Ts 158/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 kwietnia 2022 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2022 r. Sygn. akt Ts 158/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 13 lipca 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej S.D., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 października 2020 r. (data nadania) S.D. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocników z wybo- ru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 214 § 1, art. 230 i art. 233 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz § 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107; dalej: rozporządzenie) są nie- zgodne z art. 84 oraz art. 217 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji; 2) art. 214 § 1, art. 230 i art. 233 p.p.s.a. oraz § 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia są niezgodne z art. 92 ust. 1 oraz art. 84 i art. 217 Konstytucji; 3) art. 214 § 1 i art. 230 § 1 p.p.s.a. są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz art. 184 Konstytucji; 4) art. 214 § 1, art. 230 i art. 231 p.p.s.a. w związku z § 1 w związku z § 3 rozporządzenia naruszają art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. P ostanowieniem z 13 lipca 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 16 lipca 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego bie- gu. Trybunał stwierdzi ł, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytu- cji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK. Uznał, że zakwestionowane w skardze art. 233 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 1- 3 i § 2 i 4 rozporządzenia nie były podstawami OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 2 prawnymi – wskazanego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – postano- wienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lipca 2020 r. (sygn. akt […] ), oddalającego zażalenie skarżącego na zarządzenie p rzewodniczącego Wydziału z 20 stycznia 2020 r. (sygn. akt […] ), wzywające do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej . W odniesieniu do pozostałych poddanych kontroli Trybunału przepisów stwierdził natomiast, że skarga konstytucyjna nie realizuje wymogu wskazania naruszonych praw, a w konsekwencji sposobu ich naruszenia. W zażaleniu złożonym 22 lipca 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Trybunału oraz o merytoryczne rozpatrzenie skargi konstytucyjnej. Skarżący podzielił w nim ustalenia Trybunału co do podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. Zarzucił natomiast , że Trybunał błędnie przyjął, iż skarga nie realizuje wymogu wskazania naruszonych praw, a w konsekwencji sposobu ich naruszenia. W tym zakresie m.in. podtrzymał stanowisko przed- stawione w skardze, zgodnie z którym „opłata sądowa , a więc także wpis jest «ciężarem i świadczeniem publicznym» w rozumieniu art. 84 Konstytucji RP, a także «inną daniną pu- bliczną», o której mowa w art. 217 Konstytucji RP ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 -8 u.o.t.p.TK). Rozpozna jąc zażaleni e Trybun ał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek od- mowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor- mułowane w zażaleniu nie podważają p odstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon- stytucyjnej. 3. Skarżący podziela ustalenia Trybunału odnośnie podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. Stwierdza, że pozostałe przepisy podda ne kontroli Trybunału „są jednak dotknięte taką samą wadą konstytucyjną” jak przepisy , na podstawie których orzeczono w jego sprawie i w związku z tym , dla zapewnienia porządku prawnego, powinny zostać uchylone. N ależy zatem raz jeszcze podkreślić , że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w proce- durze inicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej zarzuty niekonstytucyjności mogą doty- czyć tylko tej normy, na podstawie której wydano orzeczenie lub decyzję naruszając ą konsty- tucyjne prawa lub wolności. Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 6 grudnia 2011 r., „[a]rt. 79 K onstytucji nie gwarantuje możliwości kwestionowania każdego przepisu kształtującego sy- tuację prawną skarżącego, ale jedynie takiego, który stanowił podstawę normatywną orzecze- nia” (sygn. SK 3/11, OTK ZU nr 10/A/2001, poz. 113). Skarga konstytucyjna, w któr ej skar- żący formułuje zarzuty niekonstytucyjności przepisów niebędących podstawą orzeczenia, nabiera cech actio popularis , charakterystycznych dla wniosku w sprawie abstrakcyjnej kon- troli norm. 4. S karżący zarzuca Trybunałowi, że stawiając w zaskarżonym postanowieniu tezę o autonomicznym charakterze pojęć konstytucyjnych nie wyjaśnił, jaki jest charakter prawny opłaty sądowej, a co za tym idzie wpisu od skargi kasacyjnej. Podniósł także, że w zakwe- stionowanym postanowieniu Trybunał pominął własne orzecznictwo, dotyczące kwestii ure- OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 3 gulowania opłat w rozporządzeniu, a także kwalifikowania – na podstawie definicji ustawo- wych – niektórych opłat za daniny publiczne. Wprawdzie Trybunał w swoich orzeczeniach zajmował się kwestią uregulowania wszelkiego rodzaju op łat w ak tach pod u stawowy ch , jednak okoliczność ta nie przesądza per se o przekazaniu skargi do merytorycznego rozpoznania. W ystąpienie ze skargą konstytucyj- ną , jak przypomina Trybunał, nakłada na skarżącego obowiązek dochowania określonych prawem wymagań. Środek ten, poza spełnieniem wymogów stawianych względem pisma procesowego , musi zawierać elementy treściowe, które zrealizują warunki wskazane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p.TK. Skarżący jest zatem zobligowany m.in. do wskazania, która konstytucyjna wolność lub które jego konstytucyjne prawo zostało narus zo- ne przez przepis będący podstawą prawną orzeczenia, w związku z którym wniósł skargę (art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Ze wskazaniem sposobu naruszenia praw wiąże się natomiast u prawdopodobnienie , że akt normatywny wprowadz a ograniczenie wolności lub praw skarżącego w sposób niezgodny z Konstytucją. Dla spełnienia powyższego wymogu niezbędne jest więc przedstawienie takich argumentów lub dowodów, które u zasad- nią sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ). O bowiązek u prawdopo- dobnienia naruszenia praw i wolności podmiotu wnoszącego skargę konstytucyjną rodzi na- tomiast kompetencję Trybunału do dokonania oceny prawidłowości jego wykonania. Nie- spełnienie tego wymogu powoduje , że nie zostaje zrealizowany podstawow y warun ek konsty- tucyjn y (i ustawow y ) skargi, będąc y istotą tego środka procesowego (zob. postanowienie TK z 7 marca 2017 r., sygn. Ts 199/16, OTK ZU B/2017, poz. 50 ). W postanowieniu z 13 lipca 2021 r. Trybunał, odwoł ując się do wyroku z 19 lipca 2011 r. (sygn. P 9/09, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 59) wskazał, że przyjęte w ustawach zna- czenie terminów nie może przesądzać o sposobie interpretacji przepisów konstytucyjnych. Trybunał nie podzielił tym samym argumentów skarżącego przedstawionych w sk ardze kon- stytucyjnej, a doprecyzowanych w piśmie procesowym z 6 kwietnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału w sprawie usunięcia jej braków formalnych. Skarżący odwołując się do definicji daniny publicznej zamieszczonej w art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, ze zm.) dowodził bowiem, że opłata sądowa, a więc także wpis od skargi kasacyjnej, jest „ciężarem i świadczeniem publicznym” w rozumieniu art. 84 Konstytuc ji, a także „inną daniną publicz- ną”, o której mowa w art. 217 Konstytucji. W tym stanie rzeczy w postanowieniu z 13 lipca 2021 r. Trybunał zasadnie uznał, że skoro art. 84 i art. 217 Konstytucji nie są adekwatne do badania zarzutów podniesionych w skardze, to skarżący nie uzasadnił, iż określenie wysoko- ści wpisu w rozporządzeniu, a nie w ustawie, jest niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji, a także prowadzi do naruszenia jego praw określonych w art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. 5 . Na uwzględnienie nie zasług ują także pozostałe zarzuty sformułowane w zażaleniu. Nie ma bowiem racji skarżący twierdząc, że wyrok z 7 września 2004 r. (sygn. P 4/04, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 81), na który powołał się Trybunał w zakwestionowanym postanowie- niu , „nie ma istotnego znaczenia dla działalności sądów administracyjnych (…)”. Skoro j ed- nym z zrzutów podniesionych w skardze jest brak uzasadnienia dla obowiązku fiskalnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym , to w pełni zasadne jest twierdzenie, że prawa do sądu nie narusza zasada odpłatności wymiaru sprawiedliwości, a co za tym idzie, ukształto- wanie procedury sądowej w oparciu o tę zasadę. Jak wskazano w powyższym wyroku, k oszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i or zeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty te spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości . Obowiązek ich ponoszenia sam w sobie nie może więc stanowić podstawy do twierdzenia o niekonstytucyjnej ingerencji OTK ZU B/2022 Ts 158/20 poz. 74 4 w prawo do sądu. Skarżący twierdząc , że dla oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p . TK nie ma znaczenia okoliczność opłaceni a przez niego wpisu od skargi ka- sacyjnej , nie wziął pod uwagę tego, że zasadniczym powodem odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie zarzutu sformułowanego w pkt 4 komparycji , jest nieuzasadnienie zarzutów naruszenia zasady równości i zakazu niedyskryminacji. Trybunał w obecnym składzie zauważa, że skarżący nie odniósł się do tej kwestii . Z wraca także uwagę na to, że orzeczenie , w związku z którym skarżący wniósł skargę konstytucyjną , oddala jedy- nie zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu . W związku z tym nie rozstrzyga ono o dostępie do sądu. Takim orzeczeniem jest bowiem orzeczenie o odrzuceniu nieopłaco- nej skargi kasacyjnej (por. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3 / A/2006, poz. 27, a także postanowienia TK z: 22 września 2004 r., sygn. Ts 75/04, OTK ZU nr 5 / B/2004, poz. 314; 8 maja 2006 r., sygn. Ts 1/06, OTK ZU nr 2 / B/2007, poz. 80; 28 lipca 2009 r., sygn. Ts 146/07, OTK ZU nr 5 / B/2009, poz. 364 oraz 25 maja 2017 r., sygn. Ts 5/17, OTK ZU B/2017, poz. 167) . Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.