Ts 15/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 grudnia 2019 r. Pozycja 272 POSTANOWIENIE z dnia 9 października 2019 r. Sygn. akt Ts 15/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek – przewodniczący i sprawozdawca Piotr Tuleja Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 2 marca 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej A.U., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 stycznia 2017 r. (data nadania) A.U. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 58 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 118, ze zm.; ówcześnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.; dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) w zakresie, w jakim przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa do renty z tytułu nie- zdolności do pracy ubezpieczonemu, który jest zwolniony ze spełnie nia w arunku określonego w art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeśli udowodni okres składkowy , o którym mowa w art. 6 wymienionej ustawy, nie przewidując uprawnienia do uzupełnienia okresu składkow ego o okresy wskazane w art. 10 ust. 1 i 2 ww. ustawy – z art. 2, art. 31 ust. 3 in fine , art. 32 ust. 1 oraz art. 67 w związku z art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z 2 marca 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 12 mar- ca 2018 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytu cyjnej. S twierdził bowiem , że skarga została wniesiona z przekroczeniem dziewięćdziesięciodniowe- go terminu, a ponadto kwestionowany art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie stanowił podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie skarżącego. Trybunał z wrócił także uwagę na wadliwe sformułowanie przez skarżącego wzorców kontroli konsty- tucyjności skarżonego przepisu. W zażaleniu z 19 marca 2018 r. (data nadania) skarżący zarzucił Trybunałowi naru- szenie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o orga- OTK ZU B/2019 Ts 15/17 poz. 272 2 nizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) przez uznanie, że zacho dziły przesłanki odmowy nadania skardze dalszego biegu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz merytoryczne rozpoznanie skar- gi, a także o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. Zdaniem skarżącego, w uzasadnieniu zask arżonego postanowienia Trybunał , przyjmując nieprawidło- wą datę złoż enia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kon- stytucyjnej, błędnie ustalił, że skarga została złożona po terminie. S karżący wskazał ponadto, że w związku z tym, iż legitymuje się on odpo wiednimi okresami składkowymi i okresami podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników , w jego sprawie zastosowanie miał art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 p kt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5- 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Po rozpoznaniu zarzutów podniesionych w zażaleniu, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 2.1. Jak stanowi art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK, w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzę du w celu sporządze- nia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania go przed Trybunałem Konstytu- cyjnym. Trybunał wyraża przy tym pogląd ( odmienny od zaprezentowanego w zaskarżonym orzeczeniu) , że złożenie przez skarżącego wniosku, o którym mowa, do sądu niewłaściwego (a więc nie do sądu rejonowego miejsca zamieszkania skarżącego) powoduje wstrzymanie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Jak wynika z art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 , ze zm.; dalej: k.c.), w przypadku terminów określonych w miesiącach, których ciągłość nie jest wymagana (dotyczy to m.in. terminu do wniesienia skargi konstytu- cyjnej), miesiąc liczy się za dni 30. W art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK przewidziano termin trzech miesięcy na wniesienie skargi konstytucyjnej, który, zgodnie z art. 114 k.c., odpowiada 90 dniom. Skarżący otrzymał ostateczne orzeczenie o swoich prawach 2 września 2016 r. Na- stępnego dnia rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Z informacji uzyskanych przez Trybunał od przewodniczącego VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych Sądu Rejonowego w C. wynika , że wniosek o ustano wienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia rozpatrywanej skargi konstytucyjnej skarżący złożył 28 wrz eśnia 2016 r. do Sądu Apelacyjnego w K. Sąd ten postanowieniem z 21 października 2016 r. przekazał 26 października 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) wniosek do rozpoznania jako właściwemu Sądo wi Rejonowemu w C. Od doręczenia skarżącemu ostatecznego orze- czenia do wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (co nastąpiło 28 września 2016 r.) upłynęło ponadto 25 dni. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony, a Okręgowa Izba Radców Prawny ch w O. (dalej: OIRP), wykonując postano- OTK ZU B/2019 Ts 15/17 poz. 272 3 wienie Sądu Rejonowego w C. z 8 listopada 2016 r., pismem z 25 listopada 2016 r. wyzna- czyła pełnomocnika skarżącego. Radca prawny odebrał pismo OIRP, jak podał, 29 listopada 2016 r. Zatem zawieszenie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej trwało międ zy 28 września 2016 r. a 29 listopada 2016 r., natomiast 30 listopada 2016 r. rozpoczął się dalszy bieg tego terminu. Skarga konstytucyjna zos tała skierowana do Trybunału 18 stycznia 2017 r. (data stempla pocztowego). M iędzy 30 listopada 2016 r. a 18 stycznia 2017 r. upłynęło 50 dni. Oznacza to, że rozpatrywana skarga konstytucyjna został a wniesiona w 75 dniu, a więc z zachowaniem przepisanego terminu. 2.2. Za nie trafną Trybunał uznaje ponadto ocenę, zgodnie z którą art. 58 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.; dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) nie był podstawą prawną ostatecznego orzeczenia o prawach pod miotowych skarżącego . Zgodnie z tym przepisem do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w a rt. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny , oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, nie stosuje się art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , ustanawiającego w stosunku do osób, któ- rych niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (art. 58 ust. 1 pkt 5), obowiązek legitymowania się co najmniej pi ęcioletnim okresem składkowym i nieskładkowym przypa- dającym w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Dopiero zatem wykazanie przez ubezpieczonego mężczyznę , całk owicie niezdolnego do pracy, o kresu składkowego w wymiarze 30 lat zwal- nia z konieczności wykazywania, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym w rozumieniu art. 57 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sprawie skarżącego sądy ustaliły, że stał się on wprawdzie całkowicie niezdolny do pracy, jednakże nie legitymuje się 30 - letnim okresem składkowym ( łączny jego okres skład- kowy wynosi 11 lat, 11 miesięcy i 10 dni ). Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sąd u Apela- cyjnego w K. z 21 lipca 2016 r. (sygn. akt […]), będącego orzeczeniem ostatecznym w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, s ąd ten uznał, że – wobec jednoznacznej treści art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – w sprawie skarżącego nie było możliwe zaliczenie do wymaganego okresu składkowego, o którym mowa w art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , okresu ubezpieczenia społecznego rolników oraz okresu, za k t óry był on zwolniony z obowi ązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając to na uwadze Trybunał stwierdza, że zakwestionowany przepis stanowił podstawę prawną odmowy przyznania skar- żącemu świadczenia rentowego i może być przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu zaini- cjowanym wniesieniem rozpatrywanej skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji.