spłaty do 1 marca 2011 r., został pozwany, w wyniku czego Sąd Okręgowy w P. wydał nakaz zapłaty z marca 2011 r., orzekając zgodnie z żądaniem pozwu (spółka zażądała zapłaty sumy, która w dużej części była już spłacona) . Naka z został doręczony skarżącemu w trybie podw ójnego awizo i uprawomocnił się 14 kwietnia 2011 r., a następnie został 13 maja 2011 r. zaopatrzony w klauzulę wykonalności na rzecz spółki. Na podstawie tego nakazu spółka wszczęła postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego prowadzone przez Komornika Sądo wego przy Sądzie Rejonowym w L. Skarżący o nakazie zapłaty dowiedział się dopiero 29 czerwca 2011 r., tj. w dni u doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Skarżący w toku postępowania egzekucyjnego informował spółkę o częściowej zapłacie egz ekwowanej nale ż - ności, wnosząc o umorzenie tego postępowania i składając skargi na czynności komornika. OTK ZU B/2017 Ts 161/16 poz. 93 2 Postanowieniem z listopada 2011 r. Komornik na wniosek spółki umorzył postępowanie egzekucyjne, a następnie ponownie wszczął to postępowanie . 4 lipca 2011 r. s karżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przez przedstawiciela handlowego spółki przestępstwa podrobienia podpisu na ugodzie z 15 października 2010 r., a także przestępstwa polegająceg o na przywłaszczeniu środków pieniężnych spółki. Skarżący złożył przeciwko spółce pozew o pozbawienie w ykonalności nakazu zapłaty z marca 2011 r., który został częściowo uwzględniony przez Sąd Rejonowy w L . (dalej: Sąd Rejonowy w L.). Wyrokiem zaocznym z grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w L. pozbawił bowiem wykonalności nakaz zasądzający od skarżącego na rzecz spółki kwotę 115 262,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami pro cesu w części co do kwoty 96 066,92 zł. Na skutek sprzeciwu spółki od wyroku zaocznego Sąd Rejonowy w L . utrzymał go w mocy, jednak tylko w części co do kwoty 87 856,77 zł, w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił (wyrok z czerwca 2013 r.). Od tego wyroku spółka złożyła apelację, którą Sąd Okręgowy w P . (dalej: Sąd Okręgowy w P .) oddalił w wyroku z maja 2014 r. Na ten wyrok spółka wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyż - szego, który uchylił zakwestionowany wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w wyroku z października 2015 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Sąd Okręgowy w P . zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w L . z czerwca 2013 r. w ten sposób, że uchylił wyrok zaoczny wydany przez Sąd Rejonowy w L . w grudniu 2011 r. i powództwo oddalił (wyrok z kwietnia 2016 r. , doręczony skarżącemu 28 kwietnia 2016 r.). Zdaniem skarżącego art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „różnicuje przyczyny niezgłoszenia zarzutu spełnienia świadczenia, niebędącego przedmiotem rozpoznania w sprawie, pod kątem skutecznego wniesienia powództwa przeciwegzekucyj - nego i uznaje za niedopuszczalne oparcie powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia, nierozpoznanego w sprawie wskutek jego niepodniesienia w sprawie, wobec braku udziału dłużnika w postępowaniu rozpoznawczym”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji. Jak podkreśla skarżący, zakwestio no- wany przepis narusza przysługujące mu prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i powią - zaną z nim zasadę demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji), a także zamyka mu drogę sądowego dochodzenia naruszonych praw i wolności (art. 77 ust. 2 Konstytucji). Skarżący domaga się również wydania postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania wyroku Sądu Okręgowego w P. z kwietnia 2016 r. Jak przy tym wyjaśnia, „przedmiotowy wyrok jest na obecnym etapie prawomocny i jako opatrzony klauzulą wykonalności, stanowi tytuł wykonawczy będący podstawą prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego”. Podkreśla nadto, że wobec spółki (wierzyciela egzekwują - ce go) ogłoszono upadłość obejmującą likwidację jej majątku, co oznacza, iż „nawet w przy- padku uwzględnienia (…) skargi przez Trybunał Konstytucyjny, skarżący nie będzie miał realnej możliwości odzyskania ponownie spełnionego na rzecz wierzyciela świadczenia”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ust awę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i meryto ryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy ustawy o TK. OTK ZU B/2017 Ts 161/16 poz. 93 3 Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. T rybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą przesłanki, o których mow a w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK. Skarżący twierdzi, że art. 840 § 1 pkt 2 k .p.c. w zakresie, w jakim „różnicuje przyczyny niezgłoszenia zarzutu spełnienia świadczenia, niebędącego przedmiotem rozpoznania w sprawie, pod kątem skutecznego wniesienia powództwa przeciwegzekucyj - nego i uznaje za niedopuszczalne oparcie powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia, nierozpoznanego w sprawie wskutek jego niepodniesienia w sprawie, wobec braku udziału dłużnika w postępowaniu rozpoznawczym”, narusza przysługujące mu prawo do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), a także jest sprzeczny z „zasadą demokratycznego państwa prawa” (art. 2 Konstytucji). Stosownie do zakwestionowanego przepisu d łużnik może w drodze powództwa żądać poz bawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był pr zedmiotem rozpoznania w sprawie. Trybunał przypomina, że stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, dlatego należy w niej wskazać, która konstytucyjna wolność lub które konstytucyjne prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone, a także uzasadnić zar zut niezg odności przedmiotu kontroli ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem, z powołaniem argumentów lub dowodów na poparcie tego zarzutu (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o TK). Jeśli skarga spełnia te wymagania, lecz skarżący nie zdołał wykazać n aruszenia swoich konstytucyjnych praw, ponieważ nienależycie uzasadnił sformułowane w niej zarzuty, to należy odmówić nadania skardze dalszego biegu ze względu na jej oczywistą bezzasadność (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK). Trybunał zwraca uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z 23 maja 2012 r. (sygn. akt III CZP 16/12, OSNC z 2012 r., nr 11, poz. 129), w świetle której oparcie powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia (art. 840 § 1 pkt 2 k .p.c.) jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zarzut ten – ze względu na ustanowiony ustawą za kaz – nie mógł być rozpoznany w sprawie, w której wydano tytuł egzekucyjny. Uchwała ta , niebędąca jednak zasadą prawną, potwierdziła dominujący kierunek interpretacji art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. prz ywoł ane w uchwale orzecznictwo) , który również znalazł wyraz w wydanym w sprawie skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2015 r. Trybunał stwierdza tym samym, że skarżący prawidłowo zrekonstruował zaskarżoną normę prawną, wywodzoną z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. , nie przesądza to jednak jeszcze o tym, że należycie wykazał naruszenie swoich konstytucyjnych praw, co dopiero uzasadniałoby przyznanie mu ochrony skargowej. Ponownie nawiązując do uchwały Sądu Najwyższego z 23 maja 2012 r., Trybuna ł podkreśla, że skarżącemu przysługiwał (w stosownym terminie) instrument umożliwiający ochronę jego konstytucyjnych praw, z którego jednak skarżący nie skorzystał . Jak trafnie bowiem wskazał Sąd Najwyższy, „ d oceniając moc i znaczenie [prekluzyjnego skutku prawomocności materialnej orzeczenia], ustawodawca tylko wyjątko wo dopuszcza powoływanie się po uprawomocnieniu wyroku na okoliczności sprawy występujące przed jego wydaniem . Takim wyjątkiem jest skarga o wznowienie postępowania ob. noviter OTK ZU B/2017 Ts 161/16 poz. 93 4 reperta , przy sługująca w razie wykrycia okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w popr zednim postępowaniu (art. 403 § 2 k.p.c.) ”. To właśnie z tego środka prawnego powinien był skorzystać skarżący, ponieważ – co jasno wynika z ustalonego w jego sprawie stanu faktycznego – zarzut spełnienia świadczenia mógł być rozpoznany w sprawie, w której wydano przeciwko skarżącemu tytuł egzekucyjny. Z tej perspektywy n ie ma też znaczenia to, że nakaz zapłaty został skarżącemu doręczony w sposób zastępczy (podczas jego nieobecności w kraju). Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy, „(…) uznanie, że [art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.] umożliwia korektę wyników przeprowadzonego postępowania rozp oznawczego zmaterializowanych w prawomocnym wyroku z powołaniem się na n iezgłoszony lub pominięty w tym postępowaniu (prawidłowo lub błędnie) zarzut spełnienia świadczenia nie tylko naruszałoby zasadę koncentracji materiału procesowego oraz burzyłoby konstrukcję powód ztwa opozycyjnego, a le przede wszystkim godziłoby w fundamentalne, aksjomatyczne wartości procesowe w postaci prawomocności materialnej orzeczeń co do istoty sprawy oraz ich powagi rzeczy osądzonej” . Z powyższego jasno wynika, że właściwym instrumentem do ochrony praw skarżącego było nie powództwo przeciwegzekucyjne (oparte na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.), lecz skarga o wznowienie postępowania. Cel, który skarżący chciałby osiągnąć przez kontrolę zakwestionowanego przepisu, jest już gwarantowany przez inny p rzepis, statuujący skargę o wznowienie postępowania. Uznawszy więc, że skarżący nie wykazał związku między zaskarżonym przepisem a naruszeniem jego konstytucyjnych praw, Trybunał stwierdził oczywistą bezzasadność wniesionej skargi (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu i w konsekwencji poz ostawił wniosek skarżącego o wydanie postanowienia tymczasowego bez rozpoznania. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia .