Ts 151/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 września 2023 r. Pozycja 233 POSTANOWIENIE z dnia 27 czerwca 202 3 r. Sygn. akt Ts 151/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Justyn Piskor ski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 30 listopada 202 1 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.C. , p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie oraz nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNI ENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 3 paździer- nika 2020 r. (data nadania) J.C. (dalej: skarżąc y ) , reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu , wystąpił o zbadanie zgodności : 1) art. 442 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Ko- deks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740) „w zakresie w jakim pozwala on na uniknięcie przez Państwo odpowiedzialności cywilnoprawnej za szkody wyrządzone czynem niedozwo- lonym obywatelowi związanym z wykonywaniem władzy publicznej w sferze działań wład- czych ( imperium ) w sytuacji, gdy przepisy z zakresu przedawnienia roszczeń są instytucją właściwą prawu prywatnemu, a szkody związane z wykonywaniem działań władczych nie mają takiego, prywatnoprawnego charakteru i przedmiot ochrony przepisów dotyczącyc h przedawnienia, pozwalający na uchylenie się przez Państwo od odpowiedzialności z uwagi na upływ czasu, wydaje się nie posiadać ciężaru konstytucyjnego, a z całą pewnością ciężar ten nie przewyższa gwarancji ochrony obywatela przed działaniem Państwa oraz prawa do wyna- grodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej” z art. 77 ust. 1, art. 7, art. 37 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575) w zakre- sie, w jakim przepis ten: – „ogranicza prawo korzystania przez obywateli z konstytucyjnego prawa jakim jest prawo do sądu, a ograniczenie to nie znajduje uzasadnienia w konieczności ochrony innych wartości demokratycznego państwa prawa określonych w art. 31 ust. 3 Kon- stytucji, a w konsekwencji związanie sądu cywilnego wyrokiem skazującym sądu karnego, OTK ZU B/2023 Ts 151/20 poz. 233 2 ogranicza sąd cywilny w orzekaniu o naruszonych prawach i wolnościach jednostki i stanowi pośredni środek pozbawiający możliwości dochodzenia naruszonych praw i wolności jed- nostki przed sądem cywilnym” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; – „trak- tuje jednostkę skazaną wyrokiem karnym w sposób odmienny od osób nieskazanych wyro- kiem karnym, w ten sposób, że pozbawia je możliwości zbadania ich sprawy w sposób wszechstronny, w sytuacji, gdy osoby wobec których zapadł wyrok karny umarzający postę- powanie karne lub uniewinniający nie są pozbawione takiego prawa, a sąd cywilny orzekają- cy w sprawach tych osób może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych stanowiących przedmiot sprawy, nie będąc związany ustaleniami sądu karnego” z art. 32 ust. 1 Konstytucji . 2. Postanowieniem z 3 0 listopada 202 1 r. (dorę czonym pełnomocnikowi skarżące go 14 grudnia 202 1 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze przede wszystkim z uwagi na niedochowanie trzymiesięcznego terminu do jej wniesienia . Niezależ- nie od wskazanej okoliczności Trybunał stwierdził , że skarga nie spełnia także innych pod- stawowych wymagań . S karżący nie wyjaśnił bowiem , w jaki sposób treść kwestionowanych przez niego przepisów wpłynęła na naruszenie jego konstytucyjnych praw i wolności , a u prawnieni a do wniesienia skargi konstytucyjnej upatruje w naruszeniu przez art. 442 1 k.c. także art. 7 i art. 37 ust. 1 Konstytucji , podczas gdy ż aden z tych przepisów nie wyraża pu- blicznego prawa podmiotowego . Dodać też trzeba, że pełnomocnik skarżącego przekroczył zakres swojego umocowania , który nie obejmował możliwości wniesienia skargi konstytucyj- nej na art. 11 k.p.c. 3. W zażaleniu z 20 grudnia 202 1 r. (data nadania) skarżąc y zarzucił zakwestionowa- nemu postanowieniu naruszenie : a) „ art. 15 zzs ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiąza- niach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) (…) w zw. z przepisem § 1 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 3 marca 2020 r. w spra - wie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. 2020 poz. 433) (…) w zw. z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK ” poprzez stwierdzenie, że „ bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, który rozpoczął się w dniu 6 marca 2020 r. (…) został wstrzyman y dopiero w d niu 8 kwietnia 2020 r. ”. Zaznaczył, że „ bieg terminu na wnie- sienie skargi konstytucyjnej uległ zawieszeniu w dniu 14 marca 2021 r. (a więc w dniu wpro- wadzenia w kraju stanu zagrożenia epidemicznego )” (s. 2 zażalenia) , b) „ art. 79 ust. 1 Konstytucji (…) w z w. z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK wyrażające się w przyjęciu, że Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób treść kwestionowanych przez niego przepisów wpłynęła na naruszenie jego konstytucyjnych praw i wolności, w sytuacji, gdy w piśmie z dnia 22 marca 2021 r. Skarżący (…) przedstawił w jaki sposób, w jego ocenie, przepis art. 442 1 k.p.c. narusza jego prawa i wolności” (s. 3 zażalenia) . W związku z powyższym s k arżąc y wni ó sł o uwzględnienie zażalenia i wydanie posta- nowienia o nadaniu dalszego biegu skardze kon stytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na OTK ZU B/2023 Ts 151/20 poz. 233 3 postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2 . Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie – po ponownym przeanalizowaniu materiału procesowego w niniejszej sprawie – nie podziela stanowiska wyrażonego w zaskar- żonym postanowieniu z 3 0 listopada 2021 r. W ocenie składu wniesione zażalenie podważ a podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. 3. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. W dniu złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu termin ten ulega zawieszeniu i nie biegnie do czasu rozpoznania go przez sąd (zob . postanowienia TK z: 25 listopada 1998 r., sygn. Ts 92/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 46; 4 marca 2008 r., sygn. Ts 223/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 119; 3 czerwca 2011 r., sygn. Ts 294/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 378; 12 października 2017 r., sygn. Ts 255/1 6, OTK ZU nr B/2017, poz. 232). W związku z pojawieniem się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wirusa CO- VID - 19 wprowadzono ustaw ę z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związa- nych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaź- nych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa COVID - 19) , do której z dniem 31 marca 2020 r., na mocy art. 1 pkt 14 w związku z art. 101 in principio ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568, ze zm.), dodano art. 15 zzs. U stęp 1 tego przepisu wskazuje, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg ter- minów procesowych i sądowych w postępowaniach: sądowych (w tym sądowoadministracyj- nych), egzekucyjnych, karnych, karnych skarbowych, w sprawach o wykroczenia, admini- stracyjnych oraz postępowaniach i kontrolach prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, kontrolach celno - skarbowych, postępowaniach w sprawach, o których mowa w art. 15f ust. 9 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach ha- zardowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 847 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 284), innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast u stęp 2 w yjaśnia , że wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu termi- nów, o których mowa w ust. 1, nie dotyczy terminów w sprawach wniosków i pytań praw- nych do Trybunału Konstytucyjnego. Na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 433, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 13 marca 2020 r.) od 14 marca 2020 r. obowiązywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego. Został on odwołany 20 marca 2020 r. na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 490) w związku z ogłoszeniem tego samego dnia w § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491; dalej: rozporządzenie z 20 marca 2020 r.). Art. 15zzs ustawy COVID - 19 został uchylony z dniem 16 maja 2020 r. na mocy art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS - CoV - 2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875; dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z art. 68 ust. 6 ustawy zmie- OTK ZU B/2023 Ts 151/20 poz. 233 4 niającej, terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy COVID - 19, któ- rych bieg nie rozpoczął się na podstawie tego przepisu, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, zaś – stosownie do art. 68 ust. 7 ustawy zmie- niającej – terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy COVID - 19, któ- rych bieg uległ zawieszeniu na podstawie tego przepisu, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Jak stanowi art. 76 u staw y zmieniając ej , weszła ona w życie 16 maja 2020 r. Siódm ym d niem od wejścia jej w życie był więc 23 maja 2020 r., a dzień następny , t j. 24 maja 2020 r. był pierwszym dniem po upływie siedmiu dni od wejścia w życie tej ustawy. Zatem terminy, których bieg uległ zawieszeniu, biegną dalej poczynając od 24 maja 2020 r. , który stał się ich pierwszym dniem (zob. p ostanowienie TK z 29 czerwca 2022 r., sygn. Ts 106/20, OTK ZU B/ 2022, poz. 153). Z kolei w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.c.) stosowanych w postępowaniu przed Trybuna- łem odpowiednio na zasadzie art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 li - stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 , ze zm.; dalej: k.p.c.) jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wy- magana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, a rok za dni trzysta sześćdziesiąt pięć (art. 114); jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło (art. 111 § 2). Przekładaj ą c powyższe regulacje na grunt analizowanej sprawy Trybunał w obecnym składzie stwierdza, że: – termin wniesienia analizowanej skargi konstytucyjnej powinien być liczony na zasa- dzie wynikającej z art. 114, art. 111 § 1 i art. 115 k.c. w związku z art. 165 § 1 k.p.c. w związku z art. 36 i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 15zzs ust. 1 pkt 10 w związku z art. 15zzs ust. 2 in fine a contrario ustawy COVID - 19 w związku z art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 in principio i art. 68 ust. 7 ustawy zmieniającej i wynosi dziewięćdziesiąt dni; – termin ten rozpoczął bieg 6 marca 2020 r., czyli dnia następnego po doręczeniu peł- nomocnikowi skarżące go odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z 29 stycznia 2020 r. (sygn. akt […] ); – 14 marca 2020 r. , ze względu na obowiązujący w Polsce stan zagrożenia epidemicz- nego, termin ten uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzs ust. 1 pkt 10 w związku z art. 15zzs ust. 2 in fine a contrario ustawy COVID - 19 w związku z § 1 rozporządzenia z 13 marca 2020 r. (gdyby nie powyższa okoliczność termin ten uległby zawieszeniu 8 kwiet- nia 2020 r. na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu ); – 2 8 lipca 2020 r. , tj. pierwszego dnia po zawiadomieniu pełnomocnika o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego z urzędu , termin zaczął biec dalej, – ostatnim dniem do wniesienia skargi był 19 października 2020 r. (17 październik a 2020 r. to sobota). 5. O cena charakteru wskazanego sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego wymaga natomiast przeprowadzenia szerszej analizy merytorycznej kwe- stionowanej regulacji , tym bardziej że nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu na eta- pie kontroli wstępnej lub uwzględnienie zażalenia na postanowienie Trybunału o odmowie nadania skardze dalszego biegu nie wiąże składu orzekającego in merito i nie oznacza konwa- lidacji jej wad formalnych (np. wyroki TK z: 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51; 20 grudnia 2017 r., sygn. SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90; jak również postanowienia TK z 16 lipca 2020 r., sygn. SK 15/18, OTK ZU A/2020, poz. 29 i powołane tam orzecznictwo). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.